Świadkowie Jehowy w Azerbejdżanie – społeczność wyznaniowa w Azerbejdżanie, należąca do ogólnoświatowej społeczności Świadków Jehowy, licząca w 2023 roku 1736 głosicieli, należących do 23 zborów12 zborów w Azerbejdżanie prowadzi działalność w Baku. Zbory i grupy azerskojęzyczne działają również w Estonii, Gruzji, Kazachstanie, Niemczech, Rosji Turcji i na Ukrainie.. Na dorocznej uroczystości Wieczerzy Pańskiej w 2023 roku zgromadziły się 3642 osobyW związku z pandemią COVID-19 od 14 marca 2020 do 31 sierpnia 2022 roku działalność od domu do domu była zawieszona (prowadzona była listownie, telefonicznie, w formie elektronicznej, od 31 maja 2022 roku wznowiono publiczną działalność ewangelizacyjną). Od 1 kwietnia 2022 roku program uroczystości Pamiątki śmierci Jezusa Chrystusa oraz zebrań zborowych przeprowadza się ponownie w Sali Królestwa oraz w formie „hybrydowej” (wszyscy uczestnicy w Sali Królestwa i odbierający program transmitowany przez wideokonferencje mogą brać czynny udział w punktach i dyskusjach). Do końca 2022 roku wstrzymano organizowanie kongresów regionalnych i zgromadzeń obwodowych z osobistym udziałem obecnych. Ich program został zamieszczony w oficjalnym serwisie internetowym jw.org.. Działalność miejscowych głosicieli nadzoruje gruzińskie Biuro Oddziału w Tbilisi, w którym również tłumaczy się publikacje biblijne na język azerbejdżański.
Historia Początki Świadkowie Jehowy aktywnie działają w Azerbejdżanie od lat 60. XX wieku. Grupa głosicieli osiedliła się tam po uwolnieniu z łagrów i obozów pracy na Syberii, dokąd zostali przesiedleni w wyniku Operacji Północ. W wyniku działalności głosicieli przybyłych z Kraj Stawropolskiego, w roku 1983 działała 10-osobowa grupa w Baku. W następnych latach ich liczba powoli wzrastała.
Rejestracja prawna, prześladowania 27 marca 1991 roku Świadkowie Jehowy zostali prawnie zarejestrowani w całym Związku Radzieckim. W 1997 roku Świadkowie Jehowy złożyli wniosek o rejestrację na terenie niepodległego Azerbejdżanu. Uzyskali ją 22 grudnia 1999 roku jako Religijne Stowarzyszenie Świadków Jehowy w Republice Azerbejdżanu. Jednak w praktyce zapewnia ona wolność praktykowania religii tylko w stolicy kraju, Baku. W 1999 roku w Azerbejdżanie działało około pół tysiąca głosicieli, a na zebrania zborowe uczęszczało około tysiąca osób.
7 lutego 2002 roku Państwowa Komisja do spraw Stosunków z Organizacjami i Stowarzyszeniami Religijnymi zarejestrowała społeczność religijną Świadków Jehowy w Baku.
19 września 2014 roku na kongresie pod hasłem „Szukajmy najpierw Królestwa Bożego! ogłoszono wydanie „Pisma Świętego w Przekładzie Nowego Świata” w języku azerskim (wydanie: cyrylica i alfabet łaciński)* . Chrześcijańskie Pisma Greckie w Przekładzie Nowego Świata (Nowy Testament) w tym języku wydano w 2010 roku.
Większość Świadków Jehowy w Azerbejdżanie to Azerowie i Rosjanie. Jest niewielu Lezginów. Oprócz zarejestrowanych zborów w Baku, działają też grupy m.in. w miejscowościach: Sumgait, Gandża, Bərdə, Mingeczaur, Qax, Zaqatala, Lenkoran, Szeki i Şəmkir.
Aresztowania i konfiskaty, kwestia legalizacji Pomimo prawnej rejestracji w kraju dochodzi niejednokrotnie do łamania prawa do wolności wyznania. Przerywane są zgromadzenia religijne, zdarzają się aresztowania uczestniczących w nich osób, konfiskuje się literaturę religijną w tym Biblie, dokonuje się rewizji prywatnych mieszkań głosicieli oraz Sal Królestwa, zdarzają się przypadki przemocy fizycznej. Równocześnie Świadkowie Jehowy podejmują próby uznania legalności wyznania na terenie całego kraju.
24 grudnia 2006 roku w Baku aresztowano ponad 200 głosicieli w trakcie spotkania religijnego. Uzbrojeni policjanci w towarzystwie ekip telewizyjnych oraz lokalnych urzędników przerwali spotkanie i pomimo braku nakazu przeprowadzili rewizję oraz zatrzymali wszystkich obecnych. Dwóch głosicieli zostało pobitych; skonfiskowano legalną literaturę religijną, dokumenty prawne, dobrowolne datki pieniężne i sprzęt do tłumaczenia Biblii. Sześciu obcokrajowców deportowano. Rozpoczął się okres utrudniania przez władze sprowadzenia literatury religijnej; kilkunastu głosicieli odbywało kary więzienia za praktykowanie zasad swej religii. W czerwcu 2008 roku po raz kolejny bezpodstawnie aresztowano i brutalnie pobito Świadków Jehowy, uczestniczących w spotkaniu religijnym. W sierpniu deportowano Świadków Jehowy z Rosji, którzy osiedlili się w Azerbejdżanie.
9 kwietnia 2009 roku wystąpiono do Państwowej Komisji do spraw Stosunków z Organizacjami i Stowarzyszeniami Religijnymi o prawne zarejestrowanie działalności Świadków Jehowy na terenie całego kraju (w stołecznym Baku Świadkowie Jehowy posiadają osobowość prawną od 2002 roku). Wniosek ten został odrzucony 29 stycznia 2010 roku. W lipcu tego samego roku deportowano dwóch Gruzinów, będących Świadkami Jehowy i skonfiskowano im literaturę religijną. Miesiąc później policja azerbejdżańska ponownie aresztowała i nałożyła kary grzywny na grupy Świadków Jehowy, uczestniczące w spotkaniu religijnym w domu prywatnym w mieście Qax (Gakh) – chociaż prawo nie wymaga oficjalnej rejestracji od osób, pragnących wspólnie praktykować swą religię w domach.
3 marca 2010 roku dwóch głosicieli zostało aresztowanych i ukaranych grzywną za rozpowszechnianie publikacji Świadków Jehowy. Od marca 2010 roku sądy skazały 7 osób na kary grzywny za dystrybucję tych publikacji. 25 kwietnia funkcjonariusze kontroli granicznej skonfiskowali Biblie oraz osobiste egzemplarze publikacji religijnych u ponad 250 delegatów wracających ze zgromadzenia religijnego, które odbyło się w Gruzji. W maju miały miejsce przeszukania w domach Świadków Jehowy, a także konfiskaty publikacji oraz Biblii.
We wrześniu 2010 roku uwięziono głosicieli za odmowę służby wojskowej.
Raport Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji z 31 marca 2011 roku „stanowczo zaleca, aby władze Azerbejdżanu szybko zakończyły będącą w toku procedurę rejestracji wspólnot religijnych, uwzględniając orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka”. Domaga się od władz Azerbejdżanu „wyjaśnienia sytuacji prawnej wspólnot wciąż oczekujących na ostateczną odpowiedź Państwowego Komitetu ds. Stosunków z Wyznaniami lub sądów, w szczególności poprzez jasne określenie, że te już zarejestrowane [organizacje religijne] na mocy poprzednich przepisów muszą mieć możliwość kontynuowania normalnej działalności w okresie przejściowym”.
24 maja 2011 roku Sąd Najwyższy Azerbejdżanu wydał korzystne postanowienie na rzecz miejscowych Świadków Jehowy, kierując ich sprawę do Sądu Apelacyjnego w Baku celem ponownego rozpatrzenia. Od kwietnia do czerwca 2011 roku policja przerwała kilka spotkań religijnych odbywających się w domach prywatnych w Lokbatanie, dzielnicy Baku.
12 września 2011 roku Sąd Apelacyjny w Baku po raz drugi odmówił obrony praw Świadków Jehowy. Decyzja ta zignorowała stanowisko Sądu Najwyższego Azerbejdżanu, który orzekł, że Sąd Apelacyjny naruszył swoją wcześniejszą decyzję, nie biorąc pod uwagę ustawy Republiki Azerbejdżanu O Wolności Przekonań Religijnych, która stanowi, że rejestracji nie można odmówić jedynie ze względów technicznych. Świadkowie Jehowy zamierzają ponownie wnieść sprawę przed Sąd Najwyższy. Do roku 2011 ponad 540 związków wyznaniowych zostało ponownie zarejestrowanych na podstawie ustawy Azerbejdżanu O Wolności Przekonań Religijnych. Pomimo uznania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka jako znanej religii „od dawna istniejącej na arenie międzynarodowej”, Świadkowie Jehowy nie znaleźli się na tej liście.
9 września 2011 roku Sąd Administracyjno-Gospodarczy w Baku nr 1 wydał orzeczenie przeciwko rządowej cenzurze literatury religijnej Świadków Jehowy. Przez wiele lat cenzura poważnie ograniczała prawo dostępu Świadków Jehowy do publikacji religijnych, mających istotne znaczenie dla praktykowanych przez nich wierzeń. Na kongresie regionalnym pod hasłem „Szukajmy najpierw Królestwa Bożego!”, który odbył się w dniach od 18 do 20 września 2014 roku w Gruzji ogłoszono wydanie Pisma Świętego w Przekładzie Nowego Świata w języku azerskim. W lipcu 2018 roku delegacja Świadków Jehowy z Azerbejdżanu uczestniczyła w kongresie specjalnym pod hasłem „Bądź odważny!” w gruzińskim Tbilisi.
W dniach od 26 do 28 lipca 2019 roku w Baku odbył się kongres regionalny pod hasłem „Miłość nigdy nie zawodzi!”. Po raz pierwszy brały w nim udział wszystkie zbory azerskojęzyczne i rosyjskojęzyczne w Azerbejdżanie. Liczba obecnych wyniosła 1938 osób, a ochrzczono 33 osoby. Po raz pierwszy na kongresie w tym kraju był obecny członek Ciała Kierowniczego Świadków Jehowy. Mark Sanderson otrzymał specjalne zezwolenie na wjazd do Azerbejdżanu, aby wygłosić przemówienia na tym kongresie. W sierpniu tego samego roku delegacja z Azerbejdżanu uczestniczyła w kongresie międzynarodowym pod hasłem „Miłość nigdy nie zawodzi!” w Warszawie.
24 września 2020 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał dwa orzeczenia na korzyść Świadków Jehowy w Azerbejdżanie. Pierwsza dotyczyła skargi z 2011 roku Walijew i inni przeciw Azerbejdżanowi. Władze miasta Gandża uniemożliwiały przeprowadzenie rejestracji prawnej tamtejszemu zborowi. Na niektórych uczestników zebrań nakładano grzywny. Walijew był wielokrotnie skazywany i karany grzywną. Łącznie musiał zapłacić 9450 manatów. Inni byli aresztowani, bo nie było ich stać na zapłacenie wysokich grzywien. Skarga z 2013 roku Stowarzyszenie Religijne Świadków Jehowy przeciw Azerbejdżanowi dotyczyła ograniczenia przez Azerbejdżan ilość importu publikacji biblijnych. Azerbejdżan oficjalnie przyznał się do naruszenia praw Świadków Jehowy i zgodził się wypłacić pokrzywdzonym zadośćuczynienie wynoszące łącznie 19 000 euro.
W Baku 15 zborów (4 rosyjskojęzyczne i 11 azerskojęzycznych) korzysta z trzech Sal Królestwa. Pozostałe zbory korzystają z zebrań urządzanych w domach prywatnych. Od 2015 roku Państwowa Komisja do spraw Stosunków z Organizacjami i Stowarzyszeniami Religijnymi umożliwiła Stowarzyszeniu Świadków Jehowy zorganizowanie Pamiątki śmierci Jezusa Chrystusa, kongresów regionalnych i zgromadzeń w wynajętych obiektach. Kongresy w Baku odbywają się w języku azerskim i rosyjskim.
Sytuacja zboru w Gandży W grudniu 2010 roku aresztowano uczestników zebrania religijnego w domu prywatnym w Gandży. Sprawa ta została skierowana do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 12 czerwca 2011 roku policja aresztowała 40 osób zebranych na spotkaniu religijnym w prywatnym domu w Gandży. Dzień później Sąd Rejonowy Nizami skazał po raz drugi czterech głosicieli na zapłacenie wysokiej grzywny za działalność religijną. 11 lipca Sąd Apelacyjny podtrzymał tę decyzję. Pierwszy wniosek Świadków Jehowy o rejestrację zboru w Gandży został odrzucony z powodów technicznych, a drugie odwołanie nie zostało rozpatrzone. 20 listopada 2011 roku policjanci ponownie wtargnęli na zebranie religijne w mieście Gandża, sześć osób skazano za uczestnictwo w nim na wysokie grzywny. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że państwo członkowskie Rady Europy, jakim jest Azerbejdżan, nie może nakładać sankcji na poszczególnych członków w kwestii modlitwy lub innych form manifestowania swoich przekonań religijnych. W przeciwnym razie doprowadziłoby to do wykluczenia mniejszości religijnych, a tym samym oznaczałoby przyzwolenie na decydowanie przez państwo, w co człowiek może wierzyć.