Wanad (V, ) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych.
Ma 11 izotopów z przedziału mas 44–55 oraz izomery jądrowe 50m i 52m. Trwały jest tylko izotop 51. W skorupie ziemskiej jest go 160 ppm, w postaci minerałów: patronitu (), karnotytu i wanadynitu.
Został odkryty po raz pierwszy w 1801 roku przez Andresa Manuela del Rio i później w 1830 roku przez Nilsa Gabriela Sefströma, który nadał mu obecną nazwę na cześć skandynawskiej bogini Vanadis.
thumb|Sztabki wanadu o czystości 99,95% przetopione strumieniem elektronów i wytrawione powierzchniowo dla uwidocznienia struktury
Własności Jest lśniącym, srebrzystym metalem o słabych własnościach mechanicznych. W stanie czystym kowalny i ciągliwy, staje się kruchy powyżej .
Tworzy tlenki o stopniach utlenienia od I do V, o różnej strukturze krystalicznej przy tym samym składzie pierwiastkowym. Jest odporny na działanie wody, zasad, rozcieńczonych roztworów kwasów azotowego i siarkowego. Roztwarza się w wodzie królewskiej, kwasie fluorowodorowym i stężonym siarkowym. Wanad ma właściwości paramagnetyczne oraz wykazuje nadprzewodnictwo niskotemperaturowe.
Zastosowanie Katalizatory (przede wszystkim na nośnikach) reakcji utleniania w przemysłowej chemii organicznej, np. utlenianie etylenu do etanolu, oraz w technologii nieorganicznej, np. utlenianie do . Inne zastosowania to konwersja propanu i propenu do kwasu akrylowego, konwersja alkoholu benzylowego do kwasu benzoesowego, oksydacyjne odwodornienie butanu, utlenianie butanu do bezwodnika maleinowego. Stosowany jest także do selektywnej katalitycznej redukcji NOx amoniakiem. można wykorzystać do elektrochemicznej syntezy . Stosowany jako dodatek do stali poprawiający odporność na ścieranie i pękanie (np. silniki spalinowe, stal narzędziowa). Produkcja cermetali. Materiał konstrukcyjny reaktorów jądrowych. Znacznik promieniotwórczy – sztuczny izotop otrzymywany w reakcjach (d,α) i (d,n).
Otrzymywanie Metody otrzymywania wanadu metalicznego: redukcja tlenku wapniem, redukcja chlorku magnezem, redukcja tlenku węglem, cieplna dysocjacja jodku (najczystszy).
Znaczenie biologiczne Wanad znajduje się w otoczeniu i pożywieniu człowieka. Przypuszczalnie jest niezbędnym mikroelementem. Ocenia się, że dobowe spożycie wanadu wynosi 10–60 mikrogramów, a zalecane dzienne spożycie 10 mikrogramów. Nie stwierdza się niedoborów wanadu u prawidłowo odżywiających się osób.
Zdarzają się przemysłowe i środowiskowe zatrucia wanadem, najważniejszy efekt to uszkodzenie nerek, podrażnienie błon śluzowych układu oddechowego i pokarmowego.
Suplementacja stosowana przez kulturystów (do 60 miligramów wanadu) nie ma uzasadnienia i może być szkodliwa. Wanad jest pierwiastkiem znajdującym się w centrach aktywnych enzymów przemiany glukozy i innych węglowodanów.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Pierwiastki chemiczne