Actiones in factum (actiones in factum conceptae) – powództwa oparte na fakcie. W prawie rzymskim grupa powództw pretorskich w których powód nie opierał swojego żądania na prawie cywilnym, bo mu ono nie przysługiwało, a jedynie na pewnym opisanym stanie faktycznym (zdarzeniu) wymienionym w intentio formułki (intentio in factum concepta)Gaius Instytucje IV, 46: O pozostałych formułkach mówimy, że są oparte na fakcie, to jest o tych, w których intentio nie ujęto żadnego takiego twierdzenia...Gaius Institutiones IV, 46: Ceteras vero in factum conceptas vocamus, id est, in quibis nulla talis intentio concepta est....
Formułki powództw opartych na fakcie były tworzone przez pretora i umieszczane w jego edykcie. Pretor deklarował tym gotowość udzielania powództw na podstawie samego opisu określonego stanu faktycznego, nieznanego prawu cywilnemu. W ten sposób pretor zapewniał ochronę prawną nowym stosunkom życiowym nieuwzględnianym przez dawne prawo cywilne.
Actiones in factum należały do powództw, przy których z chwilą dokonania litis contestatio, nie następowała tzw. konsumpcja skargi. Oznaczało to, iż powód mógł w przyszłości – wbrew zasadzie bis de eadem re ne sit actio – ponownie wnieść powództwo w tej samej sprawie. Aby temu zapobiec pretor udzielał osobie, ponownie pozwanej w sprawie już poprzednio przeprowadzonej przez litis contestatio, specjalnego zarzutu procesowego – exceptio rei in iudicium deductae. Jeżeli spór został już rozstrzygnięty wyrokiem, udzielano pozwanemu zarzutu sprawy osądzonej – exceptio rei iudicataeGaius Instytucje IV, 107: (...) Jeśli natomiast pozywano powództwem rzeczowym, albo powództwem opartym na fakcie, ponowna skarga jest możliwa i dla tego nieodzowny jest zarzut sprawy osądzonej, lub doprowadzonej do litis contestatio.Gaius Institutiones IV, 107: (...) Si vero vel in rem, vel in factum actum fuerit, ipso iure nihilo minus postea agi potest et ob id exceptio necessaria est rei iudicatae vel in iudicium deductae.. Zarzuty te można było podniosić zarówno w fazie in iure, jak i apud iudicem i powodowały oddalenie powództwa.
Przypisy
Bibliografia
Władysław Rozwadowski „Prawo rzymskie” Wydanie II. Poznań 1992 .
Kategoria:Actiones