mały|Strona tytułowa pierwszego wydania tłumaczenia Odysei Johanna Heinricha Vossa, wydanego własnym sumptem przez autora Wydawanie nakładem własnym – publikowania własnym sumptem przez autora różnego rodzaju wydawnictw (książka, broszura, płyta kompaktowa itp.).
Wydawnictwa wydawane własnym sumptem stanowią margines rynku środków masowego przekazu pod względem przychodów ze sprzedaży. Rozwój technologii ułatwiających proces publikowania, takich jak kserokopiowanie, DTP, druk na żądanie i e-booki powoduje, że udział prac wydanych nakładem własnym stale rośnieJohn Sterlicchi, Self-publish boom challenging old order, The Guardian, February 20, 2008.
Terminem tym nie określa się zwykle prywatnych form rozpowszechniania treści w internecie, takich jak prowadzenie stron WWW, blogowania, czy udziału w forach dyskusyjnych, jednak twórczość własna z internetu jest coraz częściej wydawana nakładem własnymJefrey Zeldman, Self-publishing is the new blogging w zeldman.com. W języku angielskim publikowanie w formie książkowej własnych blogów doczekało się neologizmu: blook.
Historia wydawania własnym sumptem Wydawanie własnym sumptem nie jest zjawiskiem nowym. Do XVII wieku częstą praktyką było, że autorzy sami wydawali swoje dzieła, a następnie prezentowali je podczas spotkań dla znajomych i sporządzali tyle egzemplarzy, ilu było chętnych.
W XIX wieku popularną metodą pozyskiwania środków na sfinansowanie wydania było zbieranie przez pisarzy datków. Do najbardziej znanych dzieł światowej literatury wydanych własnym sumptem należą: Tristram Shandy Laurence'a Sterne'a, A Lume Spento Ezry Pounda, Między aktami Virginii Woolf. Z tej metody rozpowszechniania dzieł korzystali niektórzy klasycy literatury światowej, m.in. Jane Austen, Emily Dickinson, Mark Twain, James Matthew Barrie, Beatrix Potter, Nathaniel Hawthorne, George Bernard Shaw, Marcel Proust, Edgar Allan Poe, Rudyard Kipling, Derek Walcott czy Walt Whitman. Przeważającą część swych dzieł własnym sumptem publikował Jakub Deml. Wszystkie swoje dzieła własnym sumptem wydawał Juliusz Słowacki5 autorów, którzy wzięli sprawy w swoje ręce - czyli jak wydać książkę? - Lubimyczytać.pl. Również Adam Mickiewicz finansował druk niektórych swoich utworów, Aleksander Fredro, Lucyna ĆwierczakiewiczowaLucyna Ćwierczakiewiczowa — życie i upadek kulinarnej królowej - Portal historyczny Histmag.org - historia dla każdego czy Witold Gombrowicz. Wraz z rozwojem technologii ułatwiającej publikowanie bez udziału wydawnictw, coraz liczniejsi autorzy publikują tą drogą. Najbardziej znanym w historii przykładem sukcesu tytułu wydanego samodzielnie, poza wydawnictwami, jest książka kucharska pt. Joy of Cooking. Książka została wydana w nakładzie 3000 egzemplarzy w 1931 przez gospodynię domową Irmę S. Rombauer. Jej nakład w kolejnych wydaniach przekroczył 18 milionów egzemplarzy.
Wiele współczesnych bestsellerowych utworów literackich, głównie na rynku amerykańskim, pojawiło się w obiegu wydawniczym właśnie tą drogą. Obserwuje się również zjawisko odwrotne do debiutu wydanego nakładem własnym. Autorka bestsellerowych powieści erotycznych E.L. James początkowo publikowała swoją twórczość w internecie, by po swoich pierwszych sukcesach przejść na wydawanie własnym sumptem.
Wydawanie własnym sumptem jest również zjawiskiem funkcjonującym w branży wydawnictw muzycznych. Tą drogą wydaje debiutanckie albumy wielu początkujących artystów, np. Kamp!, Buldog, jak też innych, już po debiucie, np. Adam Kulisz, The Decemberists, Voltaire, czy Boards of Canada.
Pisarstwo niezależne (Independent writing) Pisarstwo niezależne to publikowanie poza głównym nurtem wydawniczym. W ten sposób rozumie się każdą formę udostępniania przez autorów niezależnych (ang. indie authors) własnych dzieł literackich odbiorcom, zakładającą niestosowanie kryteriów, kwalifikujących dzieło do opublikowania. Pisarstwo niezależne charakteryzuje pełna kontrola autora nad dziełem, przy czym dopuszcza się udział w publikacji zewnętrznego podmiotu, który jednak nie jest wydawnictwem. Powody pojawienia się pisarstwa niezależnego wynikają z przyczyn artystycznych, ekonomicznych (np. wydawanie nakładem własnym), ideowych (politycznych – wydawnictwa podziemne) lub prawnych. Bywa, że wydawnictwa niezależne oraz autorzy niezależni (ang. indie writers) ignorują istniejące prawo, w tym również prawo autorskie. Wspólną cechą wszystkich pisarzy niezależnych jest odejście od tradycyjnego, ogólnego nurtu wydawniczego. W takim rozumieniu termin pisarz (autor) niezależny oznaczać będzie wszystkich wydających nakładem własnych, publikujących w wydawnictwach typu vanity, częściowo finansujących publikacje swoich dzieł, a także autorów publikujących w założonych i prowadzonych przez siebie (lub w ich imieniu) wydawnictwach.
Terminem niezależny wydawca określa się wydawcę tradycyjnego, najczęściej publikującego niewiele książek, niewspółpracującego z dużymi korporacjami wydawniczymi i dużymi dystrybutorami.
Formy wydawania nakładem własnym Używa się zapożyczonego z angielskiego sformułowania self-publishing, które wydaje się niezbyt precyzyjne. Samopublikowanie definiowane jest jako publikowanie bez udziału wydawnictwa, lub też samodzielne publikowanie przez autora, co również nie jest do końca precyzyjne. Istnieje bowiem grupa autorów (także w Polsce) publikujących samodzielnie własne utwory w swoich, autorskich wydawnictwach (wydających wyłącznie utwory autora-wydawcy lub też autora-wydawcy i innych autorów). Działają tak lub działali (w pełni lub częściowo) Andrzej Stasiuk, Katarzyna Grochola z Elżbietą Majcherczyk, Tomasz Sekielski, Rafał Kosik, Marika Krajniewska, Wojciech Cejrowski, Olga Tokarczuk, Aleksander Sowa, Monika Sawicka, Bogusław Wołoszański i Władysław Zdanowicz. Trudno jednoznacznie rozgraniczyć poszczególne formy wydawania nakładem własnym, szczególnie, że ich pewne cechy się przenikają, jak na przykład samodzielne wydawanie przez autora wersji elektronicznej oraz (czasem równoległe) publikowanie edycji papierowej we współpracy z wydawnictwem tradycyjnym, bądź typu subsidy czy też vanity.
Pełny nakład własny Pełne nakład własny polega na tym, że autor ponosi całkowity koszt publikacji, a także osobiście zajmuje się reklamą, sprzedażą, dystrybucją i magazynowaniem swojego wydawnictwa. Dzięki temu ma on pełną kontrolę nad jakością całego procesu i nie musi się dzielić prawami autorskimi do swojej twórczości. Pełny nakład własny jest jednak zwykle bardziej kosztowny i czasochłonny od innych form publikowania na własny kosztMoira Allen , Subsidy Publishing vs. Self-Publishing: What's the Difference? w serwisie writing-world.com.
Nakład w pełni własny Wydawanie nakładem własnym, pisarstwo niezależne – wydawanie przez autorów niezależnych swoich dzieł w formie e-booków lub rzadziej książek drukowanych bez udziału wydawnictwa. Pisarze niezależni (ang. indies) wykorzystują do sprzedaży i dystrybucji tak opublikowanych utworów własne strony internetowe lub wyspecjalizowane kanały, jak np.: Kindle Direct Publishing, Smashwords, Lulu, a w Polsce Simple Publishing, Virtualo, RW2010, Rozpisani.pl, ebookpoint.pl, www.estante.pl czy nieistniejący już Wydaje.pl. Do najbardziej znanych na świecie pisarzy publikujących w ten sposób należą: Amanda Hocking, John Locke czy Cory Doctorow. Nakładem własnym Stephen King w 2013 roku wydał książkę Guns, na portalu CreateSpace Amazona.
Wydawanie nakładem własnym w formie elektronicznej Szczególnym rodzajem wydawania nakładem własnym jest rozpowszechnianie przez autorów swoich dzieł wyłącznie w formie elektronicznej. Jest to najtańsza i najprostsza metoda wydawania w pełni nakładem własnym. Wraz ze wzrostem popularności e-booków oraz upowszechnianiem się specjalnych urządzeń do ich czytania (e-readers) obserwuje się dynamiczny wzrost tej metody wydawania nakładem własnym.
Subsydiowane publikowanie Subsydiowane publikowanie (ang. subsidy publishing) polega na częściowym partycypowaniu autora w kosztach procesu wydawniczego, przy czym pozostałą część kosztów bierze na siebie wydawca. Zazwyczaj subsydiowany wydawca podpisuje z autorem umowę na opłacenie określonej części kosztów produkcji i dystrybucji publikacji oraz na przekazanie wydawcy całości lub określonej części dochodów z jej sprzedaży. Podobnie jak przy tradycyjnym wydawaniu publikacji, wydawca zwykle wymusza na autorze przekazanie majątkowych praw autorskich.
Subsydiowane publikowanie ma dwa oblicza: niektóre domy wydawnicze publikujące w większości twórczość przynoszącą dochód stosują tę formę wobec utworów debiutantów lub utworów, o których z góry wiadomo, że nie przyniosą dochodu, ale które mają szansę znaleźć niewielki krąg odbiorców, wystarczający dla pokrycia części kosztów (np. wydawnictwa specjalistyczne); istnieją wydawnictwa, które specjalizują się w tego rodzaju publikacjach – począwszy od domów wydawniczych, które specjalizują się w druku zdolnych debiutantów, skłonnych partycypować w kosztach, i oferują w zamian pomoc marketingową, po firmy, które programowo wydają w minimalnych nakładach twórczość świadomie skierowaną do kręgu najbliższych znajomych autora.
Działalność w formie publikowania subsydiowanego debiutanckich utworów prowadzi np. Wydawnictwo Novae Res.
Opłacenie druku Jest to forma wydania własnej książki, w której firmy drukarskie zapewniają skład techniczny, projekt graficzny wnętrza książki oraz okładki, druk, nadanie numeru ISBN oraz wysyłkę egzemplarzy obowiązkowych do Biblioteki Narodowej. W tym sposobie wydawania nakładem własnym to autor pokrywa wszystkie koszty.
Drukarza nie interesuje zupełnie zawartość merytoryczna publikacji, nie przeprowadza on żadnej selekcji tego, co wydaje i zazwyczaj nie zajmuje się w ogóle promocją swojej produkcji. Dochód drukarza pochodzi niemal w całości z opłaty autora. Efektem takiej polityki jest wydawanie książek z błędami, podobnie jak w przypadku wszystkich pozostałych publikacji wydawanych nakładem własnym bez udziału profesjonalnych redaktorów. Szczególną formą tego typu publikacji są antologie debiutantów, w których można zamieścić swoją twórczość po wpłaceniu określonej sumy pieniędzyWhat is Vanity Publishing? What is a Vanity Publisher? w serwisie vanitypublishing.info. Tak działają w Polsce: Poligraf, Warszawska Firma Wydawnicza (obecnie Warszawska Grupa Wydawnicza), Red Book, Frel, Psychoskok, Black Unicorn, Sorus, Astrum i MyBook.
Rozróżnienie między opłacaniem druku i innymi formami publikowania nakładem własnym, zwłaszcza drukiem na żądanie, jest trudne do ustalenia. Za wydawcę działającego na tej zasadzie uważa się takiego, który stosuje celowo rozmaite techniki psychologiczne, które mają na celu rozbudzić i wykorzystać miłość własną swoich autorów-klientówA Good Vanity Publisher Will Not... - przykłady technik stosowanych przez wydawców vanity (ang. vanity - próżność). Firmy wydawnicze działające w ten sposób, za cenę przewyższającą koszty wydania oferują zwykle nieświadomym tego autorom niewiele poszerzoną usługę druku, obiecując profesjonalne przygotowanie książki (w tym redakcję oraz korektę), promocję, dystrybucję i zysk. Zazwyczaj tak wydane publikacje nie są właściwie opracowane pod kątem redakcyjnym i merytorycznym oraz nie przechodzą weryfikacji jakościowej. Działanie na tej zasadzie firm wydawniczych powoduje szereg negatywnych skutków dla autorówttp://natemat.pl/46961,drugiej-maslowskiej-nie-mielismy-czyli-o-trudnym-losie-polskich-literackich-debiutantow i funkcjonują w obiegu poglądy, według których:
przez laików zjawisko publikowania nakładem własnym jest utożsamiana jest z drukiem opłacanym, przez działania wydawnictw zajmujących się drukiem opłacanym zjawisko publikowania nakładem własnym jest postrzegana jako gorszy sposób wydania, uważa się, że wszystkie książki publikowane samodzielnie są gorszej jakości od wydanych tradycyjnie, autorów publikujących nakładem własnym postrzega się jako pozbawionych talentu grafomanów,