Nicolae Ceaușescu ( []; ur. 26 stycznia 1918 w Scornicești, zm. 25 grudnia 1989 w Târgoviște) – rumuński polityk i działacz komunistyczny. Sekretarz generalny Rumuńskiej Partii Komunistycznej w latach 1965–1989, przewodniczący Rady Państwa i prezydent Rumunii sprawujący władzę dyktatorską od 1967 do 1989. Został obalony i stracony w wyniku rewolucji w 1989.
Życiorys Młodość i początek kariery thumb|200px|Nicolae Ceaușescu w 1936 roku Nicolae Ceaușescu urodził się w wielodzietnej rodzinie chłopskiej w Scornicești, w regionie Aluta. Jego ojciec, Andruță Ceaușescu posiadał niecałe 3 ha gruntów rolnych i kilka owiec. Ukończył cztery klasy szkoły podstawowej, po czym przeniósł się do Bukaresztu, gdzie rozpoczął pracę w fabryce. Dzięki swojej siostrze Nicolinie Nicolae Ceaușescu rozpoczął praktyki czeladnicze u szewca.
Pod wpływem swojego pracodawcy, szewca o nazwisku Săndulescu, wstąpił do nielegalnej Rumuńskiej Partii Komunistycznej. W roku 1933 został po raz pierwszy aresztowany. Według oficjalnych biografii Ceaușescu aresztowano za wzywanie do strajków i kolportaż ulotek. W 1934 roku był kilka razy zatrzymywany, wpierw za zbieranie podpisów przeciw procesowi pracowników kolei, a następnie dwa razy za podobną działalność. Nie został jednak aresztowany, ale zakazano mu mieszkania w stolicy. 15 stycznia 1936 roku aresztowano go za kolportaż ulotek. Został skazany na dwa lata w więzieniu Doftana.
Z więzienia wyszedł w grudniu 1938, zaś w 1939 roku poznał Lenuțę Petrescu (pobrali się w 1945 roku; małżonka po ślubie zmieniła imię na Elena), która wraz z upływem czasu miała coraz większy wpływ na życie polityczne męża. W 1940 roku został ponownie aresztowany i uwięziony. Latem 1943 roku został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Târgu Jiu, gdzie dzielił celę z Gheorghem Gheorghiu-Dejem, stając się jego protegowanym. W 1944 roku Ceaușescu zaczął działać jako sekretarz Związku Młodych Komunistów.
Wraz z rosnącą władzą komunistów w Rumunii w 1947 roku, Ceaușescu objął stanowisko ministra rolnictwa, a następnie został zastępcą ministra sił zbrojnych (resortem kierował wtedy Gheorghe Gheorghiu-Dej). W 1952 roku Gheorghiu-Dej przeniósł go do Komitetu Centralnego Partii. W 1954 roku Ceaușescu stał się pełnoprawnym członkiem Biura Politycznego i z czasem awansował, zajmując w końcu drugie miejsce w Partii.
Przywództwo Rumunii Konsolidacja władzy w partii Trzy dni po śmierci Gheorghiu-Deja w 1965 Ceaușescu objął stanowisko I sekretarza Rumuńskiej Partii Robotniczej. Wraz z wyborem Ceaușescu doszło do innych przetasowań u sterów władzy. Przewodniczącym Rady Państwa został Chivu Stoica, a premierem Ion Gheorghe Maurer. Jednymi z jego pierwszych decyzji były zmiany nazw partii z Rumuńskiej Partii Robotniczej na Rumuńską Partię Komunistyczną, oraz państwa na Socjalistyczną Republiką Rumunii. W ramach walk frakcyjnych Ceaușescu odsunął do drugiego szeregu dotychczasowych stronników Gheorghiu-Deja: Stoicę, Alexandru Drăghici i Gheorghe Apostola. W ten sposób do 1969 roku objął pełną kontrolę nad Komitetem Centralnym. Ceaușescu wykorzystał zmiany w Komitecie Centralnym do powołania Komisji Partii, która rozpoczęła badania nad czystkami stalinowskimi w Rumunii i dokonała rehabilitacji wielu działaczy poddanych represjom stalinowskim (w tym m.in. Ștefana Forișa, Lucrețiu Pătrășcanu, Mirona Constantinescu). Zarówno badania nad czystkami politycznymi, jak i rehabilitacja były pozorne. Dwa lata później, w 1967 roku, objął stanowisko przewodniczącego Rady Państwa (od 1974 przyjął także tytuł Prezydenta Socjalistycznej Republiki Rumunii). Pod koniec kwietnia 1968 roku na kongresie partii Ceaușescu potępił stalinowskiego poprzednika, Gheorghiu-Deja i zrehabilitował kolejne ofiary stalinowskiego terroru. Działanie to miało na celu stworzenie wokół Ceaușescu aury szczerego, odważnego i patriotycznego komunisty i antystalinisty.
Polityka wewnętrzna w latach 60. Dzięki wydobyciu surowców naturalnych gospodarka Rumunii rozwijała się (w latach 1950–1973 wskaźniki wzrostu gospodarczego wynosiły średnio 10% rocznie). Rumunia samodzielnie rozwijała szereg branż produkcyjnych, nie zgadzając się tym samym na przypisaną jej rolę dostawcy surowców, narzuconą przez Związek Radziecki. W latach 70., na skutek deficytu artykułów rolnych, surowców i energii oraz uporczywego rozwijania niedochodowego przemysłu ciężkiego doszło do załamania gospodarczego.
Rumunia w latach 60. uchodziła za najbardziej liberalny kraj w bloku wschodnim. Ceaușescu zdecydował się odstąpić od masowych represji i wypuścić tysiące osób z więzienia. Poprawie poziomu życia towarzyszył rozwój kultury i nauki. Zmiana nastąpiła 21 sierpnia 1968 roku, po inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Zwołano wiec przed budynkiem Komitetu Centralnego Rumuńskiej Partii Komunistycznej. W jego trakcie Ceaușescu wygłosił przemówienie, w którym wezwał Rumunów do obrony państwa przed sowiecką inwazją. Tysiące ludzi wstąpiło w szeregi Gwardii Patriotycznej oraz zapisało się do partii (wśród nich znalazł się pisarz Paul Goma, uchodzący w latach 70. za „rumuńskiego Sołżenicyna”). Dzięki temu Nicolae Ceaușescu zdobył popularność na Zachodzie oraz otrzymał nieoficjalną obietnicę pomocy w razie agresji.
W 1965 roku Nicolae Ceaușescu nakazał wyburzenie kilku dzielnic Bukaresztu, by móc postawić budynki użyteczności publicznej. W 1966 roku wprowadzono zakaz aborcji dopuszczający nieliczne wyjątki.
Polityka zagraniczna W latach 60. zakończył aktywne członkostwo w Układzie Warszawskim (pomimo tego, Rumunia pozostała członkiem Układu do czasu jego rozwiązania w 1991 roku). Nicolae Ceaușescu odmówił uczestnictwa w ataku na Czechosłowację w ramach sił Układu Warszawskiego, a następnie otwarcie potępił to posunięcie (w dniach 15–17 sierpnia, kilka dni przed interwencją, Ceaușescu przebywał z wizytą przyjaźni w Pradze, gdzie podpisał układ o przyjaźni i pomocy wzajemnej). Ceaușescu zdecydował wówczas o utworzeniu Gwardii Patriotycznej, która miała bronić kraju przed Związkiem Radzieckim. Sam Nicolae Ceaușescu wówczas uważał, że za decyzję wobec Czechosłowacji otrzyma Pokojową Nagrodę Nobla. Przywódca Rumunii nie podzielał jednak poglądów Alexandra Dubčeka, a jego postawa wynikała z niechęci do Związku Radzieckiego (ponadto Ceaușescu wychodził z założenia, że każdy kraj komunistyczny powinien samodzielnie decydować o swojej drodze rozwoju). Według rumuńskiego ambasadora w Paryżu Victora Dimitriu Ceaușescu uzgadniał decyzje z Moskwą.
Po wojnie sześciodniowej Rumunia utrzymywała stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Rumunia była jedynym państwem należącym do Układu Warszawskiego, który nie zerwał relacji dyplomatycznych z Izraelem. Decyzja ta miała podłoże finansowe – Izrael reprezentujący wszystkich Żydów zgodził się na przyjęcie rumuńskiej gminy żydowskiej w zamian za pomoc finansową. Pieniądze z wymiany trafiły do tajnych kont bankowych należących do Ceaușescu. Jednocześnie Ceaușescu pozbył się nielubianej grupy społecznej oraz korzystał z jej miejsc pracy, domów i mieszkań, nadal będąc odbieranym na arenie międzynarodowej jako obrońca praw człowieka. Podobna umowa obowiązywała podczas rządów Gheorghiu-Deja, ale wówczas Izrael płacił technologiami, a nie twardą walutą.
W 1969 roku Nicolae Ceaușescu zdecydował się na zaprzestanie szkolenia oficerów wojska i służb specjalnych w Związku Radzieckim. Nowo wyszkoleni oficerowie mieli kontakt z armią radziecką w ramach Układu Warszawskiego.
Pomimo przeciwstawiania się Układowi Warszawskiemu Nicolae Ceaușescu i Leonid Breżniew utrzymywali poprawne relacje i ufali sobie w strategicznych kwestiach politycznych. Dzielące ich różnice wyjaśniali podczas wspólnych polowań.
Kult jednostki thumb|200px|Znaczek upamiętniający 70. urodziny przywódcy Od 1968 roku zaczął rozwijać się kult jednostki wokół Nicolae Ceaușescu. Podczas podróży do Chin i Korei Północnej w 1971 roku Nicolae Ceaușescu zachwycił się hołdami oddawanymi Mao Zedongowi i Kim Ir Senowi. 26 stycznia 1973 roku Nicolae Ceaușescu nakazał obchodzenie swoich 55. urodzin jako państwowe święto. Jako władcę Ceaușescu porównywano do ważnych postaci z historii Rumunii: Decebala, Stefana Wielkiego, Michała Walecznego. Według propagandy Ceaușescu był jedynym spadkobiercą ich dziedzictwa i bezpośrednim następcą. Członek Egzekutywy Komitetu Politycznego Dumitru Popescu mawiał, że Juliusz Cezar, Napoleon Bonaparte, Aleksander Wielki, Perykles i Piotr Wielki nie są razem tyle warci co jeden Ceaușescu. Przywódcy partii przypisano również organizację wszystkich największych protestów robotniczych w międzywojennej Rumunii, wymazując z historii inne postacie związane z rumuńskim ruchem robotniczym i wbrew faktom – Ceaușescu miałby być przywódcą robotniczym już w wieku kilkunastu lat. Podobny kult jednostki w państwach komunistycznych miał miejsce tylko w Albanii.
28 marca 1974 roku parlament jednogłośnie wybrał Nicolae Ceaușescu na urząd prezydenta. Wkrótce nowego prezydenta nazywano Conducător (wódz). Będąc prezydentem Ceaușescu wydawał liczne dekrety. Wiele z nich przeczyło sobie nawzajem lub nie były logiczne. Rządzenie dekretami doprowadziło do biurokratycznego bałaganu, dzięki któremu osoby z lepszymi koneksjami mogły wykorzystywać sprzeczne przepisy do ochrony swojej pozycji. Zgromadzenie Narodowe straciło swoje znaczenie. Media zagraniczne odnotowały wprowadzenie w Rumunii urzędu prezydenta, ale ze względu na dobre stosunki pomiędzy Rumunią a Zachodem nie wspominano o autorytarnym charakterze rządów. Ceaușescu będący prezydentem cieszył się dużą władzą.
Po 1974 roku wielu artystów włączyło się do tworzenia kultu jednostki prezydenta Rumunii. Poeci stosowali przy zaimku osobowym odnoszącym się do Ceaușescu wyłącznie duże litery. Malarze malowali Nicolae i Elenę Ceaușescu w stylu alegorycznych portretów świętych, kulturalni działacze tworzyli coraz to bardziej wyszukane formy hołdów. W dniu urodzin Conducătora ukazywała się książka Omagiu, będąca tomem z pieśniami i przyśpiewkami sławiącymi Ceaușescu. Większość artystów tworzyła dzieła wychwalające reżim w celu otrzymania przywilejów i prezentów od prezydenta Rumunii. Prasa, radio i telewizja wychwalały Nicolae Ceaușescu. Media tworzyły materiały opierające się na kulcie jednostki, demagogii, kłamstwach i półprawdach. Historycy stworzyli nową biografię Ceaușescu – i tak prezydent Rumunii będąc dzieckiem chronił starszych braci, którzy bali się dzikich zwierząt, a w młodości walczył z faszyzmem. We wsi Scornicești powstało muzeum.
Kult jednostki nie obejmował tylko Nicolae i Eleny. Rumuni musieli odpowiednio traktować psa o imieniu Corbu. Gdy Nicolae Ceaușescu chciał go widzieć, zwierzę przywożono limuzyną z prywatnej rezydencji do siedziby Komitetu Centralnego. Podczas przewożenia psa blokowano ulice, a konwój zabezpieczała policja na sygnale. Ceaușescu nakazał ambasadorowi w Wielkiej Brytanii sprowadzanie drogich angielskich ciasteczek dla psów, które przez pocztę dyplomatyczną trafiały do Bukaresztu.
Otwarcie na Zachód i neutralna polityka zagraniczna thumb|200px|Nicolae Ceaușescu i Elżbieta II, 1978 Polityczna niezależność Ceaușescu od ZSRR oraz jego sprzeciw wobec interwencji w Czechosłowacji w 1968 roku, zainteresowały mocarstwa zachodnie, które wierzyły, że jest on antysowieckim indywidualistą i że wspierając finansowo Rumunię doprowadzą one do rozpadu bloku wschodniego. Ceaușescu nie zdawał sobie sprawy, że pożyczki państw zachodnich często były udzielane mu na niekorzystnych warunkach, przez co zaczerpnął on pożyczki warte 13 miliardów dolarów. Za pieniądze te sfinansowano liczne programy rozwoju ekonomicznego.