Szachy progresywne – jeden z alternatywnych wariantów gry w szachy.
W rozgrywce biorą udział dwie osoby, które korzystają z klasycznej szachownicy oraz standardowego kompletu białych i czarnych bierek. Różnica pomiędzy szachami klasycznymi i progresywnymi polega na liczbie wykonywanych kolejnych posunięć: zaczynają białe, ale następnie czarne wykonują nie jedno posunięcie, tylko dwa. Białe w odpowiedzi mają do dyspozycji trzy posunięcia, a z kolei czarne – cztery, itd. W każdej zatem kolejce liczba posunięć zostaje zwiększona o jedno. Szachować króla wolno tylko w ostatnim posunięciu swojej kolejki (złamanie tej zasady powoduje natychmiastowe zakończenie kolejki pomimo niewykorzystania wszystkich dozwolonych w danym momencie posunięć). Zawodnik, który w ostatnim posunięciu przeciwnika został zaszachowany, musi w pierwszej kolejności uciec swoim królem bądź zbić bierkę szachującą.
W szachach progresywnych dozwolona jest promocja. Partia liczy zazwyczaj mniej niż dziesięć kolejek posunięć i kończy się, podobnie jak klasyczna, zamatowaniem króla przeciwnika. Jednym z polecanych sposobów gry jest utrzymanie własnego króla na otwartej pierwszej (lub ósmej) linii, co utrudnia przeciwnikowi dorabianie ciężkich figur (promocja pionka w hetmana lub wieżę wiąże się bowiem z daniem szacha, a ten dozwolony jest tylko w ostatnim posunięciu danej kolejki).
Poniżej przedstawiono przykładowy zapis partii szachów progresywnych:
KolejkaBiałeCzarne1d42d5Sh63Sc3Sf3G:h64Gg4G:f3G:e2G:d15Sb5Gc4Gb3Ga4S:c7X
Bibliografia „Encyklopedia gier”, wydawnictwo MUZA SA, Warszawa 2001, wydanie II, , str. 144
Progresywne