thumb|239x239px|Barbara Drapińska i ambasador Jerzy Putrament podczas premiery filmu „Ostatni etap” w Paryżu thumb|315x315px|Grób Jerzego Putramenta na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (23 lipca 2008) Jerzy Putrament, ps. „Jerzy Pleśkiewicz” (ur. w Mińsku, zm. 23 czerwca 1986 w Warszawie„Szachy” nr 7/1986, II strona okładki.) – polski pisarz, poeta, publicysta, poseł na Sejm PRL I kadencji i II kadencji z ramienia PZPR, członek egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich [zob. s. 9]., członek Związku Akademickiego Młodzież WszechpolskaTVP Historia. Jerzy Putrament. 19 kwietnia 2009., Obozu Wielkiej PolskiCzesław Miłosz wspominał, że Jerzy Putrament w czasie studiów w Wilnie związał się z endecją: „On [Putrament] przyjechał z Lidy na uniwersytet i właściwie mówiąc, kiedy ja wstąpiłem na uniwersytet, to już chyba ta nasza organizacja [PET] wtedy przestała działać, przestaliśmy się zbierać, a Putrament przyjechał i z początku należał do Obozu Wielkiej Polski, do nacjonalistów”. „Recogito” wrzesień–październik 2004.. W latach 1947–1950 ambasador RP we Francji. Budowniczy Polski Ludowej.

Życiorys Wychował się w polskiej rodzinie sanacyjnego oficera o tradycjach patriotycznych, wyznania prawosławnego. Jego siostrą była prof. , genetyczka.

W 1930 rozpoczął studia na polonistyce na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, ukończył je w 1934Emil Pasierski Miłosz i Putrament. Żywoty równoległe, wyd. WAB, Warszawa 2011, s. 16Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. Tom szósty. N-P, wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1999, s. 528-530. W czasie studiów początkowo był korporantem Filomatii VilnensisK! Filomatia Vilnensis, archiwumkorporacyjne.pl [dostęp 2019-07-19]. i członkiem Młodzieży Wszechpolskiej oraz wiceprezesem tej organizacji„Putrament był wiceprezesem endeckiego Związku Młodzieży Wszechpolskiej”, [w:] Marek Zaleski. Przygoda drugiej awangardy. Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Ossolineum. 1984. s. 84. w połowie lat trzydziestych dokonał wolty politycznej, przechodząc na pozycje komunisty-internacjonalisty„Jerzy Putrament, dynamiczny młodzieniec, robiący polityczną woltę z laską (...) z mieczykiem obwie-polskim na zielonej wstążecce w klapie marynarki i z deklem korporackim na głowie, aż po kontakty z partią komunistyczną...”, [w:] Poezja. Dialogi o Żagarach i opisanie Miłosza. Wydawnictwo Współczesne RSW „Prasa”. s. 16..

Członek grupy literacko-artystycznej Żagary. Debiut poetycki w 1932. Na przełomie lat 1933/1934 opublikował (pod pseudonimem Jerzy Pleśkiewicz) przekłady utworów Bunina. Opisany w Zniewolonym umyśle (Czesław Miłosz) jako Gamma. W 1937 wraz z kolegami został oskarżony o prowadzenie propagandy komunistycznej na łamach czasopisma „Poprostu”, wskutek czego wydawnictwo zostało zamknięte.

Po wybuchu wojny znalazł się we Lwowie, gdzie działał w kolaboracyjnym Związku Pisarzy. Po prowokacji NKWD i aresztowaniu grupy pisarzy polskich (m.in. Wata, Broniewskiego, Sterna, Peipera, Parnickiego) w styczniu 1940 zaczął organizować serwilistyczny list potępiający aresztowanych. Inicjatywa ta spełzła na niczym, utrącona przez Wandę Wasilewską. Ze wspomnień Michała Borwicza, późniejszego współpracownika paryskiej „Kultury”, można wnioskować, że Putrament wtedy został zwerbowany przez NKWD. W wierszu Nasza ojczyzna napisał m.in.: I wie każdy – od starca do dziecka – że najbardziej potężna na świecie jest ojczyzna nasza radziecka, a my wierne jesteśmy jej dzieci. 17 września 1940 przyjęto go do Związku Radzieckich Pisarzy UkrainyAnna Bikont, Joanna Szczęsna: Lawina i kamienie: pisarze wobec komunizmu. Warszawa, 2006.. Po zaatakowaniu ZSRR przez Niemcy hitlerowskie ewakuował się do Moskwy, gdzie spędził okres aż do wyzwolenia Wilna w lipcu 1944. Współtwórca Związku Patriotów Polskich i 1 Armii Wojska Polskiego, oficer oświatowo-polityczny I Dywizji im. T. Kościuszki. Do Lublina wkroczył w stopniu majoraErrata do biografii: Jerzy Putrament (reż. Andrzej Gajewski, 1TVP, 2008)..

W 1944 Putrament został wysłany przez gen. Zygmunta Berlinga do Wilna, by namawiać członków AK do wstępowania do 1 Armii. Wykonywał też inne misje w imieniu Związku Patriotów Polskich.

Po wojnie był w latach 1947–1950 ambasadorem RP w Paryżu. Następnie pracował w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich (w latach 1950–1953 sekretarz generalny, 1955–1956 oraz 1959–1980 wiceprezes), gdzie w okresie stalinowskim sprawował faktyczną władzę. Działał w . 22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju„Trybuna Robotnicza” z 1950, nr 324, s. 3 [dostęp 2016-08-03]..

19 października 1956 roku, w dniu rozpoczęcia obrad VIII Plenum KC PZPR, opublikował w „Trybunie Ludu” artykuł Sedno sprawy, w którym krytykował stalinowski model socjalizmu i wypowiadał się za utworzeniem samorządnych rad robotniczych. Na artykuł ten gwałtownie i krytycznie zareagował organ KPZR „Prawda” w artykule Antysocjalistyczne wystąpienia w prasie polskiejHenryk Korotyński „Trzy czwarte prawdy”, Państwowy Instytut Wydawniczy 1987, , s. 201..

W latach 1954–1957 i 1963–1973 był prezesem Polskiego Związku Szachowego, a w latach 1955–1968 kierownikiem literackim zespołu filmowego „Start”. W latach pięćdziesiątych związany z „frakcją” puławian.

W latach 1966–1971 był współredaktorem „Miesięcznika Literackiego”, a następnie redaktorem naczelnym ukazującego się w latach 1972–1981 warszawskiego tygodnika literacko-społecznego „Literatura”. W 1969 był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i SztukiDziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.. W październiku 1973 otrzymał awans do stopnia pułkownikaMedale dla twórców kultury, "Żołnierz Wolności", nr 256, 29 października 1973, s. 1..

Oprócz krytyczno-propagandowej powieści Wrzesień opisującej klęskę 1939 roku, za najgłośniejszy utwór literacki Putramenta uchodzi jego późna powieść światopoglądowa Bołdyn, zekranizowana w 1982 przez Czesława i Ewę Petelskich.

W latach 1944–1948 członek PPR, a od 1948 – PZPR. Był zastępcą członka (1948–1964) oraz członkiem (1964–1981) Komitetu Centralnego PZPR. W kwietniu 1971 został powołany w skład Komisji Zjazdowej do przygotowania VI Zjazdu PZPR, który odbył się w grudniu 1971„Dziennik Łódzki”, nr 90 (7062), 17 kwietnia 1971, s. 1.. W latach 1952–1961 poseł na Sejm PRL I i II kadencji z ramienia PZPR. W 1981 był członkiem tzw. Komisji Grabskiego powołanej przez Komitet Centralny PZPR w celu ustalenia odpowiedzialności osobistej członków ekipy Edwarda Gierka„Dziennik Łódzki”, nr 86 (9837), 1–3 maja 1981, s. 2.. Aż do śmierci zasiadał także w Radzie Naczelnej ZBoWiD. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

Pochowany z honorami wojskowymi 27 czerwca 1986 w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A31-tuje-10)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.. W pogrzebie wzięli udział przedstawiciele władz PRL: członkowie Biura Politycznego KC PZPR Józef Czyrek i Jan Główczyk, sekretarz KC PZPR Waldemar Świrgoń, wicepremier Zbigniew Gertych, przewodniczący Rady Krajowej PRON Jan Dobraczyński, kierownik Wydziału Kultury KC PZPR Witold Nawrocki, minister kultury i sztuki Kazimierz Żygulski, prezes Związku Literatów Polskich Halina Auderska„Trybuna Robotnicza”, nr 150 (13.921), 28–29 czerwca 1986, s. 2..

Życie prywatne Żonaty z Anastazją (Nataszą) Putrament (1922–1998). Ich syn (1949–2006) był operatorem, później dziennikarzem, pisarzem i wydawcą, prezesem agencji PR.

Twórczość

Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1974)Wręczenie odznaczeń w Belwederze, „Dziennik Polski”, 1974, nr 172, s. 3. Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1970) Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1952)Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1952 r. w sprawie nadania orderu "Sztandar Pracy" () „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie kultury i sztuki”. Order Krzyża Grunwaldu III klasy (19 listopada 1946)Uchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dnia 19 listopada 1946 r. o nadaniu odznaczeń za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą, oraz za gorliwą pracę i sumienne wypełnianie obowiązków służbowych () „za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą, oraz za gorliwą pracę i sumienne wykonywanie obowiązków służbowych”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 lipca 1946)Uchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dnia 19 lipca 1946 r. o odznaczeniach pracowników Ministerstwa Spraw Zagranicznych na placówkach zagranicznych () „za zasługi na polu ogólno-państwowej pracy”. Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)Uznanie dla twórców kultury /w/ Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, s. 1–2. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)Lista osób odznaczonych "Medalem 10-lecia Polski Ludowej" () „na wniosek Ministra Kultury i Sztuki”. Medal im. Ludwika Waryńskiego (1986)W uznaniu zasług, "Życie Partii", nr 6, 25 marca 1987, s. 20. Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1967)Wojskowy Przegląd Historyczny, nr 3, 1967, s. 390. Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1965)Pisarze Ziem Zachodnich i Północnych obradują w Olsztynie, "Trybuna Ludu", nr 140, 22 maja 1965, s. 1. Medal "Za zasługi w rozwoju współpracy kulturalnej między Polską a Związkiem Radzieckim" (przyznany przez ZG TPPR, 1974)Medale dla działaczy kultury, "Trybuna Ludu", nr 111, 21 kwietnia 1974, s. 2. Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja, 1947) Krzyż Wojenny z Palmą (Francja, 1947) Order Przyjaźni Narodów (ZSRR, 1981) Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945 (ZSRR, 1985)„Za Wolność i Lud”, nr 21 (1985), 25 maja 1985, str. 5.

Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa I stopnia z okazji 20-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1964)Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 3. Nagroda Państwowa II stopnia za powieść Wrzesień (1953)Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7. Nagroda Państwowa II stopnia za powieść Rozstaje (1955)Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315. Nagroda II stopnia Ministra Obrony Narodowej w dziedzinie literatury za książkę "Pół wieku" (tom II – "Wojna" 1962)Doroczne nagrody Ministra Obrony Narodowej, "Trybuna Ludu", nr 283, 12 października 1962, s. 2. Nagroda "Złoty Kłos" przyznana przez czytelników Dziennika Ludowego (1970)Konkurs "Złotego Kłosa" rozstrzygnięty, "Dziennik Ludowy", nr 133, 6-7 czerwca 1970, s. 1. Dyplom honorowy Związku Pisarzy ZSRR (1976)Radzieckie dyplomy dla polskich pisarzy, "Sztandar Młodych", nr 119, 19 maja 1976, s. 1. Nagroda „Trybuny Ludu” (1977)Nagrody "Trybuny Ludu", "Trybuna Ludu", nr 192, 19 sierpnia 1977, s. 2. Nagroda im. Ludwika Waryńskiego (1986) za cykl powieści politycznych zawarty w 10 tomach "Pism" wydanych przez Wydawnictwo "Książka i Wiedza"Nagrody im. Ludwika Waryńskiego, "Życie Warszawy", nr 103, 3 maja 1986, s. 2.

Ekranizacje

Przypisy

Bibliografia

Kto jest kim w Polsce 1984, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1984, s. 788

Kategoria:Absolwenci Wydziału Filologii Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Ambasadorowie Polski w Szwajcarii Kategoria:Ambasadorowie Polski Ludowej we Francji Kategoria:Członkowie egzekutywy POP PZPR w Związku Literatów Polskich Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Członkowie Obozu Wielkiej Polski Kategoria:Członkowie Światowej Rady Pokoju Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Członkowie Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Członkowie Związku Patriotów Polskich Kategoria:Działacze Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Mińsku (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ludzie związani z Paryżem