Rafał Urban

mały|Rafał Urban – zdjęcie w „Wiadomościach Prudnickich” z 1955 Rafał Urban (ur. 24 lipca 1893 w Winiarach, zm. 12 stycznia 1972 w Warszawie) – polski pisarz, gawędziarz śląski, autor dramatu Termin Nyski, czyli sterylizacja naiwnego baranka nieludzka komedia autochtoniczna z epoki Trzeciego Rajchu w 5 aktach biurokratycznych … napisał chłop bezimienny, syn ziemi odzyskanej.

Życiorys Urodził się w rodzinie chłopskiej. Naukę rozpoczął w miejscowej szkole ludowej. Następnie trafił do gimnazjum w Nysie, skąd został wkrótce karnie relegowany za posiadanie, zakazanych wówczas, polskich książek i komunistycznych broszur. Przez jakiś czas podejmował różne prace zarobkowe. Szczęśliwym trafem zetknął się z księdzem Aleksandrem Skowrońskim – działaczem narodowym i poetą górnośląskim, dzięki któremu znów powrócił do gimnazjum, tym razem w Prudniku, tam też uzyskał maturę w roku 1914. Miał wówczas 21 lat.

Po wybuchu I wojny światowej został powołany do pruskiej armii. Pod koniec walk, trafił do niewoli kanadyjskiej. Po zwolnieniu, przez następne trzy lata, pracował jako ogrodnik w Anglii. Potem powrócił na Śląsk, by po plebiscycie znów wyruszyć w świat. Studiował dorywczo na kilku uniwersytetach m.in. na Sorbonie. Ukończył Akademię Rolniczo-Leśną w Monachium, gdzie nauczył się zawodu rolnika i ogrodnika. Po studiach pracował w instytucie hodowli roślin w Munchenburgu pod Berlinem. W tym czasie zwiedził również Francję, Anglię, Włochy, Jugosławię, Holandię, kraje skandynawskie, Szwajcarię, Rosję i sporo krajów pozaeuropejskich.

W 1931 roku osiedlił się na stałe w swoich rodzinnych stronach w Winiarach. Ożenił się z gospodarską córką z sąsiedniej wioski Anastazją Larysz. W Winiarach przeżył niemal całą drugą wojnę światową i dopiero pod jej koniec został, wraz z całą rodziną, przymusowo ewakuowany w okolice Jeziora Bodeńskiego. Powrócił w 1946 roku i zajął się rolnictwem oraz sadownictwem.

Jako pisarz zadebiutował dopiero w 1948 roku. Wziął udział w konkursie, ogłoszonym przez Towarzystwo Przyjaciół Nysy na utwór literacki, bądź naukowy, związany z ziemią nyską. W dwóch kolejnych konkursach otrzymał wyróżnienie oraz przyznano mu dwukrotnie po 30 tys. zł, za nadesłane utwory. Jednym z nich była autobiograficzna opowieść pt. Szkoła, drugim komediodramat Termin nyski – najbardziej bodaj znany utwór pisarza. Oryginalny i nowatorski Termin nyski, wywołał spore kontrowersje i zakłopotanie wśród członków jury, jednakże ostatecznie uhonorowano Urbana nagrodą (głównie głosami zasiadających w komisji profesorów: S. Kolbuszewskiego i Z. Bednorza), która jednak nie usatysfakcjonowała autora, gdyż była niewystarczająca na zakup, potrzebnego w gospodarstwie, konia.

Od momentu przyznania Urbanowi nagrody, zaczęła się jego pisarska kariera. Twórczość pisarza rozsiana jest po różnych czasopismach, drukował m.in. w katowickiej i opolskiej „Odrze”, „Poglądach”, „Panoramie”, „Miesięczniku literackim”, „Przemianach”, „Głosach znad Odry”, „Życiu literackim”, „Opolu”, „Polityce”, „Trybunie Opolskiej”, kalendarzach, almanachach i wydawnictwach zbiorowych. Za życia Urban nie doczekał się jednak książkowego wydania swoich dzieł.mały|upright|Grób Rafała UrbanaOd 1955 roku należał do Związku Literatów Polskich i był pierwszym prezesem jego opolskiego oddziału.

W 1968 roku otrzymał Odznakę Honorową „Zasłużonemu Opolszczyźnie”Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu, nr 5, poz. 47, z 7 czerwca 1968, s. 3.. 12 stycznia 1972 roku zmarł po operacji na oddziale onkologicznym w warszawskim szpitalu. 17 stycznia pochowano go przy kaplicy cmentarnej w Głogówku.

Twórczość Twórczość Rafała Urbana jest bardzo różnorodna, znajdują się w niej bajki, gawędy, opowiadania, wspomnienia, utwory dramatyczne, wiersze, artykuły publicystyczne na różne tematy, a także artykuły naukowe na temat sadownictwa i rolnictwa. Utwory te, przez długi czas nie zostały zebrane w wydaniu książkowym i funkcjonowały w rozsypce na łamach lokalnych, przeważnie, czasopism.

Dopiero w 1982 roku, staraniem pracowników Instytutu Śląskiego w Opolu, ukazały się Pisma Urbana. Książka zawiera obszerny wybór gawęd, kilka utworów lirycznych oraz dramatycznych, w tym debiutancki Termin nyski. Po ośmiu latach, wyszedł tom drugi Pism, gdzie obok literatury pięknej znalazły się również artykuły pisarza, dotyczące sadownictwa i ogrodnictwa.

Centralnym tematem jego twórczości był Śląsk w ujęciu realistycznym i historycznym, jak również baśniowym i mitycznym. Ślązakami są, w większości, bohaterowie Urbana, śląskość obecna jest w obyczaju, folklorze, a przede wszystkim w języku. Śląsk jest również uniwersalnym modelem i punktem wyjścia dla rozważań ogólnych tj. kwestie etyczne, sztuka, refleksje na temat cywilizacji itp.

Upamiętnienie W 1978 roku odsłonięto w rodzinnym mieście pisarza jego, wykonane przez Adolfa Panitza, popiersie, a w setną rocznicę urodzin Rafała Urbana jedną z ulic Głogówka nazwano jego imieniem.

W miejscowości Brożec k. Krapkowic znajduje się ulica imienia Rafała Urbana. Jedna z ulic w Katowicach, w dzielnicy Kostuchna została nazwana jego imieniem.

Twórczość o Rafale Urbanie Edward Stachura napisał piosenkę poświęconą swojemu przyjacielowi – Rafałowi Urbanowi, pt. Piosenka dla Rafała Urbana. Później została nagrana pod tym samym tytułem przez Stare Dobre Małżeństwo oraz przez Marka Gałązkę.

Rafał Urban stał się inspiracją do powstania opowiadania dla dzieci i dorosłych pod tytułem Wieloryb na targu, którego autorką jest Kinga Markowska.

Przypisy

Bibliografia Adela Nowak, Twórczość Rafała Urbana, „Kwartalnik Opolski” 1970, nr 4. Wilhelm Szewczyk, Wstęp do „Pism” Rafała Urbana, Opole 1982, t. 1. Feliks Pluta, Język Rafała Urbana, Opole 1992. Rafał Urban, Człowiek i Pisarz, red. W. Hendzel, Opole 1995.

Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Prudniku Kategoria:Absolwenci uczelni w Monachium Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Głogówku Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową „Zasłużonemu Opolszczyźnie” Kategoria:Pisarze związani z Opolem Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1972