thumb|240px|Aleje Marcinkowskiego i Plac Wielkopolski (u góry, po prawej) na planie Corvinusa z 1856 thumb|240px|Stoisko owocowo-warzywne thumb|240px|Widok z północy, w tle Zamek Królewski i Archiwum Państwowe Plac Wielkopolski w Poznaniu (d. plac Sapieżyński) – prostokątny plac położony na terenie dawnego przedmieścia Glinki, na północ od Góry Przemysła na Starym Mieście w obrębie osiedla administracyjnego Stare Miasto w Poznaniu. Ma powierzchnię 1,54 ha.

Obecnie większą część placu zajmuje targowisko. Ułożone wokół niego torowiska tramwajowe tworzą pętlę, używaną wyłącznie w sytuacji awarii lub czasowych zmian w ruchu. Liczba taksonów drzew jest w obrębie placu większa niż krzewów (2016).

Historia Od czasów średniowiecznych przedmieście Glinki stanowiło teren cegielniany. W XVII i XVIII wieku funkcjonowała tu strzelnica bractwa kurkowego. W 1786 Jan Geisler nabył ten teren i otworzył jedną z pierwszych kawiarni w Poznaniu. Później ziemie te kupili Sapiehowie herbu Lis, co przyczyniło się do powstania nazwy „plac Sapieżyński”, po 1945 zmienionej na obecną. W 1800 nastąpiła regulacja placu. Do 1876 w jego południowej części istniał staw na spiętrzonej Bogdance (dziś płynącej w kanale pod placem). Był on pozostałością po młynie Krotochwila. Dziś jest tu zagospodarowany skwer. Plac był główną areną zdarzeń podczas rozruchów głodowych w 1847.

Zabytkowa zabudowa wokół placu została w większości całkowicie zniszczona podczas II wojny światowej, ostała się tylko jedna kamienica z początku XX wieku oraz pruski budynek Archiwum Państwowego, dawniej Sądu Nadziemskiego (1879–1882). Reszta zabudowy pochodzi z lat 1953–1955, kiedy to spójną koncepcję architektoniczną placu opracowali i zrealizowali architekci: Stefan Słoński, Leszek Klause, Henryk Błaszkiewicz i Henryk Kara. Historyczny układ placu, a zwłaszcza jego połączenie z dzielnicą Św. Wojciech został zniszczony w latach 70. XX wieku na skutek budowy ulicy Solnej w ramach powstającej wtedy Trasy Chwaliszewskiej (obecnie I rama komunikacyjna).

Plac w okresie PRL-u stanowił miejsce spotkań gejów, tzw. pikietę.

Architektura socrealistyczna Obecną, socrealistyczną zabudowę wybrano w drodze konkursu architektonicznego na zabudowę placu oraz przyległej ulicy Działowej. Projekty prezentowano na Regionalnym Pokazie Architektury w Poznaniu w 1952 i w warszawskiej Zachęcie w 1953 (I Krajowa Narada Architektów). Całość założenia zrealizowano w latach 1953–1956 w oparciu o skromne normatywy, co zaowocowało ciasnymi i mało funkcjonalnymi mieszkaniami. Docelowo architektura placu miała łączyć stary Poznań z nowym, zastosowano więc w elewacjach liczne detale o charakterze historyzującym.

Komunikacja miejska Przez obszar placu przebiega dwutorowa trasa tramwajowa oraz okazjonalnie użytkowana pętla. Północnym skrajem, w ciągu ulicy Wolnica, wytyczono przebieg linii autobusowych kursujących na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego. Według stanu na 16 lipca 2024 są to następujące połączenia: linie tramwajowe dzienne Ogrody ↔ Połabska Ogrody ↔ Miłostowo Pl. Wielkopolski ↔ Unii Lubelskiej Os. Sobieskiego ↔ Piątkowska nocne Osiedle Sobieskiego ↔ Unii Lubelskiej (nie kursuje w noce pon./wt.) Osiedle Sobieskiego ↔ Franowo (kursuje tylko w noce pt./sob. i sob./niedz.) turystyczne Ratajczaka ↔ 27 Grudnia (obsługiwana zabytkowym taborem) linie autobusowe dzienne Garbary PKM ↔ Stary Strzeszyn Garbary PKM ↔ Górczyn PKM nocne Dębiec PKM ↔ Mogileńska Junikowo PKM ↔ Radojewo Kacza ↔ Zieliniec Boranta ↔ Junikowo PKM (wybrane kursy do przystanku Plewiska/Straż Pożarna) turystyczne Poznań Główny ↔ Nowe Zoo

Przypisy

Bibliografia

tablice Systemu Informacji Miejskiej na placu

Linki zewnętrzne Zdjęcia socrealistycznej zabudowy placu

Kategoria:Rynki miejskie w Poznaniu Kategoria:Stare Miasto (Poznań)