thumb|Famuły na Księżym Młynie – widok współczesny po rewitalizacji|259x259px Famuła – rodzaj robotniczego domu familijnego, charakterystycznego dla czasów wielkoprzemysłowej Łodzi. Wznoszone były przez największych łódzkich fabrykantów, przede wszystkim przez Karola Scheiblera, Izraela Poznańskiego oraz Ludwika Grohmana, z przeznaczeniem dla robotników pracujących w ich zakładach.
Charakterystyka Łódzkie domy robotnicze tego typu charakteryzują się posiadaniem od dwóch do czterech kondygnacji, charakteryzujących się wspólnymi klatkami schodowymi i toaletami. Przeciętne mieszkanie ma około 35 m² powierzchni i składa się z pokoju, kuchni oraz spiżarni.
Atutem łódzkich famuł są niezmodyfikowane historyczne wnętrza i fasady, jak również zachowany do dziś układ urbanistyczny z końca XIX wieku. Ponadto w przeciągu pierwszych kilku dekad po upadku łódzkiego przemysłu włókienniczego, większość famuł poddano rewitalizacji, dostosowując warunki bytowe do współcześnie obowiązujących standardów.
Najważniejsze lokalizacje
Księży Młyn Największe skupisko domów familijnych powstało z inicjatywy Karola Scheiblera na Księżym Młynie. Pierwsze z nich wzniesiono w 1855 roku przy ówczesnym Wodnym Rynku (obecnie Plac Zwycięstwa), następne powstały wzdłuż Parku Źródliska i ulicy Przędzalnianej oraz ulicy Fabrycznej, przy Przędzalni Karola Scheiblera wzdłuż ulicy Księży Młyn, a ostatnie w sąsiedztwie Bielnika Kopischa przy ulicy ks. bp. Wincentego Tymienieckiego i na skraju osiedla przy skrzyżowaniu ulicy Milionowej z ulicą płk. Jana Kilińskiego.
Fabryka Ludwika Grohmana wzniosła famuły dla swych pracowników przy ulicy Targowej, w sąsiedztwie okazałej bramy przedsiębiorstwa, znanej dziś jako Beczki Grohmana.
Łącznie na Księżym Młynie wzniesiono 83 domy liczące łącznie 1147 mieszkań. Cały Księży Młyn był niegdyś osiedlem wzorcowym na skalę całej Łodzi, gdzie panował ład i porządek egzekwowany przez władze lokalnych przedsiębiorstw. Władze spółki zarządzającej pobliskimi fabrykami, przeznaczały duże sumy pieniężne w ramach zabezpieczenia socjalnego swoich pracowników, odpowiadając za m.in. służby przeciwpożarowe i konserwacyjne, zaopatrzenie sklepów, oświetlenie czy wywóz nieczystości.
Ulica Ogrodowa Drugim miejscem, gdzie znajduje się największe skupisko famuł, to okolice współczesnego Centrum Handlowo-Rozrywkowego Manufaktura, powstałego na bazie Fabryki Izraela Poznańskiego. Kompleks trzech obszernych famuł z oficynami będący socjalnym zabezpieczeniem dla wyróżnionych pracowników przedsiębiorstwa, wznoszono od 1870 roku wzdłuż południowej pierzei ulicy Ogrodowej, pomiędzy fabryczną bocznicą kolejową a Kościołem Rzymskokatolickim pw. św. Józefa i Pasażem Michała Szewczyka. Ostatecznie powstały trzy osobne budynki, które do czasów współczesnych pełnią funkcje mieszkalne.
Stary Widzew Na dawniej podłódzkim obszarze wsi Widzew, dziś stanowiącej jej dzielnicę, powstało osiedle tzw. Domków Kunitzerowskich, czyli prymitywnych drewnianych famuł z osobnymi budynkami kloacznymi, wznoszonych od końca XIX wieku dla robotników Widzewskiej Manufaktury Juliusza Heinzla i Juliusza Kunitzera. Domy rozmieszczone były na obszarze na wschód od budynków przedsiębiorstwa, zarówno wzdłuż ulicy Niciarnianej i ul. Juliusza Kunitzera (ob. część Niciarnianej), ulicy Szpitalnej, Teodora, Józefa, św. Kazimierza, jak i przy samej Szosie Rokicińskiej (ob. Aleja marsz. Józefa Piłsudskiego).
Po II wojnie światowej famuły były sukcesywnie rozbierane, a ostatnie z nich wyburzono w 1980 roku.
Pozostałe Budynki powstawały nie tylko w ramach większych kompleksów, lecz także jako pojedyncze budynki przyfabryczne. Spośród nich można wymienić m.in.:
Famuły Juliusza Heinzla z 1879 roku – ulica Juliana Tuwima 23/25 Famuły Leona Allarta – ulica gen. Walerego Wróblewskiego Osiedle Grembach – ulica Czechosłowacka Czworaki Lorenca Maurera – Osiedle Żubardź (nieistniejące)
Zobacz też familok
Kategoria:Budynki mieszkalne w Łodzi