Kosatkowate (Tofieldiaceae Takht.) – rodzina roślin jednoliściennych z rzędu żabieńcowców. Obejmuje trzy lub cztery rodzaje obejmujące ok. 30 gatunków. Rośliny te występują w strefie klimatu umiarkowanego i okołobiegunowego na półkuli północnej (jedynie Isidrogalvia występuje w północnej części Ameryki Południowej). W południowej części zasięgu rosną zwykle na obszarach górskich. W Europie rosną dwa gatunki – kosatka kielichowa Tofieldia calyculata i Tofieldia pusilla, przy czym do polskiej flory zaliczany jest tylko pierwszy z nich.
Morfologia thumb|Kwiatostany kosatki kielichowej Pokrój Niewielkie, zielne rośliny kłączowe o kłączu płożącym i wzniesionej, niepodzielonej, rzadziej rozgałęziającej się łodydze.
Liście Liście odziomkowe, skrętoległe, izobilateralne, równowąskie, zachodzące na siebie u nasady.
Kwiaty Drobne, zebrane w groniaste kwiatostany wyrastające na głąbiku, u nasady otoczone przez niewielkie podkwiatki, niekiedy zrośnięte w kieliszek. Okwiat pojedynczy, o wolnych listkach. Owocolistki częściowo zrośnięte u nasady, z osobnymi szyjkami słupka (zrośniętymi tylko u Isidrogalvia). Pręcików jest 6 (tylko u Pleea 9, czasem 10 lub więcej), krótszych lub dłuższych od okwiatu.
Owoce Torebki okryte trwałymi listkami okwiatu. Zawierają 5 lub więcej nasion.
Systematyka thumb|Kwiaty Pleea tenuifolia Rodzina kosatkowatych włączana była często do innych rodzin. Dahgren i in. (1985) umieścili ją w szeroko ujętej rodzinie melantkowatych Melanthiaceae, razem z przedstawicielami Nartheciaceae i Petrosaviaceae. W systemie Takhtajana (1997) włączana jest do rzędu melantkowców (Melanthiales ), zaś Tamura (1998) umieścił zaliczane tu rodzaje w rodzinie Petrosaviaceae, razem z Nartheciaceae. W systemie Cronquista (1981) rośliny tu współcześnie zaliczane włączone były do szeroko wówczas definiowanej rodziny liliowatych (Liliaceae). W systemie Reveala (1999) rodzina została umieszczona w rzędzie kosatkowców (Tofieldiales Reveal & Zomlefer). W XX wieku przez wielu autorów wskazywana była jako prawdopodobnie bazalna wśród jednoliściennych. W systemie Takhtajana (2009) włączona do rzędu Petrosaviales.
Pozycja według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Jedna z rodzin z rzędu żabieńcowców Alismatales. Zajmuje w nim pozycję bliską bazalnej, poprzedzona tylko starszymi obrazkowatymi Araceae.
Podział na rodzaje Harperocallis McDaniel (łączony jest z Isidrogalvia Ruiz & Pav., przy czym w jednych ujęciach za nazwę ważną uznawana jest pierwsza z nich, a w innych – druga) Pleea Michaux Tofieldia Huds. – kosatka (tu też włączany jest rodzaj Triantha (Nutt.) Baker)
Zgodnie z wynikami badań filogenetycznych rodziny rodzaj Pleea jest siostrzany wobec pozostałych, Isodrogalvia dla Harperocallis, a Tofieldia dla Triantha. Niektóre opracowania nie wyróżniają w rodzinie rodzajów Isidrogalvia i Triantha.
Przypisy
*