Berl Katznelson (ur. 25 stycznia 1887 w Bobrujsku; zm. 12 sierpnia 1944 w Jerozolimie) – rosyjski dziennikarz i polityk pochodzenia żydowskiego, jeden z głównych przywódców i ideologów ruchu syjonizmu socjalistycznego. Działacz ruchu robotniczego w Brytyjskim Mandacie Palestyny. Był redaktorem gazety Dawar, pierwszej codziennej gazety ruchu robotniczego w Palestynie. Odegrał ważną rolę w procesie tworzenia państwa żydowskiego. Był stryjem prof. Dory Kacnelsonhttp://www.uwb.edu.pl/pliki/program_konf_zydowska_13%20%281%29.pdf, wybitnej historyczki, slawistki i literaturoznawcy oraz kuzynem zamordowanego w Auschwitz poety Icchaka Kacnelsona.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Berl urodził się w 1887 roku w Bobrujsku w Imperium Rosyjskim (obecnie Białoruś), w rodzinie żydowskiej. Był bardzo słabym i chorowitym dzieckiem, dlatego nie mógł regularnie uczęszczać do szkoły. Większość swojej edukacji otrzymał od prywatnych nauczycieli. Ojciec był członkiem organizacji syjonistycznej Chowewej Syjon, i za jego sprawą od najmłodszych lat był zapoznany z ideologią syjonizmu socjalistycznego. Gdy w 1899 roku zmarł jego ojciec, matka była zmuszona szukać wsparcia finansowego u rodziny. Berl od dzieciństwa pragnął wyjechać do Ziemi Izraela, zdecydował się jednak pozostać w Rosji i utrzymywać z pracy własnymi rękami. Pracował w różnych zawodach, takich jak kowal, nauczyciel i bibliotekarz. Pracując w żydowskiej bibliotece nauczał języka hebrajskiego i jidysz, a także literatury i historii żydowskiej.
Pobyt w Palestynie W 1909 roku Katznelson wyemigrował do Palestyny, będącej wówczas częścią Imperium Osmańskiego. Początkowo zamieszkał w Jafie, gdzie poznał pisarza Josefa Chaima Brennera. Wspólnie wymieniali się poglądami na temat aktualnych zdarzeń i wizji przyszłego państwa żydowskiego. Brenner zapoznał go z przywódcą żydowskiego ruchu robotniczego w Palestynie, Aharonem Gordonem. Dzięki niemu Katznelson wzbogacił swoje świeckie poglądy o wymiar duchowego syjonizmu socjalistycznego. W kolejnych miesiącach wiele podróżował po Palestynie, odwiedzając żydowskie kolonie i stając się znaną postacią wśród robotników.
Działalność publiczna Wraz z wybuchem I wojny światowej sytuacja społeczności żydowskiej w Palestynie uległa znacznemu pogorszeniu. Władze tureckie prześladowały Żydów, uznając ich za sojuszników Wielkiej Brytanii i potencjalnych wrogów. Doprowadziło to do poważnego kryzysu gospodarczego, wzrostu bezrobocia i nędzy. Wielu imigrantów decydowało się na wyjazd z Palestyny. W ciągu tych lat Katznelson był mocno zaangażowany w działalność ruchu robotniczego i stał się liderem syjonizmu socjalistycznego. Był zwolennikiem syndykalizmu i uważał, że zasadniczym narzędziem walki proletariatu miały być związki zawodowe, a nie partie polityczne. Podczas konferencji w 1917 roku wezwał do zjednoczenia żydowskiego ruchu robotniczego w Palestynie, znajdując gorącego zwolennika w Dawidzie Ben Gurionie. Nie zdołał jednak przekonać Aharona Gordona, który obstawał przy założonym przez siebie ruchu socjaldemokratycznym Hapoel Ha-Cair. Działania wówczas podjęte przez Katznelsona zmierzały w kierunku utworzenia unii związków zawodowych i robotniczych partii politycznych. W grudniu 1920 roku był jednym z założycieli centrali związkowej Histadrut. Pomógł założyć instytucję ubezpieczeniowo-finansową wspierającą opiekę zdrowotną Clalit.
W 1925 roku razem z Mosze Beilinsonem założył gazetę Dawar. Była to pierwsza codzienna gazeta ruchu robotniczego w Brytyjskim Mandacie Palestyny. Katznelson do końca życia był jej naczelnym redaktorem. Był także założycielem i naczelnym redaktorem wydawnictwa Am Owed. Jego gabinet zawsze był pełen nieproszonych gości, którzy zgłaszali do niego liczne wnioski i skargi. Gdy jego koledzy redakcyjni mówili, że są określone godziny pracy i przyjmowania interesantów, on odpowiadał: „jedne drzwi w tym kraju zawsze powinny być otwarte dla ludzi”. Przez całe życie walczył o prawa jednostki w społeczeństwie.
Gdy w 1936 roku wybuchło arabskie powstanie w Palestynie, Brytyjczycy powołali Komisję Peela. Zaleciła ona odseparowanie obu zwaśnionych ze sobą społeczności w dwóch państwach: mniejszym żydowskim i większym arabskim. Małe państwo żydowskie miało opierać się na posiadanych przez Żydów gruntach, do których mieli prawa własności. Państwo to pozostałoby powiązane z władzami mandatowymi. Natomiast duże państwo arabskie zostałoby powiązane z Emiratem Transjordanii. Katznelson był dobrze znany ze swojej chęci pokojowego współżycia Żydów z Arabami, dlatego sprzeciwił się planowi podziału Palestyny. Stwierdził:
Podczas II wojny światowej Katznelson zaangażował się w pomoc nielegalnej aliji. Usilnie działał, aby ocalić jak najwięcej europejskich Żydów przed Holocaustem. Zmarł 12 sierpnia 1944 roku w Jerozolimie z powodu tętniaków. Został pochowany na cmentarzu znajdującym się niedaleko brzegów Jeziora Tyberiadzkiego.
Znaczenie Katznelson jako jeden z liderów syjonizmu socjalistycznego odegrał ważną rolę w procesie tworzenia państwa żydowskiego. Pomimo, że był osobą o socjalistycznych poglądach, był głęboko zaangażowany w utrzymywanie tradycyjnych żydowskich wartości. Rozumiał, że religia stanowi ważny czynnik utrzymujący jedność i tożsamość narodu żydowskiego. Był jednym z nielicznych głosów w niereligijnym otoczeniu socjalistycznych syjonistów, który nalegał na przestrzeganie szabatów i świąt żydowskich, koszerności pokarmów w kuchniach Histadrut oraz obrzezania dzieci w kibucach.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Działacze Histadrutu Kategoria:Ludzie urodzeni w Bobrujsku Kategoria:Syjoniści Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli na choroby układu krążenia Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żydowscy dziennikarze