28 Pułk Artylerii Lekkiej

thumb thumb

28 Pułk Artylerii Lekkiej (28 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne 7 września 1921 roku, w Zambrowie, został sformowany 28 pułk artylerii polowej. Jednostka została utworzona z połączenia III dywizjonu 8 pułku artylerii polowej i III dywizjonu 18 pułku artylerii polowej oraz jednej baterii z pułku artylerii nadbrzeżnej i kadry 2 pułku artylerii ciężkiej w Radomiu.

Następnie dywizjony te przeszły reorganizację i powstał z nich pułk składający się z trzech dywizjonów po dwie baterie. Po zakończeniu organizacji oddział skierowany został na pobyt czasowy do Radomia. W 1922 roku stałym garnizonem pułku zostało Zajezierze koło Dęblina.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 7 września jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę sformowania w 1921 roku. 25 września 1937 roku Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, zmienił datę święta pułkowego 28 pal z dnia 7 września na dzień 6 czerwcaDz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 25 września 1937 roku, poz. 149..

W końcu 1930 roku przemianowano stacjonujący w Różanie III/10 pułku artylerii polowej na II/28 pułku artylerii polowej, a ze stacjonujących w Łodzi I i II dywizjonów artylerii 10 pap utworzono nowy III dywizjon 10 pułku artylerii polowej.

W 1931 roku został opublikowany „Zarys historji wojennej” pułku autorstwa kapitana Aleksandra Tyszkiewicza (1900–1940), zamordowanego w KatyniuKsięgi Cmentarne – wpis 3889..

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 28 pap na 28 pułk artylerii lekkiejDz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473..

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkuppłk Karol PasternakI zastępca dowódcyppłk Edward Błaszczykadiutantkpt. Tadeusz Maciaknaczelny lekarz medycynykpt. lek. Antoni Żuklekarz weterynariikpt. Witold Grycewiczoficer zwiadowczykpt. Zygmunt OstrowskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Kazimierz Kwaśniewiczoficer mobilizacyjnykpt. Anatol Sawickizastępca oficera mobilizacyjnegopor. adm. (art.) Wojciech Koniecznyoficer administracyjno-materiałowypor. Leon Klemens Napiórkowskioficer gospodarczykpt. int. Józef II Stojanowskioficer żywnościowypor. Ludwik Andrzej Danieldowódca plutonu łącznościpor. Marian Zdzisław Waleckioficer plutonupor. Antoni Władysław Wądolnydowódca szkoły podoficerskiejkpt. Adam II Wójcikiewiczzastępca dowódcypor. Jan Śliwadowódca plutonuppor. Zbigniew Jerzy Godondowódca plutonuppor. Stefan Stępiński *dowódca plutonuppor. Robert Żarnowiecki (*)dowódca I dywizjonuvacatdowódca 1 bateriikpt. Piotr II Kuleszadowódca plutonuppor. Piotr Kaczanowskidowódca 2 bateriikpt. Antoni II Baranowskidowódca plutonupor. Józef Kopistodowódca II dywizjonumjr Stanisław Tadeusz Bronikowskidowódca 5 bateriipor. Stanisław Chyladowódca plutonuppor. Franciszek Makuchdowódca 6 bateriikpt. Ludwik Kawalecdowódca plutonuppor. Robert Żarnowiecki (*)dowódca III dywizjonumjr dypl. Jan Gorzkodowódca 7 bateriipor. Witold Szczęsnowiczdowódca plutonuppor. Wiktor Dudekdowódca 8 bateriikpt. Władysław Szymanowskidowódca plutonuppor. Stefan Apolinary Stępiński (*)na kursiekpt. Jerzy Butwiłowiczpor. Józef Lewandowskipor. Zygmunt Stanisław Tomczyński

28 pal w kampanii wrześniowej

Mobilizacja 28 pułk artylerii lekkiej rozpoczął mobilizację alarmową w dniu 24 sierpnia w garnizonie Dęblin; w grupie czarnej, w czasie od A+24 do A+54, zmobilizował do etatów wojennych 28 pal. Dodatkowo w tej samej grupie w czasie A+54 i A+56 zmobilizował: pluton parkowy uzbrojenia nr 103, kolumnę taborową nr 120, warsztat taborowy nr 103. W I rzucie mobilizacji powszechnej od 31 sierpnia do 4 i 5 września zmobilizował: 81 dywizjon artylerii lekkiej. W II rzucie mobilizacji powszechnej w czasie X+3 i X+4 mobilizował: I dywizjon 51 pułku artylerii lekkiej, dowództwo 51 pułku artylerii lekkiej z patrolem meteo nr 51, baterię marszową 1/28 pal, Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej nr 1 w czasie X+6.

thumb|Rejon walk 28 pal Pułk i jednostki mobilizowane na jego bazie były formowane w Zajezierzu koło Dęblina. 28 pal składał się z dwóch dywizjonów armat 75 mm i dywizjonu haubic 100 mm. Po osiągnięciu gotowości marszowej i zaprzysiężeniu, od godzin porannych 27 sierpnia do godzin popołudniowych 28 sierpnia, 28 pal został załadowany do transportów kolejowych na stacji Dęblin-Michalinów. Transporty były sukcesywnie wysyłane do rejonu ześrodkowania 28 Dywizji Piechoty, Armii „Łódź”. Transporty były kierowane poprzez Łuków, Siedlce, Małkinię i Warszawę do Zduńskiej Woli. 9 bateria wyładowana została na stacji kolejowej w Karsznicy. Pułk dywizjonami koncentrował się w rejonie Widawka, Łask. Dowódcą został ppłk Rudolf Ostrihansky. Po dwóch dniach marszu dołączył do jednostek macierzystej dywizji zajmujących pozycję na północ od Wielunia. 29/30 sierpnia dywizjony dołączyły do pułków piechoty zajmujących stanowiska obronne w rejonach: I dywizjon do 36 pułku piechoty Legii Akademickiej w rejonie 8 km na północny wschód od Wielunia w rejonie Skomlin, Ożarów, Wierzbie, Dzietrzniki, Mokrsko, Komorniki; nocą 30/31 sierpnia II dywizjon do 15 pułku piechoty „Wilków” w rejonie na północ od Wielunia w rejonie Staw, Raczyn, Łagiewniki; III dywizjon do 72 pułk piechoty na wschód os Wielunia, w rejonie Kraszkowice, Masłowice, Borowice. Dywizjony wraz z wspieranymi pułkami piechoty zajęły stanowiska bojowe w gotowości do działań opóźniających.

Działania bojowe

Walki przygraniczne nad Wartą i Widawką 1 września pułk wszedł do walki z niemieckimi siłami pancernymi z niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej nacierającymi na Łagiewniki – Raczyn. I dywizjon wraz z 36 pułkiem piechoty jako wysunięty Oddział Wydzielony walczył na południe od lasów Rudnik. II dywizjon wspierał w walkach 15 pułk piechoty w rejonie Łagiewniki – Raczyn – Staw. W godzinach popołudniowych został zbombardowany przez niemieckie lotnictwo we wsi Gromadzice; rannych zostało 12 żołnierzy, zabito 8 koni. III dywizjon wraz z 72 pułkiem piechoty bronił odcinka Masłowice – Jodłowiec – Żychta. 2 września, po częściowym nocnym przegrupowaniu 36 pp LA na rubież Popowice, Kurów i Gaszyn, uderzyły na jego stanowiska oddziały niemieckiej 1 DLek. i 18 Dywizji Piechoty. Batalion II/36 pp LA, wsparty efektywnie ogniem 2 i 3 baterii 28 pal, załamał natarcie niemieckiej piechoty zmotoryzowanej, wspartej 15 czołgami. Po czym II/36 pp LA dołączył do sił głównych pułku, a obie baterie dołączyły do reszty I/28 pal w rejonie Cisów, Czernice, Dymek. Na sąsiednich odcinkach 15 pp i 72 pp wspierały ich walki II i III dywizjony 28 pal. W godzinach nocnych, po godz. 22:00, oddziały 28 DP na rozkaz dowódcy Armii „Łódź” rozpoczęły odwrót na wschód. Dowódca 28 DP gen. bryg. Władysław Bończa-Uzdowski, ze względu na dużą odległość do głównej rubieży obrony dywizji na rzece Widawce, wycofał 28 DP na pozycję opóźniającą na rzece Warcie. Jednocześnie pozostawiono do rana 3 września oddziały osłaniające odwrót sił głównych 28 DP; I/28 pal wraz z 36 pp LA w rejonie Wielgie, batalion III/15 pp z 6 baterią w rejonie Stolca. III/28 pal wraz z 72 pp dość sprawnie wycofał się za rzekę Wartę i zajął nowe stanowiska ogniowe, skąd wspierał walki obronne 3 września na linii Warty. W rejonie Stolca III batalion 15 pp, wraz z 6 baterią 28 pal, przez kilka godzin utrzymywał przyczółek na rzeczce Oleśnica i stoczył walkę z niemieckim oddziałem pancerno-motorowym 1 Dywizji Lekkiej; atak został zatrzymany pod ostrzałem 6/28 pal, batalion poniósł jednak straty.

Następnie oddziały rozpoczęły odwrót przez Wartę na pozycję główną na Widawce. I/28 pal, bez styczności z niemieckimi oddziałami, wraz z 36 pp wycofały się za Wartę i zajęły stanowiska obronne na odcinku Burzenin-Siemiechów. W trakcie walk obronnych I/28 pal utracił jedną armatę. W południe 3 września II/28 pal bez 6 baterii wraz z batalionem II/15 pp zajął stanowiska ogniowe za Widawką w rejonie wsi Brzeski-Grabina. Kolejnej nocy, po całodziennych walkach, I i III dywizjon wraz z towarzyszącymi pułkami piechoty wycofały się na główną pozycję obronną na linii rzeki Widawki. 4 września przed główną linią obrony 28 DP, na zachodnim brzegu Widawki, znalazły się wojska niemieckiego XIV Korpusu Armijnego (mot.). Oddziały dywizji były częściowo zdezorganizowane poprzez ataki niemieckiego lotnictwa, ataki niemieckiej broni pancernej oraz przemęczone marszami po drogach zakorkowanych przez uchodźców cywilnych i tabory. Dodatkowo pas obrony 28 DP wynosił 20 km. 5 września po południu oddziały niemieckie pojawiły się przed pozycjami dywizji. 28 pal ostrzeliwał pojawiające się niemieckie oddziały rozpoznawcze; szczególnie III/28 pal wspierał III/72 pp podczas odparcia natarcia niemieckiego oddziału zmotoryzowanego. Ze względu na krótko położony ostrzał dywizjonu doszło do ostrzelania własnych żołnierzy z 72 pp, który od własnego ognia poniósł straty. Niemiecki XIV KA (mot.) prowadził działania wiążące siły 28 DP. Nocą 5/6 września dywizja otrzymała rozkaz wykonania marszu odwrotowego do rejonu Ostrów-Gucin, na południowy wschód od Łasku.

Walki odwrotowe