Aleksandr Grigorjewicz Stroganow, ros. Александр Григорьевич Строганов (ur. w Petersburgu, zm. w Odessie) – rosyjski żołnierz w stopniu generała lejtnanta, arystokrata (hrabia) i polityk: minister spraw wewnętrznych i policji w Rządzie Tymczasowym Królestwa Polskiego (1831–1832), następnie całego Imperium (1839–1841), członek Rady Państwa (1849–1891); generał-gubernator małorosyjski (1836–1838), generał-gubernator petersburski (1854–1855), noworosyjsko–besarabski (1855–1863).

Od jego nazwiska pochodzi nazwa dania mięsnego boeuf Stroganow, będącego kombinacją tradycji kuchni francuskiej (smażona polędwica z sosem) i rosyjskiej (sos jest dodawany do potrawy, a nie osobno).

Życiorys Urodził się w rodzinie barona Grigorija Aleksandrowicza Stroganowa (1770–1857) i księżniczki Anny Siergiejewny Trubeckiej (1765–1824). W 1810–1812 kształcił się w Instytucie Korpusu Inżynierów Transportu, po czym otrzymał awans na chorążego. W 1812 wstąpił do Brygady Artylerii Gwardii. Wziął udział w wojnie obronnej, IV koalicji antyfrancuskiej (m.in. w bitwach pod Dreznem, Kulm i Lipskiem) oraz wojnie zimowej (zdobycie Paryża). W 1818–1821 był adiutantem szefa sztabu Piotra Wołkońskiego. W 1821 został mianowany adiutantem cara Aleksandra I i przeniesiony do służby w dyplomacji. W 1821–1826 pełnił obowiązki komisarza wojskowego różnych misji dyplomatycznych. W 1829 awansowany na pułkownika, został dowódcą Preobrażeńskiego Pułku Ułanów. W 1830–1831 brał udział w tłumieniu powstania listopadowego. W 1831 został mianowany generałem majorem. 16 września 1831 został powołany na ministra spraw wewnętrznych i policji w likwidacyjnym rządzie Fiodora Engla.

Od stycznia 1834 pełnił funkcję wiceministra spraw wewnętrznych Rosji, następnie generał-gubernatora małorosyjskiego (1836–1838). W grudniu 1834 otrzymał awans do stopnia generała adiutanta. W 1839 powrócił do administracji centralnej, na stanowisko ministra spraw wewnętrznych (do 1841). W 1840 awansowany na generała lejtnanta.

W 1841–1844 odbył podróż do Paryża, gdzie studiował jako wolny słuchacz Sorbony, uczęszczając na wykłady z wielu, różnorodnych dziedzin wiedzy. Najwięcej uwagi poświęcił prawu i administracji publicznej, zarządzaniu i finansom oraz kolejnictwu i technologii produkcji.

Po powrocie do Rosji objął stanowisko inspektora artylerii rezerwowej w ministerstwie wojny (1844–1855). W 1849 car Mikołaj I powołał go w skład Rady Państwa. Od 1854 Stroganow sprawował urzędy generał-gubernatorów kolejno: petersburskiego (do 1855) i noworosyjsko–besarabskiego (1855–1863). Jako generał-gubernator noworosyjsko-besarabski odstąpił od wcześniejszej polityki nieingerowania w skład etniczny i religijny ludności Krymu, popierając akcję sprowadzania chrześcijańskich osadników na Krym (na mocy specjalnej ustawy z 1862 r.) oraz umacniania pozycji prawosławia na półwyspie, w czym współpracował z biskupem chersońskim i taurydzkim InnocentymO. Figes, Wojna krymska 1853-1855. Ostatnia krucjata, Napoleon V, Oświęcim 2018, s. 389, ISBN 9788378898238..

Jako kierownik administracji lokalnej na tzw. „obszarze zasiedlenia” zauważał negatywny wpływ dyskryminacji Żydów na rozwój gospodarczy Imperium oraz jego politykę etniczno-kulturową na ziemiach byłej Rzeczypospolitej. Żywo korespondował w tej sprawie, ostatecznie przekonując do swoich wniosków ministra spraw wewnętrznych Siergieja Łanskoja. Proponowane reformy nie znalazły jednak poparcia cara Aleksandra II. Przypuszczalnie nachalność w proponowaniu reform dla ziem zachodnich Imperium była powodem skierowania Stroganowa na bezterminowy urlop, celem „podreperowania zdrowia” (29 czerwca 1862).

W 1863 osiadł w Odessie i poświęcił się działalności społecznej. W 1859–1891 kierownik Carskiej Komisji Archeologicznej. W 1870 został wybrany prezesem Odeskiego Towarzystwa Historii i Starożytności. W 1884 został prezesem Towarzystwa Rolniczego Południowej Rosji. Był także prezesem Cesarskiego Towarzystwa Mineralogicznego (od 1841). Zmarł w 1891, pochowany na Starym Cmentarzu. Swój pokaźny księgozbiór przekazał testamentem bibliotece Uniwersytetu Noworosyjskiego.

Odznaczenia i nagrody W 1862 rada miejska Odessy nadała Stroganowowi tytuł honorowego obywatela miasta. Był wielokrotnie odznaczany wysokimi odznaczeniami rosyjskimi i zagranicznymi:

Rosyjskie:

Order św. Anny – IV kl. (1813) za zasługi w boju, II kl. (1826), I kl. (1832); Order św. Włodzimierza – IV kl. z kokardą (1814), II kl. (1833), I kl. (1862); Order św. Jerzego – IV kl. (1834) za 25-lecie służby wojskowej; Order Orła Białego (1850), Order św. Andrzeja (1881), Order św. Aleksandra Newskiego (1855), z brylantami (1859) Odznaka honorowa: za XXV lat wiernej służby (1839), za XXX lat wiernej służby (1850), za XXXV lat wiernej służby (1850), za XL lat wiernej służby (1860).

Zagraniczne:

Order „Pour le Mérite” (1813), Złota Korona (1865); Order Zbawiciela – I kl. (1835); Order Lwa Niderlandzkiego – I kl. (1841); Order Korony Dębowej – I kl. (1849); Order Wilhelma – II kl. (1849); Order Medżydów – I kl. (1857); Order Leopolda – Mały Krzyż (1874).

Krąg rodzinny mały|339x339px|Natalia Stroganowa, mal. Piotr Sokołow (1821), wł. Galeria Tretiakowska We wrześniu 1820 ożenił się z Natalią Wiktorowną Koczubej (1800–1855), córką ministra stanu Wiktora Pawłowicza Koczubeja (1768–1834) i Marii Wasilijewny Wasiljczkowej (1779–1844). Małżeństwo doczekało się czworga dzieci, dwóch córek i dwóch synów:

Marianna Aleksandrowna (1822–1839); Grigorij Aleksandrowicz (1824–1878) – masztalerz dworu carskiego, od 1853 mąż Marii Nikołajewny Romanowej (1819–1876); Natalia Aleksandrowna (1828–1853) – od 1850 żona Pawła Wasilijewicza Golicyna (1822–1871), syna Wasilija Golicyna (1794–1836); Wiktor Aleksandrowicz (1831–1856) – od 1854 mąż Jekateriny Nikołajewny Wojejkowej; Siergiej Aleksandrowicz (1834–1842). Przodkowie:

Przypisy

Bibliografia Ihnatowicz, Ireneusz; Biernat, Andrzej: Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku. Wyd. 2. popr. i uzup. Warszawa: WN PWN 2003. .

Kategoria:Członkowie Rady Państwa Imperium Rosyjskiego Kategoria:Członkowie Rządu Tymczasowego Królestwa Kongresowego 1831–1832 Kategoria:Generałowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Ministrowie spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1830–1831 (strona rosyjska) Kategoria:Generał-gubernatorzy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Rosyjscy działacze społeczni Kategoria:Bibliofile Kategoria:Ludzie związani z Odessą Kategoria:Ludzie związani z Paryżem Kategoria:Ludzie związani z Petersburgiem Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Dębowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Austria) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym Wilhelma Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Odznaczeni Orderem Medżydów Kategoria:Odznaczeni wojskowym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazewnictwem Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu Aleksandr Grigorjewicz Kategoria:Urodzeni w 1795 Kategoria:Zmarli w 1891