Andrzej Jacek Januszajtis (ur. 18 sierpnia 1928 w Lidzie, zm. 22 stycznia 2026 w Gdańsku) – polski fizyk, nauczyciel akademicki, pasjonat, znawca i propagator historii Gdańska.
Życiorys Syn Wiesława, majora Legionów Polskich, i Anny. W 1933 z rodziną przeprowadził się do Lublina, gdzie przeżył okres okupacji niemieckiej. W wieku 14 lat wstąpił do Szarych Szeregów.
Zdał maturę w Liceum im. Hetmana Jana Zamoyskiego w Lublinie, następnie w latach 1948–1954 studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Gdańskiej. Kształcił się także w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Gdańsku. Od 1954 pracował na PG, w 1964 uzyskał stopień doktora nauk fizycznych. W pracy badawczej specjalizował się w fizyce ciała stałego. Od 1968 był zatrudniony na stanowisku docenta. Zaczynał w Katedrze Fizyki, był dyrektorem Instytutu Fizyki, a także dziekanem Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej. Przed przejściem na emeryturę pracował w Katedrze Fizyki Molekularnej.
W latach 60. współpracował z miesięcznikiem społeczno-kulturalnym „Litery”. Był także encyklopedystą; został wymieniony w gronie edytorów Ilustrowanej encyklopedii dla wszystkich. Fizyka wydanej w latach 1985–1991.
W latach 1990–1994 z ramienia Komitetu Obywatelskiego był radnym i przewodniczącym Rady Miasta Gdańska I kadencji. Został później prezesem stowarzyszenia „Nasz Gdańsk” i redaktorem naczelnym wydawanego przez tę organizacji periodyku „Miesięcznik Nasz Gdańsk”. Został również prezesem Towarzystwa Promocji Młodych Skrzypków im. Aleksandry Januszajtis, członkiem honorowym Koła Przewodników Miejskich i Terenowych im. Franciszka Mamuszki w Gdańsku, a także członkiem kapituły Medalu św. Wojciecha i Medalu Księcia Mściwoja II.
Był zaangażowany w renowację gdańskich zabytków oraz propagowanie wiedzy o Gdańsku. Kierował odbudową zegara astronomicznego z 1470 w bazylice konkatedralnej, przyczynił się też do powrotu carillonu na wieżę kościoła św. Katarzyny. Przyczynił się również do odzyskania wywiezionych w czasie II wojny światowej do Niemiec takich zabytków jak skrzydło ołtarza Ferberów czy księgozbiór Towarzystwa Przyrodniczego w Gdańsku.
W 1961 zawarł związek małżeński z Ewą z domu Terlecką, pianistką i nauczycielką muzyki, z którą miał dwie córki: Katarzynę i Aleksandrę. Został pochowany 29 stycznia 2026 na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku.
Publikacje
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2026, pośmiertnie) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2024)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2024 r. nr rej. 308/2024 o nadaniu orderów i odznaczeń (). Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 maja 2014 r. o nadaniu orderów (). Medal 100-lecia Odzyskania Niepodległości (2018) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2018) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1969) Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy, 1997) Krzyż „Pro Mari Nostro” Ligi Morskiej i Rzecznej (2017) Medal Ignacego Adamczewskiego Polskiego Towarzystwa Fizycznego (2008) Medal 100-lecia Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki w Gdańsku, Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (2022) Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (1974) Nagroda Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (1989) Tytuł honorowego obywatela Gdańska (2002) Nagroda Artystyczna Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (2006) Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (2008) Nagroda Specjalna Województwa Pomorskiego w Dziedzinie Kultury (2023)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Politechniki Gdańskiej Kategoria:Honorowi obywatele Gdańska Kategoria:Ludzie urodzeni w Lidzie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pisarze związani z Gdańskiem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy XXI wieku Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy historycy fizyki Kategoria:Publicyści związani z Gdańskiem Kategoria:Radni Gdańska Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Gdańskiej Kategoria:Wyróżnieni Medalem 100-lecia Odzyskania Niepodległości Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2026