Dąbrowa Tarnowska – miasto w województwie małopolskim, siedziba powiatu dąbrowskiego i gminy miejsko-wiejskiej Dąbrowa Tarnowska.

Położona jest nad rzeką Breń. Dąbrowa Tarnowska leży w dawnej ziemi sandomierskiej historycznej Małopolski, w XVII wieku położona była w województwie sandomierskimMaria Dąbrowska, Jerzy Kruppé (red.): Szpitalnictwo w dawnej Polsce. Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa 1998, s. 156. . W latach 1975–1998 miasto należało do województwa tarnowskiego.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 miasto miało 11 458 mieszkańców.

Toponimia Nazwę swą Dąbrowa Tarnowska wywodzi od porastających przed wiekami te okolice lasów i gajów dębowych, zwanych dąbrowami. Na kartach historii pojawiały się nazwy: Dambrowa – 1378, Dambrawa Magna (Dąbrowa Wielka) – 1578Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Zakład Narodowy im.Ossolińskich-Wydawnictwo, Wrocław 1984, s. 68–69.. W XX w. Dąbrowa, dla odróżnienia od innych miast o tej samej nazwie, otrzymała nazwę urzędową Dąbrowa Tarnowska.

Historia Badania pradziejów regionu Dąbrowa Tarnowska potwierdzają istnienie zorganizowanej osady już pod koniec XIV wieku. Wieś była własnością rodu Ligęzów, którzy lokowali ją na prawie niemieckim w 1422. Dąbrowa była wówczas rozwiniętą osadą. Już wówczas był tu duży młyn, duże gospodarstwo rybne, 60 gospodarstw kmiecych i folwark Feliksa Ligęzy. Mówiąc o rozwoju Dąbrowy i ich mieszkańcach trzeba wspomnieć, że dzisiejsze dzielnice Ruda i Podkościele stanowiły oddzielne miejscowości. Za czasów gdy właścicielem wsi był kasztelan sandomierski Mikołaj Spytek Ligęza stała się ona centrum produkcji, usług rzemieślniczych oraz wymiany handlowej dla okolicy. thumb|left|Pałac w Dąbrowie Tarnowskiej Mikołaj Spytek Ligęza był fundatorem kościoła parafialnego, który wybudowany został prawdopodobnie w 1614. Zbudował także w latach 30. XVII w. otoczony rozlewiskami rzeki Bagienicy zamek w typie „palazzo in fortezza”. Zamek był wybudowany na planie czworoboku z wałami i czterema narożnymi bastionami, otaczającymi rezydencję Ligęzów na terenie zwanym „Podzamcze”. Zamek nie był użytkowany długo jako rezydencja, ponieważ w latach 1683–1693 na wzgórzu, na północ od zamku Michał Lubomirski zbudował nowy barokowy pałac, a stary zamek bastionowy zamieniono na browar. thumb|Brama wjazdowa do nieistniejącego Pałacu Lubomirskich Najprawdopodobniej w 1693 doszło do nadania Dąbrowie praw miejskich i nowego rozplanowania założenia miejskiego na wschód od pałacu. W 1697 Dąbrowa dostała przywileje urządzania trzech jarmarków rocznie. Były to targi końmi i wołami. W 1771 na miejscu dawnego kościoła został wybudowany nowy. W XVIII w. Dąbrowa była miastem w pełni rozwiniętym gospodarczo. Były tu cechy rzemieślników, szkoła, szpital. Rozwój miasta przerwał I rozbiór Polski. W 1846 pałac barokowy został zniszczony przez pożar, na jego miejscu został wzniesiony w latach 1948–1965 nowy kościół parafialny. Z okresu istnienia pałacu pozostała zabytkowa brama wjazdowa. W 1906 została oddana do użytku linia kolejowa, wkrótce sieć komunikacyjna, funkcjonowała też poczta. I i II wojna światowa poczyniły ogromne spustoszenie i przyniosły duże straty w ludziach. Lata powojenne to okres wzrostu gospodarczo-społecznego i kulturalnego miasta i powiatu dąbrowskiego.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w lipcu 1942 Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3200 Żydów. W październiku roku zostali wywiezieni do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowani.

Klimat Klimat Dąbrowy Tarnowskiej zaliczany jest do klimatów podgórskich nizin i kotlin, jest łagodny i dość suchy, korzystnie działający na organizm człowieka. Sprzyja on rolnictwu i sadownictwu.

Zabytki thumb|Drewniany Kościół pw. Wszystkich Świętych z 1771 r. thumb|Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej z 2. połowy XIX w. Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Zespół kościoła filialnego pw. Wszystkich Świętych. Obiekt znajduje się na małopolskim Szlaku architektury drewnianej w Województwie MałopolskimSzlak architektury drewnianej w Województwie Małopolskim; synagoga; cmentarz wojenny nr 248 z I wojny światowej, kaplica; brama zamkowa, park i piwnice pałacowe; obelisk Ligęzów; willa „Jaga” ul. 1 Maja 3.

Inne zabytki zegar na budynku dawnego ratusza (obecnie siedziba Sądu Rejonowego w Dąbrowie Tarnowskiej), synagoga przy ulicy Daszyńskiego, obecnie Muzeum Judaistyczne, ruiny barokowego pałacu Lubomirskich. dwór w miejscu jednego bastionów nieistniejącego zamku. Dwór nie posiada już ganku, Al. Wolności 4, budynek wozowni z 1914 roku, al. Wolności 8 i 10.

Pomniki obelisk braci Lubomirskich z połowy XVIII w. pomnik w Danielniku, pomnik w Parku Miejskim „Poległym w imię honoru i niezłomnej służby Ojczyźnie. 1914–1920”, z płaskorzeźbą autorstwa Hanny Nałkowskiej, pomnik wotywny, pomnik Jana Pawła II.

Edukacja thumb|I Liceum Ogólnokształcące thumb|Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bohaterów Powiśla Dąbrowskiego (dawne Gimnazjum nr 2) W Dąbrowie Tarnowskiej funkcjonują trzy przedszkola, trzy szkoły podstawowe. W mieście istnieją 2 zespoły szkół ponadpodstawowych, w skład których wchodzą licea ogólnokształcące, technika, a także szkoły policealne.

Przedszkola: Przedszkole nr 1, Przedszkole nr 2, Przedszkole Niepubliczne – „Ochronka im. Jana Pawła II”.

Szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Pawła II, Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bohaterów Powiśla Dąbrowskiego.

Szkoły ponadpodstawowe: I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki; Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Fauna i flora Na terenie Nadleśnictwa Dąbrowa Tarnowska najwięcej jest borów, są to drzewostany iglaste z przewagą sosny, później następują takie gatunki jak dąb, buk, olsza, brzoza. Występują obwody łowieckie polne i leśne. Można w niej spotkać zwierzynę grubą: dzik, jeleń, sarna i przechodzący łoś, a także zwierzynę drobną, tj. zając, lis, jenot, borsuk, kuna domowa i leśna, bóbr oraz ptaki – kuropatwa, bażant, grzywacz, bocian biały i czarny oraz ptaki drapieżnehttps://dabrowa.krakow.lasy.gov.pl/lasy-nadlesnictwa/ Lasy Nadleśnictwa Dąbrowa Tarnowska.

Lasy: Księży Las - ul. Jagiellońska Las Beleryt - ul. Szarwarska Las Danielnik

Kultura i media thumb|Dąbrowski Dom Kultury Głównym organizatorem imprez kulturalnych na terenie gminy Dąbrowa Tarnowska jest Dąbrowski Dom Kultury. Są to m.in.: Wieczór Poetów Powiśla Dąbrowskiego, Przegląd Zespołów Teatralnych „Laur Melpomeny”, Dni Dąbrowy Tarnowskiej w ramach których wystąpili m.in.: Big Cyc, Grupa Operacyjna, zespół Łzy, Reni Jusis, Szymon Wydra & Carpe Diem, Monika Brodka, Ewelina Flinta, Brathanki, Kora oraz Wilki, Enej. Powiatowy Bieg „Sokoła”, Przegląd Dorobku Artystycznego Szkół „Płomień”.

Muzea Izba Pamięci Żydów, Muzeum Powiśla Dąbrowskiego, Muzeum Agatów i Skamieniałych Drzew.

Kino Kino Sokół 3D

Gazety „Żyjmy Ewangelią” – czasopismo duszpasterskie.

Portale informacyjne E-kurier DąbrowskiE-kurier Dąbrowski. Dąbrowa Tarnowska – Nasze MiastoDąbrowa Tarnowska – Nasze Miasto. Informator DąbrowskiInformator Dąbrowski.

Administracja thumb|Urząd Miejski w Dąbrowie Tarnowskiej (2026)

Podział administracyjny Osiedla: Bagienica, Podkościele, Czernia, Ruda-Zazamcze, Ulinów, Zazamcze, os. Kościuszki, os. Westerplatte

Burmistrzowie Dąbrowy Tarnowskiej

Demografia 1900 – 3 000 1910 – 3 029 1925 – 2 660 1931 – 6 017 1939 – 6 100 1946 – 4 520 1950 – 4 266 1960 – 5 083 1970 – 6 654 1978 – 7 616 1988 – 10 082 Monografie - LUDNOŚĆ POLSKI W XX WIEKU 1995 – 11 015 1996 – 11 109 1997 – 11 136 1998 – 11 178 1999 – 11 149 2000 – 11 163 2001 – 11 251 2002 – 11 248 2003 – 11 209 2004 – 11 280 2005 – 11 263 2006 – 11 274 2007 – 11 331 2008 – 11 402 2009 – 11 449 2010 – 11 474 2011 – 11 825 2012 – 11 861 2013 – 11 846 2014 – 11 881 2015 – 11 891 2016 – 11 907 2017 – 11 924 2018 – 11 906 2019 – 11 864 2020 – 11 828 2021 – 11 828 2022 – 11 945 Dąbrowa Tarnowska w liczbach, - Polska w liczbach [dostęp 2019-04-07 liczba ludności na podstawie danych GUS. 2024 – 11 456

Wykres liczby ludności miasta Dąbrowa Tarnowska na przestrzeni ostatnich 6 stuleci

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Dąbrowy Tarnowskiej w 2014 roku

Infrastruktura thumb|Główne skrzyżowanie w mieście Transport

Przez Dąbrowę Tarnowską przebiega droga krajowa nr 73 (Kielce – Busko-Zdrój – Dąbrowa Tarnowska – Tarnów – Jasło) oraz droga wojewódzka nr 975 (Dąbrowa Tarnowska – Żabno – Wojnicz – Zakliczyn – Dąbrowa).

W Dąbrowie Tarnowskiej znajduje się nieczynna stacja kolejowa. Przez stację przechodzi zbudowana w 1906 r. linia kolejowa Tarnów – Szczucin, czyli tzw. Szczucinka. Ruch pasażerski został na niej zawieszony w 2000, a od 2006 jest całkowicie zamknięta. Koncepcja wydłużenia kolei ze Szczucina do Buska-Zdroju i jej zelektryfikowania, a tym samym stworzenia najkrótszego połączenia Tarnowa przez Kielce z Warszawą, nie została zrealizowana. Późniejsze plany inwestycyjne przewidywały połączenie Żabna, przez most w Nowym Korczynie, z Buskiem-Zdrojem (omijające Dąbrowę Tarnowską i Szczucin), jednak nie zostały one uwzględnione w dokumencie rządowym „Master Plan dla Transportu Kolejowego w Polsce do 2030 roku”.

W 2012 przy ul. Szpitalnej otwarto sanitarne lądowisko.

Wspólnoty religijne thumb|Bazylika Najświętszej Maryi Panny Szkaplerznej Miasto obejmuje parafia rzymskokatolicka Najświętszej Maryi Panny Szkaplerznej, która należy do dekanatu Dąbrowa Tarnowska. W mieście znajdują się dwa kościoły: Bazylika mniejsza oraz filialny kościół drewniany. Funkcjonuje również zbór Świadków Jehowy.

Sport thumb|Kryta pływalnia W mieście działa Miejsko–Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji, będący samorządową jednostką organizacyjną powołaną do prowadzenia działalności sportowo-rekreacyjnej. Do podstawowych zadań ośrodka należy: organizowanie różnego rodzaju zawodów i imprez sportowych, współdziałanie z klubem „Dąbrovia”, organizacjami sportowymi, szkołami i innymi organizacjami społecznymi w dziedzinie rozwoju i popularyzacji różnych dyscyplin sportowych i rekreacyjnych.

Ośrodek na powierzchni 6 ha oferuje możliwość skorzystania z: hali sportowej, stadionu, bieżni 4 × 100, boiska do piłki nożnej, ścieżki zdrowia, otwartych torów łuczniczych, boiska do siatkówki plażowej i na trawie, basenu krytego, basenu odkrytego, brodzika dla dzieci, placu zabaw, lodowiska naturalnego i parkingu.

Ścieżki rowerowe Tarnów-Mościce – Dąbrowa Tarnowska (niebieski) – 29 km Tarnów-Rzędzin – Dąbrowa Tarnowska (zielony) – 35 km Dąbrowa Tarnowska – trasa miejska – 12 km Trasa-szlak „Rekreacyjna” – ok. 53 km Trasa „Zabytkowa-sakralna” – 70 km

Miasta partnerskie Bałta, Ukraina (27.08.2016)Podpisanie umowy partnerskiej z miastem Bałta na Ukrainie Rejon wileński, LitwaPolacy i Litwini z Wileńszczyzny poznają Dąbrowę Tarnowską Rixheim, FrancjaPartnerska wizyta Gości z Francji Budapeszt, dzielnica Pestszentlőrinc-Pestszentimre, WęgryUmowa o partnerskiej współpracy Gminy Dąbrowa Tarnowska z samorządem XVIII Dzielnicy Budapesztu Żydaczów, UkrainaPartnerzy z Ukrainy odwiedzili Dąbrowę Tarnowską

Ludzie związani z Dąbrową Tarnowską

Zobacz też Bank Spółdzielczy w Dąbrowie Tarnowskiej Gmina Dąbrowa Tarnowska Powiat dąbrowski Cmentarz wojenny nr 248 – Dąbrowa Tarnowska Cmentarz żydowski w Dąbrowie Tarnowskiej

Przypisy

Bibliografia Moskal Krzysztof, Dąbrowa Tarnowska. Kronika Miasta i Gminy, Dąbrowa Tarnowska 2015. Książek Mieczysław, Zagadnienia genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych XVI i XVII wieku w południowej Małopolsce, Kraków 1988, s. 148–151.

Linki zewnętrzne Oficjalna strona Urzędu Gminy Dąbrowa Tarnowska Zamki Polskie serwis historyczno-krajoznawczy – Historia zamku w Dąbrowie Tarnowskiej Historia Żydów w Dąbrowie Tarnowskiej na portalu Wirtualny Sztetl