Muzeum Historyczne w Sanoku – regionalne muzeum z siedzibą w Sanoku.
Siedziba największej na świecie kolekcji prac Zdzisława Beksińskiego. Muzeum posiada także zbiory z zakresu sztuki dawnej i współczesnejStarosta Sebastian Niżnik nie otrzyma wsparcia dla Muzeum Historycznego w Sanoku.. W województwie podkarpackim jest trzecim pod względem liczby zwiedzających (po Muzeum w Łańcucie i Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku)Minister nie pomoże Muzeum Historycznemu w Sanoku, Nowiny24, Ewa Gorczyca, 18 stycznia 2014..
Historia Pierwszą działalność gromadzenia eksponatów w terenie do przyszłego Muzeum Ziemi Sanockiej rozpoczęli Aleksander Rybicki oraz Adam Fastnacht i Stefan Stefański (wówczas jako uczniowie sanockiego gimnazjum)Stefan Stefański, Kartki z przeszłości Sanoka, Sanok 2005, s. 5.. Istotną rolę przy powstaniu Muzeum Ziemi Sanockiej odegrał również ówczesny burmistrz miasta, Tadeusz Malawski, który w pomieszczeniach magistratu zgromadził wiele eksponatów i pamiątek, przekazanych następnie do powstałego muzeumEdward Zając, Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 616–617.. Instytucja powstała formalnie w 1934 roku jako Muzeum Ziemi Sanockiej, a inicjatorami byli referentka Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego dr Jadwiga Przeworska i starosta sanocki dr Bolesław Skwarczyński. Pod auspicjami polskimi Muzeum Ziemi Sanockiej istniało do 1939, funkcjonowało sanockim zamku, a jego ekspozycja była podzielona na działy: historyczny, kościelny i etnograficzny. Zadaniem muzeum był gromadzenie zabytków przeszłości ziemi sanockiej, ich naukowe opracowywanie i udostępnianie mieszkańcomStefan Stefański, Sanok i okolice. Przewodnik turystyczny, Sanok 1991, s. 34.. W 1934 przy wejściu do muzeum ustanowiono tablicę upamiętniającą o treści: W gmachu tym części dawnego zamku sanockiego wzniesionego przez króla Kazimierza Wielkiego w połowie wieku XIV pamiętnego godami weselnymi króla Władysława Jagiełły w dniu 2 maja 1417 r. odbudowanego za króla Zygmunta Starego przez jego małżonkę Bonę Sforza w wieku XVI założono Muzeum Ziemi Sanockiej staraniem Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Sanockiej w 1934 rokuJózef Ząbkiewicz, W latach powojennych. Życie kulturalne. Muzeum Historyczne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 934.. Badania z zakresu historii ziemi sanockiej prowadził Adam Fastnacht. Na początku września 1937 organizowano wystawę „Ziemia Sanocka w Malarstwie, Plastyce i Fotografice”. thumb|left|Zamek Królewski w Sanoku Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 zamek został splądrowany„Za ten stan dewastacji zbiorów polskiego muzeum regionalnego w Sanoku odpowiedzialność ponoszą okupanci hitlerowscy. Dla ścisłości należy dodać, że wielką przysługę w dziele zniszczenia oddali Niemcom ukraińscy nacjonaliści, którzy w chwili wkroczenia Niemców do Sanoka pozdzierali i poniszczyli polskie godła i pamiątki, i korzystając ze sposobnej chwili uchwycili w swe ręce administrację”, „W połowie 1940 roku Kreisschulrat Willy Huber polecił przenieść „Muzeum Łemkiwszczyna” z pomieszczeń plebanii greckokatolickiej do gmachu zamkowego, w którym dotychczas mieściło się Muzeum Ziemi Sanockiej. Nowa placówka, działająca pod auspicjami Niemców otrzymała nazwę Ukraińskie Muzeum Łemkiwszczyna w Sanoku. Kustoszem muzeum mianowany został Ukrainiec, malarz Leon Getz. Adamowi Fastnachowi i Aleksandrowi Rybickiemu pracy w nowym, odpowiednio ukierunkowanym muzeum nie zaproponowano”. [w:] Edward Zając. Zarys dziejów Muzeum Historycznego w Sanoku. s. 272 i 273.. Później w okresie okupacji urządzono na zamku Kreismuseum in Sanok (pol. Muzeum Okręgowe w Sanoku) oraz Muzeum Łemkowszczyzny. W sierpniu 1944 zbiory muzeum zostały ponownie zdewastowane przez wojska niemieckie, zaś lokalne władze niemieckie wywiozły z sanockiego zamku ocalałe najstarsze pamiątki kultury polskiej (ok. 300-400 najcenniejszych eksponatów, m.in. królewskie nadania dla Sanoka, obrazy, księgi ręcznie pisane, komplety strojów ludowych[za:] Sprawozdanie Muzeum w Sanoku za lata 1944–1959. ), część z nich została odnaleziona po wojnie w okolicach Legnicy, a następnie przekazana do AGAD i archiwum rzeszowskiego. Do 1946 w zamku mieścił się szpital wojskowy, a następnie rusznikarnia. Po wojnie rozpoczęto odtwarzanie i tworzenie na nowo ekspozycji muzeum.
Zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z 9 czerwca 1950 Muzeum Ziemi Sanockiej w Sanoku zostało przemianowane na Muzeum w Sanoku.. Później placówka działała jako Muzeum Regionalne w Sanoku. W 1959 obchodzono 25-lecie istnienia muzeum.
Filią muzeum został otwarty 28 marca 1987 „Dom Pamięci gen. Karola Świerczewskiego” w Jabłonkach (istniejący w pobliżu tamtejszego pomnika generała), finansowany wówczas z budżetu miasta Sanoka.
Zbiory i ekspozycja mały|Zbiory Muzeum Historycznego mały|Galeria Mariana Kruczka W 1937 zorganizowano wystawę pt. Ziemia sanocka w malarstwie, plastyce i fotografice. mały|lewo|Zbiory i ekspozycja W 1945 zorganizowano pierwszą powojenną wystawą wspólną sanockich artystów; zaprezentowano na niej prace, które wykonali m.in. Stefan Pajączkowski, Marian Kruczek, Władysław Lisowski, Kazimierz Florek, Tadeusz Turkowski, Bronisław Naczas, Józef SitarzJózef Ząbkiewicz, W latach powojennych. Życie kulturalne. Muzeum Historyczne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 911..
Obecnie muzeum gromadzi ponad 20 tys. eksponatów. Posiada wydzielone działy archeologiczny, ikonograficzny, historyczny, konserwatorski. W ramach muzeum powstały Galeria Sztuki Współczesnej imienia Marii i Franciszka Prochasków, galeria autorska Zdzisława Beksińskiego mieszczącą się w odbudowanym w latach 2010–2011 południowym skrzydle sanockiego zamku.
Zbiór pod nazwą „Ceremika pokucka z daru kustosza Aleksandra Rybickiego” w budynku Zajazdu (największy zbiór sztuki pokuckiej w Polsce), przekazany przez A. Rybickiego 28 maja 1978, której wystawa została otwarta podczas Dni Sanoka w czerwcu 1978Edward Zając, Sanockie biografie, Sanok 2009, s. 53.. 20 listopada 1978 muzeum otrzymało dzieła od spadkobierców polskich artystów: Franciszka Prochaski, Tadeusza Makowskiego, Józefa Pankiewicza, Hanny Rudzkiej-Cybisowej i Jana CybisaFranciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 953..
Poza główną siedzibą usytuowaną w gmachu przy ul. Zamkowej 2, częściami muzeum są Zamek Królewski w Sanoku oraz Zajazd na terenie parku zamkowego.
Do najcenniejszych zbiorów muzeum należy ponad 200 ocalałych ikon karpackich pochodzących z terenów historycznej ziemi sanockiej datowanych na okres od XVI do XX wieku, kolekcja ceramiki pokuckiej oraz kilkaset obrazów w tym dzieła m.in. takich autorów jak: Jan Nepomucen Gniewosz, Maria Bianka Mossoczy, Jan Wacław Zawadowski, Wacław Żaboklicki, Ludwik Lille, Józef Pankiewicz, Hanna Rudzka-Cybisowa i Jan Cybis, Olga Boznańska i Tadeusz Makowski, Jan Ekiert, Józef Penar, Józef Jarema, Maria Sperling, Leon Getz, Marian Kruczek, Wojciech Jahn, Arika Madeyska, Barbara Bandurka.
W 1973 do muzeum trafiły receptularze pochodzące z byłej apteki Mariana Kawskiego (pdf) s. 36..
Wybrane dzieła ze zbiorów muzeum
Dyrektorzy i pracownicy muzeum Bolesław Skwarczyński (1934–1939) Leon Getz (1939–1944) Stefan Stefański (1944–1968) Janina Lewandowska (1968–1970) Edward Zając (1970–1990) Wiesław Banach (1990–2020) Jarosław Serafin (2020–)
Pracownikami muzeum byli lub pozostają: Adam Fastnacht, Aleksander Rybicki, Andrzej Romaniak.
Odznaczenia i wyróżnienia W 1974 został wybity medal 40-lecie Muzeum Historycznego w Sanoku, zaprojektowany przez Romana Tarkowskiego. W 1984 został wybity medal Muzeum Historyczne w Sanoku. 50-lecie powstania, zaprojektowany przez Czesława Dźwigaja. W 1986 zostały wybite dwa medale upamiętniające Muzeum Historyczne w Sanoku oddział w Jabłonkach, z uwiecznionymi wizerunkami gen. Karola Świerczewskiego, zaprojektowane przez Czesława Dźwigaja. Dyplom honorowy ministra kultury i sztuki (1984) Odznaka „Zasłużony dla Województwa Krośnieńskiego” (1984) „Jubileuszowy Adres” (1984). Nagroda Ministerstwo Kultury i Sztuki w konkursie na najciekawsze wydarzenie muzealne roku: za urządzenie ekspozycji Domu Pamięci im. gen. Karola Świerczewskiego–Waltera (1988) Wpis do Złotej Księgi ZBoWiD w Sanoku (1989).
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Muzeum Historycznego w Sanoku Historia z galerią zdjęć
Kategoria:Polskie muzea rejestrowane Historyczne Kategoria:Muzeum Historyczne w Sanoku