thumb|right|Polip esicy o średnicy około 1 cm widoczny w kolonoskopii. Polip (łac.) polypus z gr. πολύπους/polypos – polip (w znaczeniu głowonóg, ośmiornica), polip (w znaczeniu: narośl, guz); z gr. πολύς /polys/ – przedrostek oznaczający m.in.: liczny, wielki + gr. πούς/pous – stopa, noga, łapa, macka, ramię – miękki, guzowaty twór patologiczny wyrastający z błon śluzowych wysłanych nabłonkiem gruczołowym uwypuklający się do światła narządu, często mnogi (polipowatość).

Polip jest pojęciem makroskopowym, odnoszącym się do rozrostów łagodnych błon śluzowych. W typowej postaci ma on kształt maczugowaty, składa się z cienkiej nóżki (szypuły), zawierającej wiązkę naczyń odżywiających oraz kulistego, miękkiego zgrubienia, polip uszypułowany. Nazwa była pierwotnie używana wobec szczególnej postaci przewlekłego zapalenia wytwórczego błon śluzowych, w których dochodzi do rozrostu tkanki łącznej włóknistej blaszki właściwej błon śluzowych (łac. inflammatio chronica proliferativa polyposa). Obecnie pojęcie to jest używane także jako określenie makroskopowe niektórych nowotworów łagodnych (gruczolaków polipowatych – łac. adenoma polyposum), jak również zaburzeń rozwojowych mających kształt polipa.

Z powodu braku możliwości przewidywania kiedy lub czy polip ulegnie złośliwej przemianie nowotworowej, zalecane jest całkowite usuwanie wszystkich polipów. Większość polipów może być usunięta podczas kolonoskopii.

Etiologia i postacie thumb|200 px|Obraz histopatologiczny polipa rozrostowego błony śluzowej żołądka We współczesnym nazewnictwie medycznym pojęcie „polip” jest odnoszone wobec: polipa zapalnego (polypus inflammatorius) polipa gruczolakowatego (polypus adenomatosus albo adenoma polyposum) polipa rozrostowego (polypus hyperplasticus) polipa z zaburzeń rozwojowych (polypus hamartomaticus)

W przypadku polipa zapalnego pierwotnie dochodzi do odczynowego rozrostu składnika łącznotkankowego podścieliska, a wtórnie do rozrostu składnika nabłonkowego. Szczególną postacią polipów zapalnych są polipy regeneracyjne, w których dochodzi do nadmiernego rozrostu błony śluzowej, jako reakcji na jej zniszczenie. W polipach nowotworowych rozrost pierwotnie dotyczy nabłonka, a wtórnie wciągane jest podścielisko łącznotkankowe. Niektóre gruczolaki polipowate (zwłaszcza jelita grubego) mogą przekształcać się w gruczolakoraki.

Podział polipów ze względu na wielkość Dzielimy je na: mały - Średnica 5 mm i poniżej średni - średnica 6 - 9 mm duży - średnica 1 cm i więcej (Ryzyko raka może być wyższe w przypadku większych polipów jelita grubego. Lekarze określają polipy powyżej 1 cm jako zaawansowane i pacjenci mogą wymagać wcześniejszej kontroli niż w przypadku mniejszych polipów)

Lokalizacja występowania polipów Polipy mogą występować w: ucho, nos lub gardło błona śluzowa żołądka i jelit macica lub szyjka macicy pęcherzyk żółciowy pęcherz moczowy skóra

Pod względem postaci makroskopowej dzieli się je na: polipy uszypułowane (łac. polypus pendulum) polipy nieuszypułowane (łac. polypus sedens) Polipy uszypułowane (posiadające rodzaj „nóżki”) jest stosunkowo łatwo usunąć w trakcie badania endoskopowego przy pomocy pętli, natomiast polipy o szerokiej podstawie zwykle są przed usunięciem obstrzykiwane. Badanie endoskopowe, wyskrobiny są najczęstszymi zabiegami diagnostycznymi mającymi na celu pozyskanie tkanek polipa celem ustalenia jego postaci i etiologii przy pomocy badania mikroskopowego. Należy dążyć do tego aby podczas biopsji usunąć możliwie jak największą masę polipa, a zwłaszcza jego szypułę. W przypadku polipów nowotworowych, jeśli w obrębie jego szypuły znajdowany jest naciek raka, niezbędne bywa szybkie poszerzenie zabiegu (wycięcie danego narządu w granicach zdrowych tkanek).

Rozrosty polipowate są najczęściej spotykane w górnych drogach oddechowych (błona śluzowa nosa i zatok – najczęściej są to polipy zapalne), trzonie macicy, cewce moczowej, żołądku, jelicie grubym (zwykle polipy zapalne i nowotworowe, rzadziej z zaburzeń rozwojowych).

Objawy Częste objawy to: krwawienie z odbytu, które może być jasne lub ciemnoczerwone krew w stolcu śluz w stolcu ból brzucha zaparcia biegunki objawy lub oznaki niedokrwistości z niedoboru żelaza

Polipowatość jelita grubego thumb|Polipowatość jelita grubego – bardzo liczne polipy uwidocznione na zdjęciu kontrastowym jelita grubego. Najczęściej występują dwa typy: polipy hiperplastyczne są niewielkie, rozwijają się w końcowym odcinku jelita grubego i nie przekształcają się w nowotwór złośliwy polipy gruczolakowate występują częściej. Duże zmiany tego typu są bardziej narażone na przekształcenie się w raka, choć proces ten zazwyczaj trwa wiele lat. Większość z nich pozostaje zmianami łagodnymi.

Występowanie licznych polipów gruczolakowatych w jelicie grubym jest charakterystyczne dla zespołu rodzinnej polipowatości gruczolakowatej (znanej też jako gruczolakowatość rodzinna jelita grubego lub polipowatość rodzinna). Rozpoznaje się ją jeśli liczba rozrostów o charakterze polipa przekracza 100 w całym jelicie. Jest to genetycznie uwarunkowany zespół, predysponujący do występowania raka jelita grubego (100% nieleczonych chorych w ciągu 20 lat). Innymi nowotworowymi polipowatościami jelita grubego są: zespół Turcota, zespół Gardnera, zespół Oldfielda, zespół Zanca. Częstość występowania rośnie wraz z wiekiem; zazwyczaj bezobjawowe, choć może wystąpić krwawienie lub obecność krwi utajonej.

W jelicie grubym występują także mnogie polipy w polipowatościach związanych z zaburzeniami rozwojowymi. Do zespołów takich należą: zespół Peutza-Jeghersa, zespół Cronkhite’a-Canady, zespół Cowden, zespół Gorlina.

Polipy można również podzielić na dziedziczne i niedziedziczne:

Zespoły dziedzicznych polipowatości rodzinna polipowatość gruczolakowata zespół Peutza-Jeghersa zespół Turcota zespół polipowatości młodzieńczej zespół Cowden zespół Bannayana-Rileya-Ruvalcaby

Zespoły niedziedzicznych polipowatości zespół Cronkhite’a-Canady

Powikłania i następstwa Następstwa rozrostów polipowatych zależą od ich lokalizacji i etiologii. Najczęściej występującymi powikłaniami polipów są: Krwawienia, ukręcenie szypuły i następowy zawał czerwony, upośledzenie drożności narządu, przekształcenie się w nowotwór złośliwy.

Badania przesiewowe Badania przesiewowe w kierunku polipów jelita grubego oraz działania profilaktyczne stały się istotnym elementem postępowania w przypadku tego schorzenia. Kolonoskopia jelita grubego wskazana jest u osób po 50. r.ż. co 10 lat, jeżeli w rodzinie krewny pierwszego stopnia (twoi rodzice oraz twoje dzieci) miał diagnozę nowotworu jelita grubego kolonoskopię zaleca się od 40 r.ż..

Historia pojęcia Wyraz polypos pojawił się już u Homera (VIII w. p.n.e.) w „Odysei”, w znaczeniu „ośmiornica”: „Jak u polipa, gdy go wyrwać z jamy, zostają na mackach przyssane kamyki, tak na skale została skóra zdarta ze śmiałych dłoni Odysa” (tłum. Jana Parandowskiego). Później słowo to w starożytnej kulturze greckiej oznaczało ogólnie „potwora morskiego”. Gajusz Pliniusz Starszy (23–79 r.) używał nazwy zlatynizowanej w odniesieniu do głowonogów, natomiast inni starożytni autorzy, np. Celsus (53 p.n.e. – 7 n.e.), także w znaczeniu medycznym, dla określenia polipów nosa.

Wyrwanie lub skręcenie polipowatej zmiany patologicznej może spowodować oderwanie strzępków otaczającej błony śluzowej. Nie jest to zatem zmiana „wielonożna” – tak jak w podanym wyżej opisie Homera – ale „mocno przytwierdzona”, która kształtem przypomina pomniejszony wór głowowo-trzewny odpoczywającej ośmiornicy. Francuski położnik Andre Levret (1703–1780), w swojej książce z 1749 r. na temat polipów narządu rodnego, graficznie przedstawił to podobieństwo.

Przypisy

Kategoria:Choroby nowotworowe Kategoria:Zmiany postępowe