thumb|Plakat propagandowy z okresu wojny polsko-bolszewickiej (1919) Żydokomuna – stereotyp o podłożu antysemickim wynikający z tzw. spiskowej teorii dziejów, przypisujący Żydom główną rolę w stworzeniu i spopularyzowaniu ideologii komunizmu, który „miał otworzyć im drogę do zdobycia władzy nad światem” (zob. Protokoły mędrców Syjonu).
Historia Termin „żydokomuna” pochodzi z Rosji (RFSRR, później ZSRR), pojawił się na przełomie drugiego i trzeciego dziesięciolecia XX wieku, w związku z przypisywaniem Żydom kierowania ruchem komunistycznym i zdobył popularność wśród przeciwników bolszewików – białych – w okresie wojny domowej w Rosji (1917–1922), a potem wśród rosyjskiej białej emigracjiPhilip Mendes, „Jews, Antisemitism and Communism: A Self–Fulfilling Prophecy”, Australian Journal of Jewish Studies 18 (2004) 79-96..
Historyczne dane wskazują, że w połowie lat 30. odsetek funkcjonariuszy pochodzenia żydowskiego na najwyższych stanowiskach w NKWD sięgał blisko 38-40%. Zjawisko to było szczególnie widoczne w niektórych regionach ZSRS (np. w Ukraińskiej SRR), gdzie odsetek ten przekraczał 60%. Dla porównania, ogólna populacja żydowska w Związku Sowieckim stanowiła wówczas około 1-2%.
Dane statystyczne przedstawione w Kongresie Stanów Zjednoczonych przez senatora stanu Utah Williama Henry Kinga w 1924 dotyczące partii bolszewików przeczą takim tezom – na 376 693 członków partii bolszewików było 19 564 Żydów, co stanowiło 5,2% ogółu.
W latach dwudziestych termin (np. , „”) zdobył popularność na świecie i stał się jednym z ważniejszych elementów ideologii i propagandy nazistowskiej (zob. Protokoły mędrców Syjonu a nazizm)André Gerrits, The Myth of Jewish Communism: A Historical Interpretation, Peter Lang, 2009, s. 15 i nast..
Polska thumb|Pikieta studentów-członków ONR z antyżydowskimi transparentami (m.in. Śmierć żydo-komunie) na Bramie Głównej Uniwersytetu Warszawskiego (1936) W Polsce stereotyp „żydokomuny” był rozpowszechniany jako antybolszewicka propaganda w czasie wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) i był później obecny w okresie międzywojennym, mimo tego, że w Polsce tylko 2–7% polskich Żydów głosowało na partię komunistyczną i jej fronty.
Określeniem „żydokomuna” posługiwała się w swej propagandzie politycznej endecja już w 1920Bożena Keff, Antysemityzm. Niezamknięta historia, 2013, s. 223..
Udział niektórych polskich Żydów w ruchu komunistycznym w Polsce oraz współpraca z NKWD i władzami sowieckimi wzmocniły stereotyp „żydokomuny” wśród mieszkańców okupowanej wschodniej PolskiJews in Poland: A Documentary History Paperback by Iwo Pogonowski.Piotrowski, Tadeusz. Poland’s Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide in Second Republic, 1918-1947.Chapter 3. Jewish Collaboration. page 35.Richard J. Evans. The Third Reich at War. Penguin, 2008 – History – 926 pages. page 46.Polish Film and the Holocaust: Politics and Memory By Marek Haltof. page 18.Thoughts of Professor Tomasz Strzembosz on Professors Gutman’s Diary Professor Tomasz Strzembosz..
Udział Żydów na eksponowanych stanowiskach we władzach oraz w organach bezpieczeństwa w PRL przyczynił się do pogłębienia tego stereotypu w okresie powojennym. Według danych administracyjnych, 167 osób, czyli 37,1% kierowniczej kadry Resortu Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) w latach 1944–1956 w Polsce stanowili Żydzi i osoby pochodzenia żydowskiego Aparat Bezpieczeństwa w Polsce Kadra kierownicza Tom I 1944–1956.. Wbrew rozpowszechnionemu stereotypowi Żydzi stanowili jednak niewielką grupę w ogóle funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. Jednym z przykładów jest Salomon Morel (ukrywał się w Izraelu) czy Stefan Michnik (ukrywał się w Szwecji). W latach 1945–1955 stanowili średnio od niecałego 1 procenta do powyżej 2 procent pracowników MBP.
Zobacz też
Protokoły mędrców Syjonu Judeopolonia strefa osiedlenia Litwacy Puławianie Syjonistyczny Rząd Okupacyjny
Przypisy
Bibliografia Krzysztof Szwagrzyk, Żydzi w kierownictwie UB. Stereotyp czy rzeczywistość?, Biuletyn IPN (11/2005), p. 37-42, Żydzi i komunizm wydanie specjalne „Jidełe” Żydowskiego Pisma Otwartego z wiosny 2000 roku, pod redakcją Michała Bilewicza i Bogny Pawlisz, . August Grabski, Działalność komunistów wśród Żydów w Polsce (1944-1949), Wydawnictwo Trio, Warszawa 2004. .
Paweł Śpiewak, Żydokomuna, Warszawa 2012.
Kategoria:Antykomunizm Kategoria:Propaganda polityczna Kategoria:Teorie spiskowe o Żydach