mały|Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku mały|Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Gdańsku mały|Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Radomiu mały|Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu mały|Tablice informacyjne przed leśniczówką w Młotach thumb|Nadleśnictwo Bystrzyca Kłodzka Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, niebędąca przedsiębiorstwem, działająca od 1992 na terenie Polski jako spadkobierczyni przedsiębiorstwa państwowego utworzonego w 1924. Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, dbając przy tym o stan zarządzanych terenów, tj. o zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych.

Lasy w zarządzie PGL Lasy Państwowe zajmują 7,13 miliona ha i na ich terenie możliwe jest zbieranie runa leśnego – jagód, grzybów itp. Lasy Państwowe reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzania mieniem. W ramach tego zarządu prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa. Kontrolują również pozyskiwanie drewna z lasów prywatnych, jeśli wykonanie takiej działalności zleci i opłaci właściwe starostwo powiatowe.

Kierownictwo Adam Wasiak – Dyrektor Generalny od 5 sierpnia 2025 Marcin Polak – zastępca Dyrektora Generalnego do spraw ekonomicznych od 13 lutego 2024 Cezary Świstak – zastępca Dyrektora Generalnego do spraw gospodarki leśnej od 17 września 2025

Historia Pierwotne instytucje z okresu II Rzeczypospolitej

23 listopada 1920 rząd Wincentego Witosa utworzył cztery okręgowe zarządy lasów państwowych z siedzibami w Warszawie, Radomiu, Siedlcach i LwowieRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1920 r. w przedmiocie organizacji i zakresu działania okręgowych zarządów lasów państwowych. , art. 1, 3, 10..

28 czerwca 1924 prezydent Stanisław Wojciechowski ustanowił w ich miejsce przedsiębiorstwo państwowe Polskie Lasy PaństwoweRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 czerwca 1924 r. o statucie przedsiębiorstwa „Polskie Lasy Państwowe”. , art. 3.. Charakter przedsiębiorstwa państwowego Polskie Lasy Państwowe utraciły 1 lutego 1925.. 3 grudnia 1930 prezydent Ignacy Mościcki postawił na czele PLP Dyrekcję Naczelną Lasów PaństwowychRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 3 grudnia 1930 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 grudnia 1924 r. o organizacji administracji lasów państwowych. , art. 1, 3..

30 września 1936 prezydent Mościcki powołał, znosząc poprzedni stan prawny, państwowe gospodarstwo leśne pod nazwą Lasy PaństwoweDekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30 września 1936 r. o państwowym gospodarstwie leśnym. , art. 2, 44.. Dyrekcja Naczelna Lasów Państwowych funkcjonowała jednak nadal do jej likwidacji dekretem rządu Józefa Cyrankiewicza 5 września 1947Dekret z dnia 5 września 1947 r. o zakresie działania urzędu Ministra Leśnictwa. , art. 3..

Instytucje z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej W wyniku upaństwowienia lasów po zakończeniu II wojny światowej wszystkie lasy o obszarze przekraczającym 25 hektarów znalazły się w rękach państwaDekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa ().. W efekcie w 2005 roku około 85% powierzchni lasów należało do państwa.

5 września 1947 dotychczasowe uprawnienia Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych przejął minister leśnictwa Bolesław Podedworny. 1 stycznia 1950 na mocy ustawy Sejmu Ustawodawczego rozpoczęły działalność przedsiębiorstwa pod nazwą rejonów lasów państwowych, podlegające Centralnemu Zarządowi Lasów PaństwowychUstawa z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym. , art. 6 pkt 2 lit. a, art. 21 pkt 1, art. 22, art. 33, art. 36.Rozporządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 27 grudnia 1949 r. w sprawie organizacji i zakresu działania przedsiębiorstw lasów państwowych. , art. 2, 3, 24. i zastąpione 1 stycznia 1951 przez okręgi lasów państwowychZarządzenie Ministra Leśnictwa z dnia 1 stycznia 1951 r. w sprawie zmiany zarządzenia o utworzeniu rejonowych przedsiębiorstw lasów państwowych. , art. 1, 3, 4, 12.. W październiku 1956 stały się one jednostkami budżetowymi, a w 1958 przybrały formę przedsiębiorstw wielozakładowych. W 1960 otrzymały nazwę okręgowych zarządów lasów państwowychRozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 17 grudnia 1959 r. w sprawie organizacji i zakresu działania przedsiębiorstw lasów państwowych. , art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 2..

Okręgowe zarządy lasów państwowych zostały z dniem 1 stycznia 1992 przekształcone w regionalne dyrekcje lasów państwowych, wchodząc w skład utworzonych wówczas Lasów PaństwowychUstawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach. , art. 75 pkt 1..

Organizacja i rozwój w okresie III Rzeczypospolitej Lasy Państwowe działają na podstawie ustawy z 28 września 1991 r. o lasach., jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.

W grudniu 1990 roku zapadła decyzja w sprawie budowy Systemu Informatycznego Lasów Państwowych. Dostawcą sprzętu zostało przedsiębiorstwo Hewlett-Packard, a oprogramowania – Schnelldatenservice-SDS Austria. Wdrażanie systemu rozpoczęto w roku 1995, a funkcjonuje od 1997 roku we wszystkich nadleśnictwach w Polsce.

W 2010 r. rząd zaplanował włączenie Lasów Państwowych do sektora finansów publicznych. Sprzeciw wyraziły liczne środowiska związane z leśnictwem. Rozpoczęto również zbieranie podpisów pod wnioskiem o poddanie pod referendum ogólnokrajowe sprawy przyszłości PGL „Lasy Państwowe”. W marcu 2010 dziennik „Rzeczpospolita” skrytykował Lasy Państwowe za umożliwienie wybranym pracownikom wykupu niektórych nieruchomości z 95% bonifikatą. W 2012 roku tygodnik „Polityka” poruszył temat rozbudowy nieruchomości leżących na terenie rezerwatów i należących do osób z kierownictwa LP.

Drugi koalicyjny rząd Donalda Tuska powrócił do kwestii Lasów Państwowych w 2013/2014. Nałożył na Lasy Państwowe w latach 2014–2015 obowiązek odprowadzenia do budżetu państwa łącznej kwoty 1,6 mld złotych, a od roku 2016 Lasy dokonują wpłaty w wysokości 2 proc. od wartości sprzedaży drewnaNowelizacja ustawy o lasach z 24 stycznia 2014 r. (). W reakcji ruszyła kolejna akcja zbierania podpisów pod wnioskiem o referendum ogólnokrajowe.

Finanse Fundamentem ekonomicznym Lasów Państwowych jest zasada samofinansowania – PGL LP przeznacza wygospodarowane środki na własne potrzeby, nie płacąc właścicielowi (państwu) żadnej formy dywidendy (takie rozwiązania są powszechne w zachodniej Europie). W Polsce działalność związana z leśnictwem, a więc podstawowa działalność PGL LP, jest zwolniona z podatku dochodowego, a podlega pod podatek leśnyUstawa z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym ().. Stąd w roku 2012, przy przychodach 7,355 mld zł, podatek dochodowy CIT zapłacony przez Lasy Państwowe wyniósł 42 mln zł, a podatek leśny 168 mln zł. W sumie w roku 2012, podobnie jak w latach kolejnych, do skarbu państwa PGL LP odprowadziły mniej niż 3% przychodów.

PGL LP posiada także instrument wyrównywania niedoborów finansowych w poszczególnych nadleśnictwach – Fundusz Leśny. Zasilają go przede wszystkim środki pochodzące z nadleśnictw, tzw. odpis podstawowy, czyli ustalany corocznie procent przychodów od sprzedanego drewna (w roku 2013 14,5%). Dysponentem funduszu jest Dyrektor Generalny Lasów Państwowych. Typowym przykładem działania tego instrumentu jest wsparcie nadleśnictw, w których drzewostany zostały dotknięte klęską żywiołową.

We wnioskach pokontrolnych z 2015 roku Najwyższa Izba Kontroli zwróciła uwagę na znaczny wzrost produkcji drewna przez LP, który przekłada się głównie na wzrost wynagrodzeń (o 29% od 2010 roku).

Wyniki finansowe Lasów Państwowych: +RokPrzychódWynik netto20137,28 mld zł305 mln zł20148,02 mld zł422 mln zł20158,12 mld zł382 mln zł20168,4 mld zł404 mln zł20178,96 mld zł435 mln zł20189,71 mld zł537 mln zł20199,15 mld zł415 mln zł20208,61 mld zł488 mln zł202110,1 mld zł701 mln zł202215,2 mld zł986 mln zł202314,27 mld zł640 mln zł202411,2 mld zł869,7 mln zł

Struktura organizacyjna thumb|Mapa nadleśnictw

Od początku istnienia w Lasach Państwowych przyjęto trójstopniowy model organizacji. Lasami Państwowymi zarządza Dyrekcja Generalna kierowana przez powoływanego i odwoływanego przez ministra właściwego ds. środowiska dyrektora generalnego Lasów Państwowych.

W skład Lasów Państwowych wchodzi łącznie 469 jednostek organizacyjnych. Oprócz Dyrekcji Generalnej są to:

regionalne dyrekcje Lasów Państwowych (17), nadleśnictwa (429), zakłady o zasięgu regionalnym, podległe RDLP, jak np. Gospodarstwo Rybackie Krogulna (15), zakłady o zasięgu krajowym, jak np. Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie, Leśny Bank Genów (7).

Drugim szczeblem organizacyjnym jest 17 regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych. Ich siedziby znajdują się w następujących miastach:

Trzecim szczeblem w hierarchii administracji leśnej są nadleśnictwa, na których czele stoją nadleśniczowie. Nadleśnictw jest 429 (2023 r.). Nadleśnictwa podzielone są na 1–5 obrębów, a obręby dzielą się na kilka-, kilkanaście leśnictw, w których gospodarują leśniczowie i pomagający im podleśniczowie.

Jednostki Lasów Państwowych, takie jak nadleśnictwa czy dyrekcje regionalne LP, nie posiadają osobowości prawnej i nie są przedsiębiorstwami, posiadają natomiast zdolność do czynności prawnych (m.in. nadleśniczy reprezentuje Skarb Państwa, ale również wydaje decyzje administracyjne i jest osobiście odpowiedzialny za przestrzeganie prawa).

Dyrektorzy Generalni Andrzej Rodziewicz (1991–1993) Janusz Dawidziuk (1993–1997) Krzysztof Bałazy (1997–2001) Janusz Dawidziuk (2001–2005) Andrzej Matysiak (2005–2007) Jerzy Piątkowski (2007–2008) Marian Pigan (2008–2012) Adam Wasiak (2012–2015) Konrad Tomaszewski (1997–2001; 2015–2018) Andrzej Konieczny (2018–2021) Józef Kubica (2022–2024, od 9 kwietnia 2021 jako p.o. dyrektora generalnego) Witold Koss (2024–2025) Adam Wasiak (od 2025)

Zatrudnienie Lasy Państwowe zatrudniają ponad 25 tys. osób (w roku 2021 przeciętne miesięczne zatrudnienie w Lasach Państwowych wynosiło 25 520 osób). Zdecydowana większość (90%) to pracownicy nadleśnictw.

Część pracowników wchodzi w skład Służby Leśnej. Ta grupa przy wykonywaniu czynności służbowych korzysta z ochrony prawnej, przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. Posiada również uprawniania do noszenia munduru. W 2021 r. w Służbie Leśnej znajdowało się 69% kadry. Stanowiska i zasady wynagradzania w Służbie Leśnej reguluje specjalne rozporządzenieRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 stycznia 2003 r. w sprawie stanowisk, stopni służbowych oraz zasad wynagradzania w Służbie Leśnej

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20030110123. Wszyscy pracownicy korzystają z ochrony i przywilejów zapisanych w układzie zbiorowym.

Lasy Państwowe posiadają Straż Leśną, wewnętrzną umundurowaną formację o charakterze policyjnym.

Praca w Lasach Państwowych uchodzi za atrakcyjną ze względu na możliwość kontaktu z przyrodą. Atutem jest też poziom wynagrodzeń, przekraczający średnią krajową. Przeciętne wynagrodzenie miesięczne ogółem w Lasach Państwowych w roku 2022 wynosiło 9 048,7 zł. Od 2009 r. mieszkania służbowe przysługują wyłącznie pracownikom zatrudnionym na stanowisku leśniczego i nadleśniczegoRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk w Służbie Leśnej, na których zatrudnionym pracownikom przysługuje bezpłatne mieszkanie albo równoważnik pieniężny, oraz sposobu i trybu przyznawania i zwalniania tych mieszkań, a także ustalania i wypłaty równoważnika pieniężnego

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20092211751/O/D20091751.pdf, które wiążą się z koniecznością zamieszkania w terenie.