thumb|240px|Projektor ZKP2P zamontowany w grudziądzkim planetarium. Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu (PiOA im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu) – planetarium i obserwatorium astronomiczne oddane do użytku w 1972 roku. Podstawową formą działalności Planetarium są projekcje dydaktyczne dla szkół różnych typów w ramach nauczania przyrody, geografii i fizyki, również dla przedszkolaków. Rocznie odwiedza Planetarium około 8000 osób. Grudziądzkie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne jest też organizatorem Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego (OMSA) im. prof. Roberta Głębockiego. W 2009 roku odbył się dwudziesty piąty finał tego konkursu.
Historia Budowa pięciu Ludowych Obserwatoriów Astronomicznych i Planetariów (LOAiP) została powołana 19 kwietnia 1964 roku uchwałą Walnego Zjazdu Delegatów Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii (PTMA) w Krakowie. Istniało wówczas w Polsce tylko jedno duże planetarium: Śląskie w Chorzowie. Budowa nowych planetariów była związana ze zbliżającą się okrągłą rocznicą 500-lecia urodzin Mikołaja Kopernika. Kopernik kojarzył się wówczas Polakom przede wszystkim jako astronom, również jako lekarz czy prawnik. Mniej lub wcale jako ekonomista, a o pobycie Mikołaja Kopernika w Grudziądzu nie mówiło się wcale. Komisja Budowy LOAiP nie brała więc w ogóle pod uwagę Grudziądza, w którym nie było nawet Oddziału PTMA. Oddział grudziądzki powstał w roku 1968 (na początku jako sekcja oddziału toruńskiego, później samodzielny Oddział) z inicjatywy miłośnika astronomii Jerzego Szwarca. Towarzystwo to rozpoczęło działalność astronomiczną, organizowało pierwsze w tym mieście Dni Astronomii, mające na celu popularyzację sylwetki i działalności Mikołaja Kopernika. W tym samym roku Grudziądz został miastem kopernikowskim: decyzją Rady Kultury i Sztuki włączony został do Szlaku Kopernikowskiego, dołączył do takich miast jak: Toruń, Frombork, Kraków, Olsztyn i Lidzbark Warmiński. W styczniu 1971 roku zapadła decyzja budowy LOAiP w Grudziądzu.
Grudziądzkie planetarium zostało zbudowane jako nadbudowa gmachu grudziądzkiego Technikum Chemicznego i Elektrycznego. Budowa obejmowała też nowe pracownie dla uczniów szkoły. Dokumentację techniczną budowy obiektu opracowało Biuro Projektowe Grudziądzkiego Przedsiębiorstwa Budowlanego pod kierunkiem mgr inż. Teresy Pliszka-Jankowskiej i inż. Eugeniusza Brzezińskiego. Kierownikiem budowy był Kazimierz Pułka. Kopuły obserwatorium zostały dostarczone przez zakłady Carl Zeiss w Jenie. Początkowo zainstalowany refraktor firmy Sendtner (długość 3 m, średnica obiektywu 130 mm, mechanizm zegarowy) był wcześniej wykorzystany w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego przy Al. Ujazdowskich. Został on przekazany Zarządowi Głównemu PTMA, a następnie grudziądzkiemu obserwatorium. Refraktor został zainstalowany przez członka lokalnego oddziału PTMA Lucjana Newelskiego. Na tarasie ustawiono przenośny teleskop zwierciadlany o średnicy 150 mm, przekazany w wieczysty depozyt przez Oddział Toruński PTMA. Uzupełniło go 10 lunetek myśliwskich o powiększeniach 20 i 40 razy oraz 5 teleskopów Maksutowa o powiększeniu 50 i 92 razy, zakupionych przez Technikum Chemiczne i Elektryczne w późniejszym terminie.
Planetarium i Obserwatorium zostało otwarte 26 marca 1972 roku. Uroczystego otwarcia dokonał rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i poseł na sejm PRL Witold Łukaszewicz. Na otwarciu obecni byli również między innymi doc. dr Józef Sałabun – prezes Zarządu Głównego PTMA i dyrektor Śląskiego Planetarium w Chorzowie, oraz dr Ludwik Zajdler – red. naczelny miesięcznika „Urania”.
Filarem grudziądzkiego Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego była i jest Małgorzata Śróbka-Kubiak, która jako kierownik jednostki pracowała tam w latach 1972–2005. Obecnie kierownikiem PiOA jest Sebastian Soberski. Od 1972 roku, w ciągu 35 lat działalności polegającej na popularyzowaniu astronomii, grudziądzkie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne odwiedziło ponad 250 tysięcy osób.
Obserwatorium Uzupełnieniem planetarium jest obserwatorium astronomiczne. Kopuła obserwatorium jest obrotowa, ma średnicę 4 metrów i od roku 1986 otwierana jest automatycznie. Pośrodku stoi teleskop zwierciadlany Meniscas (Maksutowa Cassegraina) produkcji Zeissa, o średnicy obiektywu 150 mm i ogniskowej 2250 mm. Komplet okularów o ogniskowej od 40 do 6 mm umożliwia stosowanie powiększeń od 56 do 375 razy. Zasięg wizualny teleskopu wynosi 12,3m.
Wokół kopuły obserwatorium znajduje się taras obserwacyjny, na którym ustawiany jest teleskop soczewkowy, czyli refraktor, o średnicy obiektywu 80 mm i ogniskowej 1200 mm. Maksymalne stosowane tu powiększenie wynosi 125, a zasięg wizualny teleskopu 11m. Obydwa teleskopy mają montaż paralaktyczny z mechanizmem zegarowym i wyposażone są w filtr i ekran słoneczny. W bezchmurny dzień można więc zobaczyć plamy na Słońcu. Wieczorami natomiast wykonuje się tu obserwacje aktualnie widocznych ciał niebieskich.
Przypisy
Bibliografia Małgorzata Śróbka-Kubiak, Srebrny jubileusz pod kopułą, „Kalendarz Grudziądzki”, ISSN 1427-700X, , 1998 Małgorzata Śróbka-Kubiak, Grudziądzkie jubileusze astronomiczne, „Kalendarz Grudziądzki”, ISSN 1427-700X, 6, 2002
Linki zewnętrzne Oficjalna strona konkursu OMSA Strona domowa PiOA
Kategoria:Budynki szkół i instytucji badawczych w Grudziądzu Kategoria:Instytucje naukowo-oświatowe nazwane od Mikołaja Kopernika Kategoria:Obserwatoria astronomiczne w Polsce Kategoria:Planetaria w Polsce