Zygmunt Konieczny (ur. 3 stycznia 1937 w Krakowie) – polski kompozytor piosenki literackiej, muzyki teatralnej i filmowej.
Życiorys Urodził się 3 stycznia 1937 w Krakowie, w rodzinie BronisławaBronisław Konieczny (oprac. Adam Rosiński, Ryszard Rybka): Moje życie w mundurze: czasy narodzin i upadku II Rzeczypospolitej. Księgarnia Akademicka, 2005. i Marii z Gębików. Brat Janiny, zmarłej w dzieciństwie, Jadwigi, iberystki, Anny, orientalistkę i Leszka, biochemika. Dzieciństwo spędził niedaleko Limanowej, w Szczyrzycu. W latach 1953–1958 uczył się w Liceum Muzycznym im. Fryderyka Chopina w Krakowie. W latach 1959–1964 studiował na Wydziale Kompozycji u Stanisława Wiechowicza w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w KrakowieZygmunt Konieczny: Akademia Polskiego Filmu.
Podczas studiów, w 1959 zadebiutował w krakowskim kabarecie Piwnica pod Baranami, z którym silnie związany był do 1967. Skomponował wiele piosenek dla wykonawców Piwnicy, zwłaszcza dla Ewy Demarczyk, z którą współpracował od 1962. Jako kompozytor muzyki teatralnej zadebiutował w 1959 muzyką do sztuki Arthura Millera Widok z mostu (w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego). Od 1963 nieformalnie związany z Teatrem Starym w Krakowie, dla którego napisał sporo partytur, m.in. Noc listopadową (1974).
Komponuje również muzykę do filmów fabularnych, krótkometrażowych i animacji. Jest m.in. autorem ścieżki dźwiękowej do filmów Jana Jakuba Kolskiego, np. Pornografia i Jasminum.
Prowadzi seminarium z muzyki teatralnej i filmowej w PWST w Krakowie.
Twórczość Obfita i różnorodna twórczość Koniecznego odzwierciedla trzy obszary jego kompozytorskich zainteresowań. Są to: piosenka literacka (nazywana także aktorską lub poetycką), muzyka teatralna i muzyka filmowa. Najbliższa naturze kompozytora wydaje się jednak twórczość wokalno-instrumentalna, określana przez niego mianem piosenki literackiej. W powojennej historii polskiej piosenki kabaretowej Konieczny był jednym z pierwszych kompozytorów, który próbował przełamać istniejące w niej konwencje, a tym samym nadać utworom pisanym dla kabaretu walor twórczości artystycznej.
Punktem wyjścia dla jego kompozytorskich działań jest tekst literacki (najczęściej utwory wybitnych poetów, m.in. Leśmiana, Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Baczyńskiego, Białoszewskiego), wraz z jego strukturą formalną, warstwą symboliczną i znaczeniową. Poprzez muzykę Konieczny stara się jak najdokładniej wydobyć wszystkie niuanse tekstu; tak więc muzyka w jego utworach jest rodzajem interpretacji tekstu literackiego. Ostatnim etapem działania Koniecznego jest praca z wykonawcą, któremu kompozytor stawia cały szereg wymagań wokalno-aktorskich. Komponuje najczęściej z myślą o konkretnym wykonawcy, wytyczając tym samym niewielki margines odchyleń od zaplanowanego wzoru.
W muzyce teatralnej i filmowej kompozytor często przenosi swoje doświadczenia z pracy nad utworami wokalno-instrumentalnymi. Specyfika form filmowych i teatralnych stwarza dodatkowe możliwości penetracji kompozytorskiej, zwłaszcza w zakresie formy muzycznej, brzmienia i harmoniki. Jego muzyka ma charakterystyczny, łatwo rozpoznawalny styl, którego oryginalność tkwi w sposobie doboru i syntezie różnych elementów muzycznych, takich jak skala dur-moll i skale modalne, swobodne zestawienia akordów, metrorytmiczne ostinata oraz krótkie, urywane motywy melodyczne.
Utwory (na podstawie materiałów źródłowych)
W wykonaniu Ewy Demarczyk Czarne anioły (sł. Wiesław Dymny, 1967) Grande valse brillant (sł. Julian Tuwim, 1967) Groszki i róże (sł. Julian Kacper i Henryk Rostworowski, 1967) Karuzela z madonnami (sł. Miron Białoszewski, 1967) Tomaszów (sł. Julian Tuwim, 1967) Wiersze wojenne (sł. Krzysztof Kamil Baczyński, 1967)
Muzyka filmowa Słońce wschodzi raz na dzień (1967) Jak daleko stąd, jak blisko (1971) Lawa (1989) Prymas. Trzy lata z tysiąca (2000) Pornografia (2003) Jasminum (2006) Istnienie (2007) 1920. Wojna i miłość (2010) – muzyka do serialu Święty interes (2010) Kontrapunkt (2014) Lekcja polskiego (2017) Figurant (2023)
Muzyka teatralna Noc listopadowa (1974, 1978) Wyzwolenie (1976) Śnieżyca (1992)
Inne kompozycje Serce moje gram (2001) – oratorium Muzyka baletowa (2016) Kwartet smyczkowy (2016), w wersji orkiestrowej: Intermezzo (2022) Glissando (2022)
Dyskografia 1967 – Ewa Demarczyk śpiewa piosenki Zygmunta Koniecznego (Polskie Nagrania Muza) 1974 – Dziady Adama Mickiewicza w inscenizacji Konrada Swinarskiego z muzyką Zygmunta Koniecznego (Polskie Nagrania Muza) 1974 – Stanisław Wyspiański. Noc listopadowa z muzyką Zygmunta Koniecznego. Inscenizacja: Andrzej Wajda (Polskie Nagrania Muza) 1994 – Jańcio Wodnik (Woycek) 2000 – Prymas (Columbia) 2007 – Wyspiański według Koniecznego (Rozstaje) 2009 – Wielcy kompozytorzy filmowi, nr 10 (Agora) 2022 – Zygmunt Konieczny. Muzyka teatralna i filmowa (Krakowskie Forum Kultury / DUX)
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2012) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1998) Złoty Krzyż Zasługi (1979) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) Źródło:.
Nagrody Nagroda Miasta Krakowa (1974, 2007)Encyklopedia Krakowa, s. 655, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Kraków 2000 Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji I stopnia za twórczość kompozytorską w programach PRiTV (1978) Nagroda Wojewody Krakowskiego (1996) „Jańcio Wodnik” na Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Filmowej „Prowincjonalia” we Wrześni za muzykę do filmu Pornografia (2004) Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) w kategorii: Najlepsza muzyka za rok 2003 – do filmu Pornografia (2004) Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) w kategorii: Najlepsza muzyka za rok 2006 – do filmu Jasminum (2007) Nagroda specjalna i członkostwo honorowe Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (2016) Nagroda na 7. Festiwalu Filmowym im. Krzysztofa Komedy w Ostrowie Wielkopolskim za całokształt twórczości dla kompozytora muzyki filmowej (2018) Nominacja do Orła (Polskiej Nagrody Filmowej) w kategorii: Najlepsza muzyka za rok 2023 – do filmu Figurant (2024)
Przypisy
Bibliografia
Wciąż szukam tamtej trąbki. Rozmowy z Zygmuntem Koniecznym przeprowadzili Leszek Polony i Witold Turdza. Kraków: PWM, 2007. Spotkanie z Zygmuntem Koniecznym w ramach "Kompozytorów nieprowincjonalnych" Koncert z muzyką teatralną i filmową w 85. rocznicę urodzin
Linki zewnętrzne Oficjalna strona kompozytora Rozmowy i artykuły na Teatr.pl
Zygmunt Konieczny na Musiq.pl
Zygmunt Konieczny w bazie Filmu Polskiego Zygmunt Konieczny w portalu "Muzyczny ślad Krakowa"
Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Filmowej Kategoria:Laureaci Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych Kategoria:Laureaci Fryderyków Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej muzyki Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Piwnicą pod Baranami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Ecce Homo Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Polscy wykonawcy poezji śpiewanej i piosenki literackiej Kategoria:Urodzeni w 1937 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie