thumb|300px|Schemat budowy jądra komórkowego 1 – błona jądrowa, 2 – jąderko, 3 – nukleoplazma, 4a – heterochromatyna, 4b – euchromatyna, 5 – rybosomy, 6 – pory jądrowe Jąderko – ultraelement jądra komórkowego odpowiedzialny za syntezę RNA, głównie rRNA. Jakościowo stanowi zagęszczenie chromatyny. W trakcie podziału komórkowego jąderko zanika. Można to uzasadnić zablokowaniem transkrypcji genów kodujących rRNA, ponieważ wtedy chromosomy ulegają kondensacji. Ponownie odtwarzane jest (za pomocą organizatorów jąderkotwórczych NOR) po zakończeniu segregacji chromosomów w telofazie.
Jąderko tworzone jest z obszaru jąderkotwórczego (NOR); u człowieka występuje 10 NOR-ów (znajdujących się na ramionach krótkich chromosomów par 13, 14, 15, 21 i 22), a np. u świni 4 NOR-y.
Jąderko jest luźno zawieszone w kariolimfie. Nie jest obłonione, w czym przypomina rybosom.
Składniki jąderka Aktywne transkrypcyjnie jąderko składa się z: centrów włóknistych (FC, z ang. fibrillar centers) – zlokalizowane są w nich geny kodujące rRNA gęstego składnika włóknistego (DFC, z ang. dense fibrillar component) – utworzony jest z włókien o średnicy 4–5 nm i długości do 50 nm, gęsto upakowanych w pasma i często otaczających ośrodki włókniste składnika ziarnistego (GC, z ang. granular component) – tworzą go ziarna o średnicy 15–20 nm w postaci pól wymieszanych z gęstym składnikiem włóknistym chromatyny związanej z jąderkiem (NAC, z ang. nucleolar associated chromatine) wakuol jąderkowych (NV, z ang. nucleolar vacuoles)
Skład chemiczny W jąderku zdrowej, nienowotworowej komórki stosunek głównych związków chemicznych kształtuje się następująco: białka: ok. 90%, w tym: enzymy (polimeraza RNA I, enzymy katalizujące metylację cząsteczek pre-rRNA i ich endonukleolitycznego rozszczepienia, ATPaza zależna od Mg2+, syntetaza NAD+) białka regulatorowe (np. białka B23 i C23) białka strukturalne (białka rybosomalne i związane z pre-rRNA) białka szkieletowe RNA: 3–13% DNA: 3–18%
Funkcje Jąderko jest miejscem: syntezy podjednostek rybosomów; biogenezy i transportu małych RNA(głównie snoRNA i rRNA); regulacji cyklu komórkowego;
Ma też związek z odpowiedzią na .
Typy jąderek Można wyróżnić następujące typy strukturalno-czynnościowe jąderek: jąderka uformowane w nukleolonemę (jąderka gąbczaste) – znajdują się w większości komórek syntetyzujących jąderkowy RNA; struktury rybonukleoproteiny w takich jąderkach tworzą luźną gąbczastą strukturę jąderka zwarte – charakteryzuje je jednolite, ciasne ułożenie włókien i ziaren jąderkowych, zwykle wymieszanych. Najłatwiej uwidocznić je w jądrach młodych, szybko rosnących komórek jąderka zwarte z segregacją składników – w jąderku takim poszczególne składniki rybonukleoproteiny tworzą wyraźnie oddzielone od siebie strefy. W jąderkach tego typu nie zachodzi synteza rRNA jąderka pierścieniowate – charakteryzuje je obwodowe rozmieszczenie składników rybonukleoproteiny. Synteza RNA w takich jąderkach jest całkowicie zahamowana lub przebiega bardzo powoli, ale stan taki może być odwracalny mikrojąderka (jąderka resztkowe) – synteza RNA w takich jąderkach jest zahamowana; najczęściej widoczne są w starych komórkach, degenerujących
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kariologia