thumb|Wizyta gen. Maurice'a Gamelina w Warszawie – uczestnicy uroczystości wręczenia Wielkiej wstęgi Orderu Polonia Restituta, 16 sierpnia 1936 thumb|Sojusz polsko-francuski: gen. Tadeusz Kasprzycki i Maurice Gamelin (w kepi) podczas ćwiczeń na poligonie, druga połowa lat 30. Maurice Gustave Gamelin (ur. 20 września 1872 w Paryżu, zm. 18 kwietnia 1958 tamżeEncyklopedia wojskowa, tom I (A-M), Wydawnictwo Naukowe PWN i Wydawnictwo Bellona wyd. 2007, s. 267) – francuski wojskowy, generał armii Francuskich Sił Zbrojnych.
Życiorys Urodzony w stolicy Francji w 1872, pochodził z rodziny wojskowejHoward J. Langer Księga najważniejszych postaci II wojny światowej, wyd. 2008, s. 250-252. W 1893 ukończył studia w akademii wojskowej w Saint-Cyr, z najlepszym wynikiem w swoim roczniku. Służył jako oficer piechoty w Algierii Francuskiej. Od 1906 był oficerem sztabowym.
I wojna światowa Uczestnik I wojny światowej, walczył w I bitwie nad Marną we wrześniu 1914, w której przyczynił się do zwycięstwa wojsk EntentyJan Palmowski Słownik najnowszej historii świata 1900-2007, wyd. 2008, tom 2, s. 107. Wziął również udział w bardzo ciężkiej i krwawej bitwie nad Sommą w 1916II światowa. Numer specjalny 2/2017, s. 41. W latach 1914–1917 oficer sztabowy naczelnego dowódcy wojsk francuskich, marszałka Josepha Joffre'a. W 1916 został najmłodszym francuskim generałem brygady. Później dowodził jednostkami liniowymiStanisław Żerko Biograficzny leksykon II wojny światowej, wyd. 2014, s. 139. W czasie tej wojny był dowódcą kolejno: brygady, dywizji i korpusuBogusław Wołoszański Encyklopedia II wojny światowej. Front tom 1, wyd. 1997, s. 230.
Dwudziestolecie międzywojenne Po zakończeniu I wojny światowej doradca wojskowy w Polsce podczas wojny polsko-bolszewickiej. Był wysyłany z misjami specjalnymi poza Europę. W latach 1919–1924 dowódca francuskiej misji wojskowej w Brazylii. W latach 1925–1926 walczył z Druzami w Syrii (tłumił powstanie). Po powrocie do kraju zajmował wysokie i odpowiedzialne stanowiska. w latach 1931–1935 szef sztabu generalnego armii francuskiej, od 1935 inspektor generalny armii i przewodniczący Najwyższej Rady WojennejSłownik historii Polski i świata, Wydawnictwo IBIS, wyd. 2013, s. 493. Miał znaczny wpływ na politykę zagraniczną Francji. Uważał, że niedostateczne przygotowanie armii francuskiej do wojny nie pozwala na prowadzenie zdecydowanej polityki wobec Niemiec.
W 1935 kanclerz Rzeszy Adolf Hitler odrzucił traktat wersalski (przywrócił pobór do wojska i publicznie ogłosił remilitaryzację Niemiec)Richard Overy: Trzecia Rzesza. Historia imperium, wyd. 2012, s. 115.. Gdy w marcu 1936 Niemcy przeprowadzili remilitaryzację Nadrenii (przygranicznej strefy zdemilitaryzowanej), Gamelin bezskutecznie nalegał na francuski rząd, by pozwolił mu przeciwdziałać wkraczając do Nadrenii.
W niedzielę 16 sierpnia 1936 na Zamku Królewskim w Warszawie Prezydent RP Ignacy Mościcki odznaczył go Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski. Po audiencji zwiedził Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, obserwował pokazowe ćwiczenia, a następnie uczestniczył w śniadaniu, wydanym w kasynie oficerskim przez ministra spraw wojskowych, generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego. Tego samego dnia o godz. 18:20 wyjechał do Krakowa w towarzystwie szefa Sztabu Głównego, generała brygady Wacława Stachiewicza, szefa Oddziału II Sztabu Głównego, pułkownika dyplomowanego Tadeusza Pełczyńskiego, attaché wojskowego w Paryżu, pułkownika dyplomowanego Wojciecha Fydy i francuskiego attaché wojskowego w Warszawie, generała dˈArbonneauDziennik Poznański Nr 190 z 18 sierpnia 1936 r., s. 3..
Od stycznia 1938 szef sztabu generalnego obrony narodowej. Rzecznik strategii defensywnej Francji, wynikającej z istnienia ochronnej linii Maginota. Rozpoczął unowocześnianie i reorganizację armii francuskiej, na co rząd francuski wyasygnował 14 mld franków. W 1938 nalegał jeszcze na premiera Édouarda Daladiera, by pozwolił mu podjąć działania przeciwko Niemcom związane ze sprawą Niemców sudeckich w Czechosłowacji, zakończoną układem monachijskim (29-30 września 1938). Gamelin bardzo nisko oceniał siłę militarną faszystowskich Włoch, sojusznika Niemiec. W maju 1939 podpisał z polskim ministrem spraw wojskowych, generałem Tadeuszem Kasprzyckim tajny protokół, na mocy którego Francja zobowiązała się, że w razie agresji niemieckiej na Polskę ma przyjść jej z pomocą, tj. wspierać ją akcjami bojowymi lotnictwa francuskiego od pierwszego dnia wojny, ograniczonymi działaniami zaczepnymi od trzeciego dnia wojny, a piętnastego dnia od mobilizacji generalną ofensywą.
Od II wojny światowej Kwatera Gamelina mieściła się na terenie podparyskiego Zamku VincennesFilm dokumentalny Tajemnice linii Maginota, reż. André Annosse, 2017. W czasie II wojny światowej (od września 1939) był głównodowodzącym wojsk francuskich i brytyjskich (sił sprzymierzonych na Zachodzie). Po ataku w 1939 Niemiec na Polskę (zob. kampania wrześniowa), po uzgodnieniach z Wielką Brytanią w Abbeville (zob. konferencja w Abbeville) współautor tzw. dziwnej wojny, która doprowadziła ostatecznie do wstrzymania jakichkolwiek akcji przeciwko Niemcom na Zachodzie. Jego strategia polegała na oczekiwaniu na atak Niemców, a następnie zniszczeniu ich. Był raczej już wojskowym biurokratą niż żołnierzem. W tej wojnie okazał się dowódcą nieudolnym, który nie potrafił dostatecznie szybko reagować na niebezpieczeństwoJohn Keegan Kto był kim w II wojnie światowej. Leksykon, wyd. 1998, s. 65. Nie rozumiał nowoczesnej wojny.
Był współodpowiedzialny za klęskę Francji w 1940 (zob. kampania francuska 1940). Za porażkę z Niemcami i błędy w dowodzeniu odwołany 19 maja 1940 ze stanowiska naczelnego wodza, został zastąpiony przez starszego o pięć lat generała Maxime'a Weyganda. We wrześniu 1940, po upadku Francji aresztowany przez władze Vichy. W 1942 stanął przed sądem w Riom (zob. proces w Riom), oskarżony o dopuszczenie do klęski Francji w 1940, jednak nie został skazany. W 1943 deportowano go do Niemiec, gdzie do 1945 (niemal do zakończenia wojny w Europie) był więziony w obozie koncentracyjnym Buchenwald. Został uwolniony przez wojska amerykańskie. Swoje wspomnienia na temat wojny pozostawił w trzytomowych pamiętnikach Servir (1946–1947), tytuł polski: Służyć. Zmarł w 1958 i został pochowany na paryskim cmentarzu Passy.
Odznaczenia Krzyż Wielki Legii Honorowej Medal Wojskowy Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (1936) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (1939) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Wiktoriańskiego (1938) Kawaler Order św. Michała i św. Jerzego (1915) Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (1918)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci i studenci École spéciale militaire de Saint-Cyr Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (III Republika Francuska) Kategoria:Zagraniczni uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej Kategoria:Uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Francuscy generałowie Kategoria:Więźniowie KL Buchenwald Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojskowym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Łaźni Kategoria:Odznaczeni Królewskim Orderem Wiktoriańskim Kategoria:Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego Kategoria:Odznaczeni Distinguished Service Medal Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Pochowani na cmentarzu Passy Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Zmarli w 1958