Aleksander Kakowski

thumb|Grób Aleksandra Kakowskiego na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Aleksander Kakowski (ur. 5 lutego 1862 w Dębinach, zm. 30 grudnia 1938 w Warszawie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1913–1938, prymas Królestwa Polskiego w latach 1925–1938, kardynał prezbiter od 1919, członek Rady Regencyjnej w latach 1917–1918, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Pochodził z drobnej szlachty mazowieckiej – ród Kakowskich wywodził się z miejscowości Kaki w powiecie przasnyskim. Był synem Franciszka Kakowskiego h. Kościesza, powstańca styczniowego, i Pauliny z Ossowskich h. Dołęga.

Uczęszczał do szkoły elementarnej w Przasnyszu. W 1878 ukończył gimnazjum w Pułtusku. Wstąpił do seminarium duchownego w Warszawie, następnie do Akademii Duchownej w Petersburgu i Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie. 30 maja 1886 otrzymał święcenia kapłańskie w Warszawie z rąk arcybiskupa Wincentego Teofila Popiela.

Od 1887 był wykładowcą teologii i literatury polskiej w seminarium duchownym w Warszawie. W 1901 został kanonikiem warszawskim, następnie prałatem. W 1910 uzyskał stopień doktora teologii na Akademii Duchownej w Petersburgu i w tym samym roku został jej rektorem. Jako rektor tej uczelni zachował jej religijny charakter i uniknął okazji do narażenia się władzom rosyjskim. W 1911 metropolita mohylewski Wincenty Kluczyński poprosił go, by został cenzorem kościelnym jednego z pism. W 1913 car Mikołaj II polecił mu objąć stanowisko arcybiskupa warszawskiego. Władze rosyjskie poinformowały go, że zostaną mu przekazane carskie dary: mitra, pastorał i pierścień oraz 1000 rubli na pierwsze wydatki. 21 maja 1913 Stolica Apostolska wystawiła bullę nominacyjną. 22 czerwca 1913 otrzymał sakrę biskupią w Sankt Petersburgu z rąk biskupa Stanisława Zdzitowieckiego, biskupa diecezjalnego kujawsko-kaliskiego. 14 września 1913 odbył ingres do Archikatedry św. Jana Chrzciciela w Warszawie.

W czasie I wojny światowej był zwolennikiem orientacji prorosyjskiej. Po odparciu ataku wojsk niemieckich na Warszawę w 1914 odprawił uroczyste nabożeństwo i wysłał telegram dziękczynny do cara Mikołaja II Romanowa. W 1915 zwrócił się do ludności Warszawy, aby ta pozostała w domach w przypadku wkroczenia do Warszawy wojsk niemieckich.

W latach 1917–1918 był członkiem Rady Regencyjnej, do której wszedł za namową biskupa Antoniego Nowowiejskiego. Papież Benedykt XV w liście Nel grave periodo datowanym na 15 października 1918, osiem dni po ogłoszeniu przez Radę Regencyjną niepodległości Królestwa Polskiego, po raz pierwszy publicznie zapowiedział wyniesienie go do godności kardynała, deklarując, że „nastała jutrzenka zmartwychwstania Polski”. 28 października 1919 w Archikatedrze św. Jana w Warszawie udzielił święceń biskupich Achillemu Rattiemu, nuncjuszowi apostolskiemu w Polsce (późniejszemu papieżowi Piusowi XI). 15 grudnia 1919 papież Benedykt XV kreował go kardynałem prezbiterem wraz z arcybiskupem Edmundem Dalborem.

W latach 1920–1921 pełnił funkcję administratora apostolskiego utworzonej przez Benedykta XV diecezji łódzkiej. Od 1925 używał dożywotnio tytułu prymas Królestwa Polskiego. Przy jego współudziale w 1925 zawarto konkordat z Watykanem. Jako arcybiskup warszawski był inicjatorem budowy wielu kościołów i kaplic. Od 1927 brał aktywny udział w organizowaniu Akcji Katolickiej, powołał w związku z tym w 1930 Katolicki Związek Instytucji i Zakładów Wychowawczych Caritas. Zorganizował działalność kleru wśród młodzieży akademickiej, zalecał opiekę nad zabytkami sztuki sakralnej, był inicjatorem utworzenia Muzeum Archidiecezjalnego w 1936. W 1936 zwołał pierwszy synod plenarny biskupów polskich w Częstochowie. Napisał wiele artykułów i rozpraw z zakresu ustawodawstwa kościelnego.

2 lipca 1927 koronował w Wilnie obraz Matki Bożej Ostrobramskiej.

17 czerwca 1938 został kanclerzem kapituły Orderu Orła Białego.

Zmarł 30 grudnia 1938. 4 stycznia 1939 został pierwotnie pochowany w podziemiach Katedry św. Jana w Warszawie, a w późniejszym czasie jego ciało zostało przeniesione na Cmentarz Bródnowski, gdzie zgodnie ze swoją wolą spoczął „wśród mogił dla najuboższych” (kwatera 7A -1-1).

W 2000 wydawnictwo „Platan” wydało jego pamiętniki.

Poglądy Był konserwatystą i uważał, że katolicyzm w Polsce powinien mieć miejsce dominujące w państwie. Z tego powodu sprzeciwiał się m.in. ślubom i rozwodom cywilnym – na skutek prowadzonej przez niego kampanii nie udało się w II Rzeczypospolitej ujednolicić prawa rodzinnego (słynny projekt Komisji Kodyfikacyjnej). Był także przeciwnikiem równouprawnienia wyznań niekatolickich w Polsce. Podczas wizyty rabinów u niego 7 czerwca 1934 potępił przejawy przemocy antysemickiej w kraju, ale stwierdził, że antysemityzm jest reakcją na działanie żydowskich bezbożników i wolnomyślicieli, którzy obrażają chrześcijaństwo i duchowieństwo. W swoich pamiętnikach pisał m.in. Na osłabionym przez niewolę organiźmie Polski usadowiły się pasożyty religijne, społeczne i narodowe, które ją bez litości gryzą i nękają. (…) Pasożytami tymi są: 1) Żydzi osiedli w miastach i miasteczkach, w przerażającej ilości; 2) sekty heretyckie i schizmatyckie obcej krwi, obcej narodowości (…), 3) masoni, wolnomyśliciele i bezwyznaniowcy rekrutujący się przeważnie z Żydów i heretyków i prowadzeni przez Żydów.A. Kakowski: Z niewoli do niepodległości. Pamiętniki, Kraków 2000, s. 970.

Ordery i odznaczenia Order Orła Białego (7 lipca 1925)M.P. z 1925 r. nr 154, poz. 689 „za zasługi, położone około zawarcia konkordatu ze Stolicą Apostolską”. Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922) Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji (Zakon Maltański, 5 czerwca 1930)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Nota biograficzna Aleksandra Kakowskiego w słowniku biograficznym kardynałów Salvadora Mirandy [dostęp 2018-02-25].

Publikacje Aleksandra Kakowskiego w zbiorach Biblioteki Narodowej [dostęp 2020-10-22].

Kategoria:Absolwenci Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Warszawie Kategoria:Biskupi warszawscy Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Orła Białego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego 1917–1918 Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Duchowni katoliccy Królestwa Kongresowego Aleksander Kategoria:Kanonicy warszawskiej kapituły katedralnej Kategoria:Kardynałowie z nominacji Benedykta XV Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Politycy Królestwa Polskiego (1916–1918) Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy kardynałowie Kategoria:Polscy kawalerowie maltańscy Kategoria:Prymasi Królestwa Polskiego Kategoria:Rektorzy Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu Kategoria:Rektorzy Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1862 Kategoria:Zmarli w 1938