Węgiersko-polskie związki literackie

mały|prawo|200px|Gen. Józef Bem mały|prawo|200px|Sándor Petőfi mały|prawo|200px|Prof. dr Jan Reychman mały|prawo|200px|János Arany mały|prawo|200px|Ferenc Molnár Węgiersko-polskie związki literackie do wieku XVIII w Polsce były ograniczone do zainteresowania kronikami i wydarzeniami aktualnymi na Węgrzech. Informacje o Polsce przedostawały się na Węgry od średniowiecza za pomocą kontaktów o charakterze religijnym. Po XVIII wieku nastąpiło poszerzenie osiągnięć hungarologii polskiej. Od XIX wieku zaczęły ukazywać się obszerniejsze informacje na temat literatury węgierskiej, jednak dopiero w epoce romantyzmu szczególnie zwrócono uwagę na kulturę węgierską.

Historia Początki W XV i XVI wieku Akademia Krakowska była największą Alma Mater dla uczącej się młodzieży węgierskiej wynoszącej ponad 16% ogółu wszystkich studentów. Od roku 1466 do 1526 uczyło się w krakowskiej uczelni ponad 2300 studentów węgierskich, wśród których znaleźli się przyszli twórcy literatury narodowej. Popularnym powiedzeniem było wówczas Hungariae natum, Cracoviae educatum. W krakowskich drukarniach w tym czasie wychodziły najstarsze druki Janosza Sylwestra (węg. János Sylvester)., tłumacza Nowego Testamentu, rozmówki Sebastiana Heydena („Colloquia puerilia”) z 1527. Jan Honter (łac. Johannes Honterus) z Siedmiogrodu napisał i opublikował w Krakowie 17 wydań gramatyki łacińskiej. Również prowincja Małopolska pozostająca w bliskiej łączności z Węgrami przyjmowała różne terminy węgierskie do języka potocznego oraz urzędowego; jobbagiones (servientes regis) wymieniają Akta Małopolskie z XIII wieku, „widekiem” nazywano w Krakowie powiat przed rokiem 1550 oraz hejnał grany z wieży kościoła mariackiego. Do mowy potocznej z tego okresu weszły określenia takie jak „segen legen”, „harum palcat”, „sakał” oraz węgierskie nazwy broni, ubioru, koni i uprzęży: hasarze, elearze, kurucy, sabaty, hajducy. Historyk Stanisław Orzechowski wywodził określenia polskiej nazwy „króla” od węgierskiego „kiraly” (czyt. kiraj).

Na Węgrzech schronił się również pisarz i humanista Paweł z Krosna. Natomiast w Krakowie przebywał znany poeta Balint Balassi. Po klęsce Węgrów pod Mohaczem w sierpniu 1526 roku, powstało wiele żałobnych wierszy napisanych przez polskich poetów. Wydano je w Krakowie w 1544 w tomiku Pannoniae luctus. Istnieją przypuszczenia, iż Adam Czahrowski, który walczył jako żołnierz na Węgrzech (także w EgerzeBálint Balassi – poezje.) w XVI wieku, pisał również po węgiersku.

XIX wiek Zainteresowanie Polaków kulturą węgierską wzrosło szczególnie w romantyzmie. W 1821 ukazały się w Polsce pierwsze tłumaczenia poezji Mihála Vörösmartyego i Sándora Petőfiego. W „Trybunie Ludów” w 1848 ukazało się wiele publikacji Adama Mickiewicza na temat Węgier, zaś gen. Józef Bem, naczelny wódz powstania węgierskiego 1848-1849, stał się postacią legendarną, opiewaną zarówno przez poetów polskich, jak i węgierskich. W powstaniu tym walczył m.in. Edmund Ślaski, Henryk Dembiński, a także 3-tysięczny legion polski pod wodzą gen. Józefa WysockiegoPolacy w powstaniu węgierskim 1848..

W XIX wieku o walkach niepodległościowych narodu węgierskiego pisali m.in. Bolesław Prus, Jan Zachariasiewicz, Zygmunt Miłkowski; ogromną popularność zyskała proza Móra Jókaia. W XIX wieku ukazały się prace Józsefa Csehyego na temat literatury polskiej. W 1847 w Budapeszcie odbyła się prapremiera „Mazepy” Juliusza Słowackiego; zainteresowano się również w tym czasie twórczością Henryka Sienkiewicza, Józefa Ignacego Kraszewskiego i Aleksandra Fredry.

XX wiek W 1910 ukazała się w Polsce pierwsza antologia węgierskiej nowelistyki (przekł. Cz. Łukaszewicz).

W 1952 na Uniwersytecie Warszawskim utworzono katedrę filologii węgierskiej. W 1974 na Uniwersytecie w Debreczynie powstał Zespół Badań Polonistycznych.

Motywy węgierskie w niektórych polskich utworach literackich Pannoniae luctus – zbiór poezji (Kraków, 1544)

Motywy polskie w niektórych węgierskich utworach literackich Europica Varietas (Kassa, 1620) pol. tłum. Mártona Csombora podróż po Polsce (Warszawa, 1961) – Márton Szepsi Csombor Lengyel mezőkön, tábortűz mellett – Gyóni Géza (Przemyśl, 1914) Kocham twój kraj – antologia węgierskiej poezji o Polsce (Kraków, 1971). Walijscy bardowie – János Arany Opowiadania węgierskie (1951) Mandaryn wielki kozak (1968) Dzikie gęsi (1973) Happening (1979)

Węgierscy filolodzy i badacze zajmujący się literaturą polską Mihály Bába (ur. 1922) Dávid Czvittinger (1675/1679?–1743) István Csapláros (1910–1994) Tibor Csorba (1906–1985) Adorján Divéky (1880–1965) Lajos Hopp (ur. 1927) Grácia Kerényi (1925–1985) Sándor Kozocsa (1904–1991) István Mészáros (1891–1964) Ferenc Molnár (1878–1952) Ferenc Pákozdy (1903–1992) György Radó (1912–1994) Éva Sebők (ur. 1927) István Sötér (1913–1988) János Tomcsányi (1873–1935)

Niektórzy polscy filolodzy i badacze zajmujący się literaturą węgierską Kazimiera Iłłakowiczówna (1892–1983) Bolesława Jaroszewska (1865–1920) Antoni Lange (1861 lub 1863–1929) Jan Reychman (1910–1975) Andrzej Sieroszewski

Zobacz też Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki Stosunki polsko-węgierskie

Przypisy

Bibliografia Jan Reychman: Ze stosunków kulturalnych polsko-węgierskich w epoce oświecenia, Warszawa 1960 Pogranicze polsko-węgierskie od Orawy do Pienin w XIX i na początku XX wieku, Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Szczawnicy 2002 Dávid Czvittinger: Specimen Hungariae Literatae (1711) J. Reychman, István Csapláros, Andrzej Sieroszewski: Studia z dziejów polsko-węgierskich stosunków literackich i kulturalnych. Wrocław 1969 Jan Pogonowski: Petőfi w Polsce, 1933. Jan Pogonowski: Jókai w Polsce, 1935. György Radó: Adam Mickiewicz et l’idée de la liberté, 1970.

Linki zewnętrzne

Węgierscy studenci na Uniwersytecie Krakowskim

Kategoria:Komparatystyka literacka Kategoria:Literatura węgierska Kategoria:Literatura polska Kategoria:Stosunki polsko-węgierskie