6 Dywizjon Artylerii Konnej

thumb|Roman Sołtyk 6 Dywizjon Artylerii Konnej im. gen. Romana Sołtyka (6 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Dywizjon sformowany został na przełomie 1919/1920. Jego poszczególne baterie walczyły na różnych frontach wojny polsko-bolszewickiej. Po podpisaniu pokoju w Rydze jednostka została włączona w skład „pokojowej” VI Brygady Jazdy. 1 kwietnia 1937 dywizjon wszedł w skład Podolskiej Brygady Kawalerii. Pod względem wyszkolenia fachowego dywizjon podporządkowany był dowódcy 6 Grupy Artylerii. W okresie międzywojennym stacjonował początkowo we Lwowie, a później w Stanisławowie. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej Podolskiej Brygady Kawalerii, między innymi nad Bzurą.

Formowanie dywizjonu Dywizjon został sformowany na podstawie zarządzenia Generalnego Inspektora Artylerii i rozkazu nr 7 Dowództwa Artylerii Konnej z 6 grudnia 1919. Na mocy tych dokumentów formująca się w Warszawie 3 bateria 1 dywizjonu artylerii konnej została przemianowana na 1 baterię 6 dak. Na stanowisko dowódcy dywizjonu został wyznaczony kapitan Michał Belina-Prażmowski z 4 dak.

Dowództwo dywizjonu i 2 bateria formowały się w Górze Kalwarii, w koszarach baterii zapasowej artylerii konnej nr 1. Na dowódcę baterii wyznaczony został podporucznik Tadeusz Linsenbarth, a od 7 lutego 1920 por. Adam Petrażycki. Oficerami baterii zostali ppor. Ludwik Ćwirko-Godycki i ppor. Kalikst Sosnowski.

Pod koniec czerwca, w koszarach na Wólce we Lwowie, na podstawie rozkazu nr 101/20 dowódcy baterii zapasowej artylerii konnej nr 2 rozpoczęto formowanie 3 baterii 6 dak (złożonej z gimnazjalistów). Na stanowisko dowódcy 3 baterii został wyznaczony porucznik Antoni Mokrzycki, będący adwokatem. Po trzydniowym przeszkoleniu 3 bateria została skierowana na front.

Walki poszczególnych baterii o granice Wojenna historia dywizjonu to oddzielne losy jego baterii.

Działania 1 baterii 1 bateria 6 dak powstała jako 3/1 dak. Została uzbrojona we włoskie 75 mm armaty polowe wz. 1906, niemieckie ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1908, karabinki francuskie, a później austriackie oraz wyposażona w uprzęże i rzędy austriackie.

11 maja 1920 z dworca Warszawa-Wschodnia odjechała na front. 13 maja przybywa do Wilna, tam została podporządkowana dowódcy 1 Brygady Jazdy, włączona w skład 1 dak i tymczasowo zakwaterowana w koszarach 13 pułku Ułanów Wileńskich. 17 maja bateria została przetransportowana koleją na stację Ignalino, skąd pomaszerowała do wsi Pięta. I pluton pod dowództwem por. Mikołaja Więckowskiego przydzielono 11 pułkowi Ułanów Legionowych działającemu w rejonie folwarku Wymskiego, a II dowodzony przez por. Jana Radwana do 7 pułku Ułanów Lubelskich. Ten ostatni wspierał ułanów w wypadach na Wielenie i Małe Kruki. 28 maja I pluton wziął udział w wypadzie na Stary Pohost. 6 czerwca już cała bateria uczestniczyła w ataku na Dzisnę. Podczas boju pod Błażką strzelała z odkrytych stanowisk zmuszając Sowietów do odwrotu. W następnych dniach bateria walczyła pod Jakubowem, Małymi Krukami i Hulkami.

27 czerwca 1 bateria załadowała się na eszelon w Duksztach, skąd przetransportowano ją do Równego, a dalej marszem pieszym przeszła w rejon Tuczyna. 2 lipca otworzyła ogień do nieprzyjaciela. Po kontrataku Sowietów, odcięta od własnych wojsk, bateria pod dowództwem por. Radwana przebiła się do ugrupowania polskiej piechoty. Prowadząc działania odwrotowe na Wołyniu, walczyła między innymi w rejonie Łysuchy, Młynowa, Chodze, kolonii Bryszcze, wsi Rekany, Werbajew, Mstyszyn, Podliścia i Boratyna. 7 sierpnia przeszła pod Kryłowem na zachodni brzeg Bugu. Następnie uczestniczyła w walkach pod Tyszowcem i Hrubieszowem. Od 16 sierpnia brała udział w polskiej ofensywie wspierając oddziały 3 Dywizji Piechoty Legionów. Walczyła pod Łowczą, Włodawą, Brześciem Litewskim i Żabinką. 2 września przetransportowana została koleją do Lwowa celem uzupełnienia. Tu dołączyła do dowództwa 6 dak i 3 baterii i razem z nimi przeszła na Wołyń. Szlak bojowy zakończyła w okolicach Korca i Zwiahla.

Działania 2 baterii Po sformowaniu 2 bateria była uzbrojona w rosyjskie 76,2 mm armaty polowe wz. 1902, niemieckie ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1908, austriackie 8 mm karabinki Mannlicher wz. 1895 oraz wyposażona w uprzęże i rzędy austriackie. Na uzbrojeniu obu baterii znajdowały się szable polskie z Fabryki Broni Siecznej Gabriela Borowskiego.

12 maja 1920 dowództwo 6 dak i 2 bateria zostały przewiezione koleją do Lwowa, gdzie zakończony został proces formowania jednostki. 22 czerwca 2 bateria przybywa koleją do Włodzimierza Wołyńskiego, gdzie zostaje podporządkowana dowódcy Grupy Operacyjnej Jazdy i włączona w skład 4 dywizjonu artylerii konnej. Dowódcą 4 dak był kapitan Michał Belina-Prażmowski, pierwszy dowódca 6 dak. Tu przez dłuższy czas bateria pozostawała w odwodzie. 30 i 31 lipca nad Styrem, działając pojedynczymi plutonami, a nawet działonami, wspierała walkę piechoty i kawalerii.

1 sierpnia bateria została podporządkowana dowódcy 6 Brygady Jazdy. Pod Smażowem i pod Stanisławczykiem walczyła z kawalerią Budionnego. 3 sierpnia w rejonie Brodów obroniła się ogniem na wprost przed atakiem nieprzyjaciela, a 8 sierpnia, będąc w kolumnie marszowej, otworzyła ogień zmuszając nieprzyjaciela do odwrotu. W dniach 11 – 13 sierpnia bateria walczyła w rejonie Radziechowa. W obronie miasta rozwinęła stanowiska ogniowe w rejonie kościoła. Mimo że podczas walki była wielokrotnie zmuszona do zmiany frontu, prowadziła silny i celny ogień. Zagrożona okrążeniem, wycofała się z miasta. W czasie walk o jego utrzymanie poległo 2 żołnierzy (w tym dowódca baterii por. Adam Petrażycki), 3 zostało rannych, a 4 wziętych do niewoli. W ciągu następnych dni bateria pod dowództwem ppor. Adama Leśniewskiego, wycofywała się przez Dobrowotor i Żółkiew. 19 sierpnia walczyła pod Artasowem. Tu zginął ppor. Leśniewski, a dowództwo baterii objął por. Władysław Kaliszek. Pod jego dowództwem 31 sierpnia bateria walczyła w bitwie pod Komarowem. Zastosowany przez dowódcę baterii manewr na polu walki uchronił otaczaną baterię przed zniszczeniem. Za postawę w boju por. Kaliszek i osłaniający odwrót pchor. Wacław Chomichowski zostali odznaczeni Orderami Virtuti Militari V klasy. Następnie bateria uczestniczyła w pościgu za armią Budionnego walcząc pod Kryłowem i Kosmowem. 15 września bateria wkroczyła do Równego. 29 września, już pod dowództwem kpt. Jana Radwana, uczestniczyła w zagonie na Korosteń oraz w boju pod Carywbrodem. Stąd bateria przeszła do kolonii Aneta, gdzie zastało ją zawieszenie broni. Następnie bateria udała się w rejon Zwiahla.

3 bateria Bateria została uzbrojona w rosyjskie 76,2 mm armaty polowe wz. 1902, rosyjskie ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910, austriackie 8 mm karabinki Mannlicher wz. 1895 i francuskie szable oraz wyposażona w uprzęże austriackie i rzędy francuskie. 16 sierpnia bateria zajęła stanowiska na rogatce żółkiewskiej, ale już 18 sierpnia otrzymała rozkaz przemarszu do Kulikowa do dyspozycji dowódcy 5 Dywizji Piechoty. Tam pluton por. Włodzimierza Czartoryskiego ogniem na wprost obezwładnił 5 sotni kozackich. 21 sierpnia działon pod dowództwem ppor. Witolda Babińskiego uczestniczył w wypadzie na Dziadziłów-Nastasów. Holowana przez samochód armata zaatakowana została przez wroga. Osamotniony działon zdołał odeprzeć wszystkie ataki i dołączyć do własnej piechoty. 25 sierpnia jedna z baterii 5 pułku artylerii polowej została zaskoczona przez nieprzyjaciela. Jej resztki wyprowadził spod ognia ppor. Babiński przy pomocy kilku kanonierów.

30 sierpnia bateria uczestniczyła w wypadzie na Wyrów, Milatyn, Busk i Krasne. Następnego dnia pod Kutkorzem zmusiła do odwrotu sowiecki pociąg pancerny i odparła trzy ataki nieprzyjaciela. Do 8 września bateria wspierała obronę linii Bugu. I pluton por. Mokrzyckiego ze stanowisk ogniowych w Busku, a II pluton por. Czartoryskiego w rejonie Streptowa. Następnie bateria skierowana została do Lwowa, a stąd na Wołyń. W rejonie Zwiahla dołączyła do macierzystego 6 dywizjonu artylerii konnej.

Obsada personalna pułku w 1918–1920Dowództwodowódca dywizjonukpt. Michał Belina-Prażmowskiadiutantppor. Zygmunt Krzymuskioficer łącznościpchor. Bohdan Święcicki1 bateriadowódca bateriipor. Stanisław Kopański1919 -por. Mikołaj Prus-Więckowski1920oficer bateriipchor. Bohdan Święcicki1919 -oficer bateriipchor. Kazimierz Mianowski1919 -oficer bateriippor. Julian HenrychV 1920 -I oficer bateriipor. Jan Radwanbył VI 1920 -dowódca I plutonupor. Michał ZawadzkiV 1920 -dowódca II plutonupchor. Kazimierz MianowskiV 1920 -szef 1 bateriiwachm. Józef Klimek1919 -2 bateriadowódca bateriippor. Tadeusz Linsenbarthdo 7 II 1919por. Adam Petrażycki7 II 1919 - † 13 VIII 1920ppor. Adam Leśniewski16- † 19 VIII 1920por. Władysław Kaliszek19 VIII - 29 IX 1920kpt. Jan Radwanod 29 IX 1920I oficer bateriippor. Adam Giżyńskido VIII 1920ppor. Ludwik Ćwirko-Godyckiod IX 1920oficer bateriippor. Kalikst Sosnowskioficer łącznościppor. Ludwik Ćwirko-Godyckido IX 1920oficer łącznościpor. Iwanow Leonidasod IX 1920dowódca I plutonupchor. Wacław Chomichowskidowódca II plutonupchor. Walerian Lewaszkiewiczszef bateriiplut. Józef Popławski3 bateriadowódca bateriipor. Antoni MokrzyckiI oficer bateriipor. Włodzimierz Czartoryskioficer łącznościpchor. Tadeusz Decowskidowódca I plutonuppor. Witold Babińskidowódca II plutonupchor. Zygmunt Mianowskidowódca ckmpchor. Bolesław Wierzbiański

Mapy walk dywizjonu

Bilans walk W czasie działań bojowych zginęło w pierwszej linii 3 oficerów oraz 5 szeregowych. Za zasługi bojowe 19 osób otrzymało Krzyże Srebrne Orderu Virtuti Militari V klasy. Ponadto 14 oficerów i 28 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych.

Polegli i zmarli z ran w latach 1918–1920Stopień, imię i nazwiskoData śmierciMiejsce (uwagi)mjr Michał Belina-Prażmowski12 IX1920Michalekpt. Adam Petrażycki13 VIII 1920Radziechówppor. Adam Leśniewski19 VIII 1920Artasówkan. Antoni Błaszczak12 III 1920Warszawa (choroba)kan. Aleksander Łagowski26 XII 1920Szpital polowy nr 307 (choroba)bomb. Franciszek Łukasiewicz29 X 1920Zakopane (choroba)kan. Walenty Wilk6 XII 1920Łuck (choroba)kan. Jan Zagórski13 VIII 1920RadziechówLista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1934, s. 55, 478, 496, 505, 669, 708, 970, 1017.

lewo|66x66px|Order Virtuti Militari Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920kan. Władysław Bednarekśp. mjr Michał Belina-Prażmowskippor. Wacław Chomichowskikan. Bohdan Greipelppor. Jerzy Jackowskipor. Władysław Kaliszekśp. ppor. Adam Leśniewskippor. Walerian Lewaszkiewiczbomb. Stanisław Olesiewiczkpr. Piotr Pankobomb. Adam Pankowskiśp. kpt. Adam Petrażyckiplut. Józef Popławskibomb. Konstanty Rojecki, później w stopniu ogniomistrza wieloletni szef 2 baterii 6 dak.kpr. Jan Tymoszukplut. Tadeusz Waligórskikpt. Mikołaj Prus-Więckowskikan. Stanisław Witekkpr. Stefan Wojewódzki

Dywizjon w okresie pokoju thumb|Oficer 6 dak na koniu na tle budynku stajni w Stanisławowie thumb|Ćwiczenia konne ze skokami przez przeszkody w 6 dak thumb|Uroczystości imieninowe Józefa Piłsudskiego w Stanisławowie. Defilada, żołnierze w mundurach z okresu Księstwa Warszawskiego thumb|Podolska BK w 1938 thumb|Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej

Zakwaterowanie Po zakończeniu działań bojowych dywizjon pozostał nadal w rejonie Zwiahla, a następnie wycofał się na linię demarkacyjną i do 1921 pełnił na niej służbę patrolową. Po podpisaniu pokoju w Rydze przeszedł do swojego nowego miejsca postoju w koszarach na Wulce we Lwowie (Okręgu Korpusu nr VI).