Roman Prawocheński (ur. 11 września 1877 we wsi Liwienka, gubernia woroneska, zm. 6 sierpnia 1965 w Krakowie) – polski zootechnik, od 1926 roku profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1944 roku Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, a od 1953 Wyższej Szkoły Rolniczej w Krakowie. Członek tytularny PAN (od 1952), encyklopedysta.
Życiorys Urodził się w rodzinie Romana (1836–1896) i Marii z Majewskich (1846–1915)Roman Prawocheński M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-06-14].. Miał siostrę Zofię, która zmarła w wieku 8 lat na tyfus brzuszny. Po ukończeniu gimnazjum filologicznego w Taganrogu i zdaniu w 1896 matury, rozpoczął studia na wydziale matematyczno-przyrodniczym Uniwersytetu w Petersburgu, które ukończył w 1901 na podstawie zdanych egzaminów i pracy dyplomowej na temat Typu czaszek ludu białoruskiego w okolicach Nomastyrów. Po studiach podjął pracę jako korektor w czasopiśmie „Konnozawodstwo i Koniewodstwo”. W latach 1909–1917 pełnił funkcję centralnego specjalisty do spraw hodowli zwierząt w Departamencie Rolnictwa Głównego Zarządu Dóbr Państwowych w Petersburgu. Jednocześnie kierował Stacją Doświadczalną Hodowli Koni w Petersburgu i Moskwie. Po wybuchu I wojny światowej objął w 1915 roku funkcję pełnomocnika zachodniego frontu (z siedzibą w Witebsku) do ewakuacji bydła zarodowego. Od 1919 roku wykładał hodowlę zwierząt na kursach dla agronomów i lekarzy weterynarii przy Politechnice w Kijowie. W okresie działalności w Rosji ogłosił ponad 30 prac i artykułów z zakresu hodowli koni, owiec i żywienia zwierząt. W 1919 roku przyjechał do Polski i rozpoczął pracę jako starszy referent w Wydziale Hodowli Koni Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Państwowych. Następnie został kierownikiem Wydziału Hodowli Zwierząt Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach. W 1925 roku został mianowany profesorem zwyczajnym hodowli zwierząt na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od tego momentu, aż do wybuchu II wojny światowej, prowadził ożywioną działalność naukową. W roku 1936 objął funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego.
Był również encyklopedystą, edytorem Praktycznej encyklopedii gospodarstwa wiejskiego. Napisał w ramach tego cyklu encyklopedycznego tom nr 22–24, Pochodzenie, pokrój i rasy koni oraz nr 57–60, Hodowla, wychów i użytkowanie koni.
Po wybuchu II wojny światowej wyjechał z żoną do wsi Buda Stalowska k. Tarnobrzegu, gdzie jego syn Roman jr. kierował gospodarstwem rybackim, następnie do majątku hr. Tyszkiewicza Tarnawatka k. Tomaszowa Lubelskiego. Po powrocie do Krakowa, 6 listopada 1939 został aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau i do lutego 1940 był więźniem obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Po zwolnieniu z obozu 8 lutego 1940 rozpoczął pracę w Izbie Rolniczej w Krakowie, a rok później w Instytucie Rolniczym w Puławach. Zorganizował tam doświadczalną stadninę koników polskich.
W 1945 roku, w reaktywowanym Państwowym Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach, stworzył Dział Hodowli Koni, natomiast na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej powołał do życia Katedrę Ogólnej Hodowli Zwierząt. Kierował nią przez 2 lata. W roku 1948 otrzymał godność Prezesa Honorowego Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego. W 1951 roku podjął dodatkowe zatrudnienie w dziale Hodowli Koni Instytutu Zootechniki w Krakowie. W 1952 roku został powołany na członka tytularnego Polskiej Akademii Nauk. W 1954 roku, na skutek doznania paraliżu, został zmuszony do rezygnacji z udziału w aktywnym życiu zawodowymNa drodze życia: pamiętnik profesora Romana Prawocheńskiego. W 1955 roku otrzymał Nagrodę Państwową II stopnia za osiągnięcia w dziedzinie hodowli zwierząt. W 1961 roku Wyższa Szkoła Rolnicza w Krakowie nadała mu tytuł doktora honoris causa.
Od 18 czerwca 1901 był mężem Heleny ze Świętorzeckich h. Trąby (1877–1972). Mieli dwoje dzieci - syna Romana (1903–1993) i córkę Irenę (1905–1991)Złota Księga Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja, s. 129-136, Wydawnictwo AR w Krakowie - 2000 r., . Jego zięciem był Henryk Niewodniczański.
Zmarł 6 sierpnia 1965 w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera XXIVA-5-6).
Publikacje
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (20 września 1951 „za wybitną działalność naukową”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (19 sierpnia 1946) „za zasługi na polu działalności oświatowej i kulturalnej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 - na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Rolniczej (Francja, 1924)
Przypisy
Bibliografia Doktorzy honoris causa Studium, Wydziału Rolniczego UJ, Akademii Rolniczej im. H. Kołłątaja w Krakowie i pracownicy Wydziału Rolniczego UJ, Akademii Rolniczej im. H. Kołłątaja w Krakowie, doktorzy honoris causa innych uczelni (pod redakcją Zdzisława Kośka), Akademia Rolnicza im. H. Kołłątaja w Krakowie, Kraków 1991.
Na drodze życia : pamiętniki profesora Romana Prawocheńskiego, opracowanie i konsultacja merytoryczna Jerzy Wiktor Niewodniczański, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego, 2013, ISBN 9788360633816
Kategoria:Członkowie tytularni PAN Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Ofiary Sonderaktion Krakau Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Rolniczej (Francja) Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy hodowcy koni Kategoria:Polscy zootechnicy Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1965