Autostrady i drogi ekspresowe w Polsce – część polskiej sieci dróg krajowych obejmująca najważniejsze drogi krajowe, obsługujące trasy międzynarodowe i międzyregionalne.
Według planów obowiązujących od września 2019 roku planowana sieć dróg szybkiego ruchu będzie docelowo liczyć około 8177 km, w tym ok. 2100 km autostrad i ok. 6077 km dróg ekspresowych.
mały|upright=1.8|Stan autostrad i dróg ekspresowych w Polsce. Linią ciągłą oznaczono drogi klasy A oraz S, natomiast linią przerywaną – odcinki klasy GP (o parametrach S). mały|upright=1.8|Układ autostrad i dróg ekspresowych, zgodny z rządowym „wykazem autostrad i dróg ekspresowych w Rzeczypospolitej Polskiej” będącym załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów. Wykaz nie zawiera wszystkich planowanych i przygotowywanych do budowy dróg ekspresowych, ani nie uwzględnia docelowych przebiegów dróg.
Definicje ustawowe
W latach 60. XX wieku w polskich aktach prawnych zaczęły pojawiać się zagadnienia dotyczące autostradyRozporządzenie Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych ()., którą uznawano za drogę specjalnie zaprojektowaną i zbudowaną dla ruchu samochodowego i oznaczoną określonym znakiem drogowym. Oznakowane w ten sposób drogi charakteryzowały się ograniczeniami dostępu oraz specyficznymi zasadami.
Obecnie w polskim prawodawstwie definicje legalne pojęcia „autostrada” i „droga ekspresowa” zawarte są w dwóch aktach prawnych: 1. Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (, z późn. zm.) – w art. 3 pkt 2 i art. 4 pkt 10, pkt 11 – określa je w następujący sposób: autostrada – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, wyposażona przynajmniej w dwie trwale rozdzielone jednokierunkowe jezdnie, posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania ze wszystkimi przecinającymi ją drogami transportu lądowego i wodnego. Wyposażona jest w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników autostrady; droga ekspresowa – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, wyposażona w jedną lub dwie jezdnie, posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania z przecinającymi ją innymi drogami transportu lądowego i wodnego, z dopuszczeniem wyjątkowo jednopoziomowych skrzyżowań z drogami publicznymi. Wyposażona jest w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi; 2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (, z późn. zm.) – w art. 2 pkt 3, pkt 4 – definiuje je w następujący sposób: autostrada – autostradę w rozumieniu art. 4 pkt 11 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, oznaczoną odpowiednimi znakami drogowymi, przeznaczoną tylko do ruchu pojazdów samochodowych, z wyłączeniem czterokołowca, które na równej, poziomej jezdni mogą rozwinąć prędkość wynoszącą co najmniej 40 km/h, w tym również w razie ciągnięcia przyczep droga ekspresowa – drogę dwu- lub jednojezdniową, oznaczoną odpowiednimi znakami drogowymi, na której skrzyżowania występują wyjątkowo, przeznaczoną tylko do ruchu pojazdów samochodowych, z wyłączeniem czterokołowca.
Parametry techniczne Podstawa prawna Parametry dróg określa Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 24 czerwca 2022 w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanieRozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 24 czerwca 2022. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie ().. Autostrada różni się od drogi ekspresowej głównie tym, że droga ekspresowa: może być jednojezdniowa, ma więcej węzłów, czasami ma skrzyżowania, w terenie zabudowy może być zaprojektowana dla niższej prędkości projektowej niż autostrada, ma węższe pasy ruchu, może mieć węższe pasy awaryjne i pobocza. Droga ekspresowa ma mniejszy minimalny pas drogowy niż autostrada – 40 m zamiast 60 m. Stosowanie zjazdów jest zabronione na obu rodzajach dróg.
Parametry autostrady Autostrada wyjątkowo może mieć węzły drogowe z drogami głównymi, węzłami powinna łączyć się z drogami głównymi przyspieszonymi, drogami ekspresowymi i autostradami. Odstępy między węzłami nie powinny być mniejsze niż 15 km, a w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta lub zespołu miast nie mniejsze niż 5 km. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli potrzeby funkcjonalno-ruchowe takie odstępy uzasadniają, dopuszcza się pojedyncze odstępy między węzłami nie mniejsze niż 5 km i 3 km w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta lub zespołu miast. Autostrada powinna posiadać urządzenia łączności alarmowej. Pozostałe parametry autostrad są zależne od prędkości projektowej.
Parametry drogi ekspresowej Droga ekspresowa powinna mieć węzły z drogami głównymi i wyższych klas. Do 2022 roku dopuszczalne było stosowanie, w wyjątkowych przypadkach, skrzyżowań na prawe skręty z drogami zbiorczymiOstatnie jednopoziomowe skrzyżowanie drogi ekspresowej z drogą niższej klasy występowało w ciągu trasy S3 w miejscowości Kliniska Wielkie. Odstępy między węzłami poza terenem zabudowy nie powinny być mniejsze niż 5 km, a na terenie zabudowy w granicach lub sąsiedztwie dużego oraz średniego miasta nie mniejsze niż 3 km. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli potrzeby funkcjonalno-ruchowe to uzasadniają, dopuszcza się pojedyncze odstępy między węzłami nie mniejsze niż 3 km poza terenem zabudowy i 1,5 km na terenie zabudowy. Ronda na drodze ekspresowej są dopuszczone tylko na jej końcach. Stosowanie zjazdów na drodze ekspresowej jest zabronione.
Prędkość projektowa drogi ekspresowej powinna wynosić 120 (tylko dwujezdniowe), 100 lub 80 km/h poza terenem zabudowy oraz 80, 70 lub 60 km/h na terenie zabudowy (w tym ostatnim przypadku tylko silnie zurbanizowanym). Szerokość pasa awaryjnego powinna wynosić 2,5 m. Pozostałe parametry dróg ekspresowych są zależne od prędkości projektowej.
poza terenem zabudowy na terenie zabudowy1prędkość projektowa [km/h] 1201 100 80 80 70 60szerokość pasa ruchu (m) 3,5 3,53,75² 3,5 3,5maksymalna długość (m) odcinka prostego o wypukłych zmianach nachylenia drogi(załomach niwelety) nieograniczających widoczności 2000 1500 1500 1200 1000minimalna długość odcinka prostego pomiędzy łukami w tę samą stronę (m) 500 400 350 350 300 250minimalna długość łuku (m) 300 200 150 150 100maksymalne pochylenie podłużne (%) 4 5 6 6 7 8
tylko drogi dwujezdniowe droga jednojezdniowa
Prawne warunki korzystania Oznaczenia
Autostrady w Polsce oznacza się znakiem białego wiaduktu nad dwiema białymi jezdniami na niebieskim tle. Numerowane są znakiem o czerwonym tle, z białym numerem zawsze poprzedzonym literą ARozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 28 lutego 2000 r. w sprawie numeracji i ewidencji dróg oraz obiektów mostowych. (). oraz miniaturką znaku D-9 stosowaną wyłącznie w przypadku drogowskazów wskazujących kierunek dojazdu do autostradyW praktyce zdarza się błędne umieszczanie miniaturki znaku D-9 na oznakowaniu znajdującym się w ciągu autostrady. Zobacz przykład z Autostradowej Obwodnicy Wrocławia (2017).. Drogowskazy na autostradach jako jedyne w Polsce mają niebieskie tło.
Drogi ekspresowe w Polsce oznacza się znakiem białego samochodu zwróconego frontem do kierowcy, na niebieskim tle. Numerowane są znakiem o czerwonym tle, z białym numerem zawsze poprzedzonym literą S oraz miniaturką znaku D-7 stosowaną wyłącznie w przypadku drogowskazów wskazujących kierunek dojazdu do drogi ekspresowejW praktyce zdarza się błędne umieszczanie miniaturki znaku D-7 na oznakowaniu znajdującym się w ciągu drogi ekspresowej.. Drogowskazy na drogach ekspresowych, podobnie jak w ciągu pozostałych dróg krajowych oraz niższych kategorii, mają zielone tło.
Numeracja Numeracja autostrad i dróg ekspresowych jest spójna z numeracją sieci dróg krajowych. Autostrady budowane są równolegle do dróg krajowych i po oddaniu do użycia przejmują ich numery (przed numerem dodawana jest litera A). Stara droga otrzymuje na ogół nowy numer, większy o 90 od dotychczasowego. Drogi ekspresowe budowane są w większości sytuacji mniej więcej po śladzie istniejących wcześniej dróg krajowych i przejmują numer zastępowanej drogi krajowej (poprzedzony literą S), natomiast na odcinkach, gdzie dawna droga krajowa nie pokrywa się z nowym przebiegiem drogi ekspresowej, staje się ona gminną lub po ew. decyzji władz województwa – drogą wojewódzką i otrzymuje odpowiednie nowe oznaczenie.
Autostrady i drogi ekspresowe mogą posiadać jednocześnie oznaczenia tras europejskich, niezależne od numeracji krajowej (np. cała autostrada A2 jest częścią drogi E30). W takich wypadkach na tablicach drogowych uwidocznione są oba numery.
Dopuszczalna prędkość Tabela podaje przewidziane przez Prawo o ruchu drogowym limity prędkości na polskich autostradach i drogach ekspresowych. + Maks. prędkość [km/h] dla poszczególnych typów pojazdów Typ pojazdu Autostrada Droga ekspresowa Dwujezdniowa Jednojezdniowa samochód osobowy motocykl samochód ciężarowy do 3,5 tony 30px 30px 30px autobus spełniający dodatkowe warunki techniczne 30px samochód osobowy z przyczepą motocykl z przyczepą samochód ciężarowy z przyczepą do 3,5 tony samochód ciężarowy powyżej 3,5 tony (również z przyczepą) oznakowany pojazd przewożący materiały niebezpieczne i podobne autobus (również z przyczepą) 30px pojazd z urządzeniem wystającym do przodu (więcej niż 1,5 metra od siedzenia) 30px samochód ciężarowy przewożący osoby poza kabiną kierowcy 30px motocykl (również z przyczepą) przewożący dziecko w wieku do lat 7 30px
Wraz z początkiem roku 2011 podwyższono dopuszczalne prędkości dla samochodów osobowych (ze 130 km/h do 140 km/h na autostradach oraz ze 110 km/h do 120 km/h na drogach ekspresowych dwujezdniowych).
Odcinkowe pomiary prędkości mały|upright=1.8|Wykaz czynnych odcinkowych pomiarów prędkości (OPP) Odcinkowe pomiary prędkości (OPP) funkcjonują na następujących odcinkach autostrad i dróg ekspresowych (stan na dzień 29.10.2025 r.):
+ Odcinkowe pomiary prędkości na drogach klasy A oraz S Ozn. Odcinek Długość [km] Źródłowęzeł Ciechocinek – MOP Kałęczynek12OPP Lista miejscwęzeł Lubień – MOP Strzelce 14lodz.tvp.plMOP Leonia/Kuny — PPO Żdżary11,2OPP Lista miejscwęzeł Poznań Krzesiny — Poznań Komorniki7OPP Lista miejscwęzeł Kostomłoty – węzeł Pietrzykowice 15,58km na odcinku Kostomłoty – Kąty Wrocławskie,
7,5km na odcinku Kąty Wrocławskie – PietrzykowiceOPP Lista miejscwęzeł Opole Zachód – MOP Prószków15rmf24.plwęzeł Krapkowice – MOP Góra Świętej Anny/Wysoka13rmf24.plWęzeł Balice – węzeł Rudno (województwo małopolskie) 19Wprost.pl Węzeł Puławska – węzeł Warszawa Ursynów (tunel) 2,5OPP Lista miejsc Sady Górne – Nowe Bogaczowice (tunel) 2,6OPP Lista miejsc węzeł Białobrzegi Północ – MOP Żdżary 14rankomat.plTunel pod Luboniem Małym2CANARD mapa urządzeńwęzeł Lucynów – węzeł Wyszków Północ6,8OPP Lista miejscWarszawa Konotopa – Warszawa Bemowo 3OPP Lista miejscWarszawa Łabiszyńska - Węzeł Marki 4OPP Lista miejscTarnowo Podgórne – Poznań Ławica2,3OPP Lista miejscDobroń – węzeł Pabianice Płn.5,3OPP Lista miejsc
Inne ograniczenia Prawo o ruchu drogowym na autostradzie i drodze ekspresowej zabrania zawracania, zatrzymywania się lub postoju pojazdu (z wyjątkiem miejsc do tego wyznaczonych) oraz cofania. W odróżnieniu od autostrady, na drodze ekspresowej dozwolone jest holowanie. Zgodnie z Prawem o ruchu drogowym autostrada przeznaczona jest dla ruchu pojazdów samochodowych, które na równej, poziomej jezdni mogą rozwinąć prędkość co najmniej 40 km/h, w tym również w razie ciągnięcia przyczep (art. 2 pkt 3)Wymóg ten nie oznacza zdefiniowanej minimalnej prędkości z jaką można poruszać się po autostradzie; przez niektórych bywa interpretowany w ten sposób.
Opłaty Zasady płatności
mały|upright=1.6|Wysokość stawek za przejazd autostradami w Polsce mały|upright=1.6|Miejsca poboru opłat w Polsce