mały|„Pewne prawa zastrzeżone” – grafika często używana w opisie plików udostępnionych na licencjach mały|Polska wersja tej grafiki Licencje () – zestaw wzorców umów licencyjnych, na podstawie których twórca udostępnia, pod określonymi warunkami, swój utwór objęty majątkowymi prawami autorskimi. Zasada „wszelkie prawa zastrzeżone” została tu zastąpiona zasadą „pewne prawa zastrzeżone”. Licencje te są tworzone i utrzymywane przez organizację .
Wszystkie licencje i narzędzia są darmowe. Licencje oraz narzędzia takie jak lub umożliwiają opisanie w sposób standardowy stanu prawnego utworu i warunków jego wykorzystania. W celu zwiększenia przejrzystości informacji licencyjnej oferuje „przystępne podsumowania umów licencyjnych”, zestaw ikon opisujących warunki licencyjne oraz metadane do odczytu maszynowego, zapisane w standardzie .
Zastosowanie Wszystkie licencje CC są nieodpłatne i niewyłączne. Są udzielane bez ograniczeń czasowych i terytorialnych. Obejmują wszystkie znane pola eksploatacji.
Licencje można stosować dla dowolnego utworu. Jednak licencje te nie są przeznaczone do licencjonowania oprogramowania – , do tego celu poleca licencje oferowane przez lub . Licencje są dostępne w wersji ogólnej („”) – dostosowanej do prawodawstwa międzynarodowego oraz w ponad 40 wersjach dostosowanych do jurysdykcji lokalnych. Istnieją także wersje polskie licencji, zgodne z polskim systemem prawnym. Teksty licencji są dostępne na stronie internetowej .
Rodzaje licencji
Istnieją cztery zbiory postanowień („elementy licencji”) warunkujących udostępnianie utworów: „Uznanie autorstwa” (, ): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych pod warunkiem umieszczenia informacji o twórcy. To postanowienie jest obecne we wszystkich licencjach, ponieważ autorskie prawa osobiste są niezbywalne. „Użycie niekomercyjne” (ang. , ): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych tylko w celach niekomercyjnych. „Bez utworów zależnych” (ang. , ): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie tylko dokładnych (dosłownych) kopii dzieła, niedozwolone jest jego zmienianie i tworzenie na jego bazie pochodnych. „Na tych samych warunkach” (ang. , ): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie pochodnych dzieł, pod warunkiem, że będą one opublikowane na takiej samej licencji.
Ponieważ niektóre warunki są wzajemnie sprzeczne (np. i ), zaś we wszystkich licencjach obecny jest warunek , daje to łącznie sześć możliwych kombinacji warunków: Uznanie autorstwa ()Warunki licencji 3.0. Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne ()Warunki licencji 3.0. Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach ()Warunki licencji 3.0. Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych ()Warunki licencji 3.0. Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkachWarunki licencji 3.0. ( – jest to licencja najbardziej zbliżona do ) Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych ()Warunki licencji 3.0. +Zestawienie licencji oraz domeny publicznej Nazwa Skrót Ikona Uznanie autorstwa Kultura remiksu Użycie komercyjne Spełnienie definicji wolnych dóbr kultury Brak praw zastrzeżonych/domena publiczna Uznanie autorstwa Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych
Istnieją też licencje dodatkowe: – warunek , który zezwala na samplowanie i tworzenie remiksów utworów muzycznych, a nie pozwala na wykorzystanie sampli do celów reklamowychwarunki licencji 1.0.. Wersja tej licencji ze znaczkiem „+” zezwala na samplowanie do celów komercyjnych i niekomercyjnychwarunki licencji 1.0., a licencja „” – tylko do celów niekomercyjnychwarunki licencji Użycie niekomercyjne- 1.0.. Obie wersje licencji , tak jak wszystkie inne licencje , wymagają uznania autorstwa. Państwa rozwijające się – przestarzała licencja pozwalająca na kopiowanie i tworzenie utworów zależnych pod warunkiem uznania autorstwa, ale tylko w państwach rozwijających sięwarunki licencji Państwa rozwijające się.. Do każdego dzieła wykorzystującego którąkolwiek z wymienionych licencji musi być dołączony pełny tekst licencji lub URI tego tekstu.
Inne licencje i narzędzia 0 () jednostronne oświadczenie twórcy, który zrzeka się wszystkich praw, jakich można się zrzec w danym systemie prawnym. W idealnym przypadku jest to równoznaczne z przekazaniem dzieła do domeny publicznej. W niektórych krajach część praw jest niezbywalna. W Polsce nie istnieje możliwość zrzeczenia się zarówno osobistych, jak i majątkowych praw autorskich do swojego dzieła. Z tego powodu w ramach oświadczenia znajduje się tzw. licencja zapasowa (), która otwarcie licencjonuje treść w najszerszym zakresie dopuszczalnym przez miejscowe prawodawstwo. Uznaje się, że zakres swobód zapewniany przez jest szerszy od najbardziej otwartej z podstawowych licencji , „ Uznanie autorstwa”. dopuszcza i zaleca stosowanie dla oprogramowania.
Istnieje też narzędzie – rodzaj oświadczenia osoby udostępniającej dane dzieło, że według najlepszej jej wiedzy dzieło to znajduje się w domenie publicznej i że osoba udostępniająca bierze za stwierdzenie tego faktu pełną odpowiedzialnośćOpis warunków pseudolicencji .. W podobny sposób można dodać warunki licencji , i . Kolejnym narzędziem opracowanym przez jest służące oznaczeniu utworów, o których wiadomo, że nie istnieją wobec nich prawa autorskie lub prawa te wygasły.
Wersje Licencje ukazały się w kilku wersjach: 1.0, 2.0, 2.5, 3.0 i 4.0 (ta ostatnia opublikowana 25 listopada 2013). Przed wersją 4.0 licencje były pisane przede wszystkim z myślą o prawie autorskim USA. W celu dostosowania do innych systemów prawnych, w procesie nazwanym , powstawały lokalne warianty (przykładowo „ – Uznanie autorstwa 3.0 Polska”). Dla odróżnienia podstawowe warianty nazywano (do wersji 2.5), a następnie (od wersji 3.0, przyjętej w 2007 roku) oznaczano taką wersję jako (na przykład „ – Uznanie autorstwa 3.0 ”). Wersja 4.0 (tzw. wersja ) została przygotowana z uwzględnieniem specyfiki różnych systemów prawnych na świecie (jak osobiste prawa autorskie albo prawo chroniące bazy danych w Unii Europejskiej), aby niepotrzebne było tworzenie lokalnych wersji licencji..
Zgodność z innymi licencjami Licencja bez żadnych dodatkowych warunków jest zgodna m.in. z licencjami , oraz (czyli może być wykorzystana w tak licencjonowanych dziełach), natomiast każda licencja zawierająca warunek lub nie jest zgodna z żadną z nich, w sensie, że treści udostępnione licencjami można też objąć licencjami , i wszystkimi innymi, o ile tylko zapewniają one obowiązek podania źródła i autorów treści pierwotnej. Natomiast w drugą stronę zgodność ta nie działa, to znaczy nie można przenosić treści opartych na licencji , i do licencji .
Wariant do wersji licencji 2.5 i 1.2 były z sobą niezgodne, co oznacza, że np. w Wikipedii nie można korzystać z tekstów dostępnych na licencjach do wersji 2.5. Dzięki współpracy i udało się uzgodnić taką treść licencji 3.0 i 1.3, że stały się one niemal w pełni kompatybilne w obie strony..
Wykorzystanie Serwisy utrzymywane przez oprócz wykorzystują też licencje . W ramach projektów Wikimedia dozwolone jest użycie licencji , które zostały zaaprobowane do użycia dla twórczości zaliczanej do wolnej kultury (, i )Definicja wolnej kultury., natomiast niedopuszczalne są licencje typu i .. W znajduje się ponad 16 milionów plików na licencjach . w całości jest oparty na licencji 4.0:Warunki użycia..
Zalety W stosunku do zaletą jest brak obciążeń przy drukowaniu – teksty na licencjach nie muszą podawać pełnego tekstu licencji. Wystarczy w zastępstwie podać link do treści licencji.
Krytyka Niektórzy członkowie środowiska wolnego oprogramowania krytykują za brak wyraźnie wytyczonych wartości lub warunków, które winny spełniać wszystkie licencje. W szczególności obiektem krytyki są licencje, które zastrzegają prawa, które zdaniem tych krytyków nie mogą podlegać zastrzeżeniu ze względów etycznych bądź moralnych. Krytycy wskazują również na brak zgodności licencji z licencjami wolnego oprogramowania.
Według środowiska Debiana licencje te w wersji 2.0 nie spełniają Wytycznych Debiana dotyczących wolnego oprogramowania ze względu na pewne wady już w warunku uznania autorstwa. uważa, że samo określenie jest nieścisłe, ponieważ nie istnieje żadna swoboda, jaką wszystkie te licencje by zapewniały (chociaż uważa 2.0 za wolną licencję copyleftową) i zaleca zamiast nich .
Zgodnie z Definicją wolnych dóbr kultury tylko część licencji może być uznana za rzeczywiście wolne. Są to: , oraz . Pozostałe licencje są uważane za niezgodne z ideą pełnej otwartości zasobów.
Konstrukcja licencji jest w pewnym zakresie wprost sprzeczna z polskim prawem, a częściowo – bardzo problematyczna. Te problemy dotyczą nie tylko zgodności z przepisami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale także z przepisami kodeksu cywilnego. Prawo polskie nie uznaje bezterminowego charakteru umów licencyjnych i braku możliwości ich odwołania. Nie ma też podstaw do samorozwiązania się umowy na wypadek złamania jej postanowień. Ponadto istnieją wątpliwości dotyczące między innymi momentu zawarcia umowy i zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Pełny wybór licencji na stronie Formularz ułatwiający wybór odpowiedniej licencji „Dlaczego jestem sceptycznie nastawiony do – zamówiona przez czytelników odpowiedź” (artykuł Piotra Waglowskiego) Piotr Wasilewski – erozja czy rozwój prawa autorskiego, „Infos” Nr 20/2010, Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu
Kategoria:Creative Commons Creative, Commons