Psiarze (psarze, psary, psiarczyki, łac canniductores, custodes canum, niem. Hundefuehrer lub Hundewarter) – w okresie wczesnego średniowiecza grupa książęcej ludności służebnej zajmująca się hodowlą, tresurą i prowadzeniem psów na potrzeby monarchów świeckich i książąt Kościoła. Służebnicy (ministeriales) zwani psiarzami na dworach królewskich, książęcych i biskupich podlegali urzędnikom dworskim zwanym łowczymi. Ich zadaniem była opieka nad psami szkolonymi do łowów i prawdopodobnie uczestniczenie w polowaniachKarol Buczek, Książęca ludność służebna w Polsce wczesnofeudalnej, Wrocław, Kraków 1958, s.41.
W dokumentach polskich wymieniani od roku 1230 razem z cienietnikami i sokolnikami, często przy okazji uwolnienia poddanych z obciążeń na rzecz tych służebnikówKarol Buczek: Studia z dziejów ustroju społeczno-gospodarczego Polski piastowskiej. T. 1. Kraków: 2010, s. 348, 349..
W dokumentach czeskich nazywani hołotą, gołotą, ...venatores et caniductores qui holohti...(1235)Agnieszka Samsonowicz: Łowiectwo w Polsce Piastów i Jagiellonów. T. 4. Warszawa: 2011, s. 265. Takie miano mogło dotyczyć także łowców polskich. Pośrednio poświadcza to bulla gnieźnieńska(1136) , wymieniając zamieszkałego w wiosce strzelców ...Villa sagitariorum..., Golca z towarzyszamiSacrosancta Romana w: Codex diplomaticus majoris Polonia (łac.), T. 1, Dokument nr 7,. Psiarze nie zniknęli z areny dziejów z końcem XIII wieku, jak wielu przedstawicieli zawodów służebnych.
Służebnicy ci pozostawali w służbie królewskiej i możnych panów do XX wieku. Doglądanie i prowadzenie psów myśliwskich w Polsce opisuje wydane w 1618 roku Myślistwo z ogary, autorstwa wojewody poznańskiego Jana Ostroroga. Spotykane w Myślistwie z ogary określenia psów (przejemca-łowca, popędźca-znalazca, gońca, wyprawca, poprawcaJan Ostroróg: Myślistwo z ogary, Jana hrabie Ostroroga wojewody poznańskiego. Kraków: Wydawnictwo Biblioteki Polskiej, 1859.,s.28-33) oraz specjalności psarów (myśliwiec venator cum cannibus, dojeżdżacz, biesagowy, szczwaczJan Ostroróg: Myślistwo z ogary, Jana hrabie Ostroroga wojewody poznańskiego. Kraków: Wydawnictwo Biblioteki Polskiej, 1859.,s.44-53) nie zostały odnotowane w średniowiecznych źródłach i mogą być późniejszego pochodzenia. Jedynie słowo "myśliwiec" ma starszą metrykę, gdyż pojawiało się w dokumentach dość wcześnie.
Świadectwem istnienia psiarzy są nazwy miejscowe Psary, które noszą osady położone w sąsiedztwie starych grodów.
W Polsce nazwę Psary posiada 26 miejscowości. Ponadto istnieją pojedyncze miejscowości o nazwach Psarnia, Psarskie (po dwie) oraz Psarki (jedna). Tak duża liczba nazw miejscowości potwierdza przynależność psarów do systemu średniowiecznego osad służebnych na terenie PolskiKarol Buczek, Książęca ludność służebna w Polsce wczesnofeudalnej, Wrocław , Kraków 1956, s.42.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ludność służebna Kategoria:Nazwy geograficzne Kategoria:Zawody związane z pracą ze zwierzętami Kategoria:Kynologia