Grzegorz Władysław Nowik (ur. 10 lipca 1954 w WarszawieTomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk, Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945–2000, wyd. Arkadiusz Wingert, Kraków 2010, s. 425.) – polski historyk, instruktor harcerski (harcmistrz), pisarz i publicysta. Profesor nauk humanistycznych, pracownik Instytutu Studiów Politycznych PAN. Zastępca dyrektora ds. naukowych Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Redaktor naczelny „Przeglądu Historyczno-Wojskowego” (2000–2009), zastępca dyrektora Wojskowego Biura Badań Historycznych (2004–2009), przewodniczący ZHR w latach 2016–2021. Specjalizuje się w historii wojskowości i historii harcerstwa.

Życiorys Wykształcenie Uczył się w technikum poligraficznym i prowadził w nim drużynę harcerską (matura w 1974). W 1979 ukończył studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Warszawskiego, jego praca magisterska Geneza i powstanie Koła Instruktorskiego im. Mieczysława Bema otrzymała w tym roku II miejsce w konkursie na prace magisterskieHarcerstwo, nr 11–12, listopad-grudzień 1988. W latach 1979–1983 odbył studia doktoranckie w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Stopień doktora historii uzyskał w 2000 w Akademii Obrony Narodowej na podstawie dysertacji Okręg Szarych Szeregów Warszawa–Praga 1939–1944, przygotowanej pod kierunkiem Andrzeja Ajnenkiela. W 2007 uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii, przedstawiwszy dzieło Zanim złamano „Enigmę”… Polski radiowywiad podczas wojny z bolszewicką Rosją 1918–1920. W 2014 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 2014 r. nr 115-8-14 w sprawie nadania tytułu profesora ()..

Działalność zawodowa W latach 1983–1991 pracował jako nauczyciel i przewodnik. W latach 1986–1990 był starszym asystentem w Pracowni Badania Okupacji Hitlerowskiej Instytutu Zachodniego w Poznaniu. W latach 1990–2000 związany z Ministerstwem Obrony Narodowej, gdzie doszedł do stanowiska zastępcy dyrektora Biura Współpracy ze Społeczeństwem. Od 2000 do 2009 był redaktorem naczelnym kwartalnika „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. Zastępca dyrektora Wojskowego Biura Badań Historycznych (2004–2009), wykładowca na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego (2007–2016), pracownik naukowy Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku (2010–2016), od 2010 profesor nadzwyczajny, a od 2014 profesor zwyczajny w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Działalność harcerska i społeczna Od 1963 harcerz 22 Warszawskiej Drużyny Harcerzy w Hufcu ZHP Warszawa Praga-Południe, od 1968 drużynowy zuchów, następnie od 1970 – harcerzy, szczepowy 22 Szczepu „Watra” od 1972 do 1986 (z przerwami), przewodniczący Kręgu Instruktorskiego Szczepu od 1982.

W 1973 zainicjował z hm. Stanisławem Czopowiczem stworzenie pierwszych w Warszawie niejawnych struktur „niepokornego harcerstwa”. Komendant I i IV Zlotu Środowisk Niezależnych, w latach 1980–1982 wiceprzewodniczący Kręgu Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego Chorągwi Stołecznej ZHP, redaktor „Bratniego Słowa”, I przewodniczący Kapituły Harcerza Rzeczypospolitej w Warszawie. Publikował poza oficjalnym obiegiem książki harcerskie, m.in. Aleksandra Kamińskiego, wskazywał ingerencje cenzury – np. w książce Andrzej Małkowski.

W 1981–1984 członek Rady Chorągwi Stołecznej ZHP.

Jako członek Rady Naczelnej ZHP, na znak protestu 26 czerwca 1982 opuścił jej obrady i wystosował wraz z 4 innymi instruktorami pisemny protest do prezydium rady w sprawie zdelegalizowania Rady Porozumienia KIHAM.

Pierwszy Marszałek Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich Rzeczypospolitej.

W latach 1980–1990 kierował kształceniem instruktorów w KIHAM, ruchu Płaskiego Węzła i Ruchu Harcerskim Rzeczypospolitej w Warszawie, prowadził kilka kursów podharcmistrzowskich „Szkoła za lasem” i współorganizował kilkanaście kursów przewodnikowskich, rozpoczynając każdy z nich wykładem „karafka La Fontaine’a”, współorganizator Duszpasterstwa Harcerek i Harcerzy w Warszawie. W latach 80. XX w. w jego domu mieściła się niezależna drukarnia.

W 1989 współzałożyciel Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej i członek Krajowego Komitetu Odrodzenia ZHP. W 1995 zorganizował Szczep „Watra” w Zalesiu Górnym, do 1999 był przewodniczącym komisji instruktorskiej Mazowieckiej Chorągwi Harcerzy ZHR, w okresie 2000–2004 komendant Piaseczyńskiego Związku Drużyn, następnie członek komisji instruktorskiej Mazowieckiej Chorągwi Harcerzy ZHR. W latach 2008–2010 był członkiem Rady Naczelnej Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej z wyboru.

W latach 2016–2021 przez dwie kadencje pełnił funkcję Przewodniczącego ZHR.

W latach 1980–1989 członek NSZZ „Solidarność”. Od 1980 członek Polskiego Towarzystwa Historycznego, w tym przez dwie kadencje sekretarz sekcji historii najnowszej.

Od 1994 zaangażowany w organizację konkursu „Losy żołnierza i dzieje oręża polskiego”.

Książki Autorskie 2 Brygada Łączności (z Tadeuszem Krząstkiem i Andrzejem Murawskim), Ajaks, Pruszków 1994, . Straż nad Wisłą, 3 t., Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2001. Zanim złamano „Enigmę”… Polski radiowywiad podczas wojny z bolszewicką Rosją 1918–1920, 2 t., Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2004–2010 (t. II jako Zanim złamano „Enigmę”… rozszyfrowano Rewolucję); wyd. II: 2020. Święto podchorążych, Wojskowe Biuro Badań Historycznych, Warszawa 2006, . Marszałek Józef Piłsudski. Komendant, Naczelnik Państwa, pierwszy Marszałek Polski (z Juliuszem Englertem, wyd. III, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2007, . Wojna światów 1920. Bitwa Warszawska, Oficyna Wydawnicza G&P, Poznań 2011, . Epilog do „Kamieni na szaniec”, Niezależne Wydawnictwo Harcerskie, Warszawa 2013; wyd. II: 2014, wyd. III: 2018. Odrodzenie Rzeczypospolitej w myśli politycznej Józefa Piłsudskiego 1918–1922, 2 t., Muzeum Józefa Piłsudskiego, Sulejówek 2017–2020. Polskie związki skautowe i harcerskie 1909–1922. Zarys organizacyjny, Niezależne Wydawnictwo Harcerskie, Warszawa 2019, . Z Warszawy do legendy. Stefan Starzyński i budowa nowoczesnej stolicy 1934–1939 (z Ryszardem Mączewskim, Adrianem Sobieszczańskim, Jakubem Jastrzębskim i Grzegorzem Miką), Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa 2025, .

Redagowane Ósmy ułan Beliny. Generał brygady Józef Marian Smoleński „Kolec” (1894–1978) (z Maciejem Smoleńskim), Wydawnictwo Rytm, Warszawa 2008, . Misje wojskowe Ententy o wojnie Polski z bolszewicką Rosją 1920 (z Januszem Ciskiem i Markiem Tarczyńskim), Muzeum Józefa Piłsudskiego, Sulejówek 2020, . Front Wschodni 8 X 1918 – 31 XII 1919. Dokumenty operacyjne (z Danielem Koresiem), Fundacja Rodziny Józefa Piłsudskiego, 3 t., Warszawa 2021–2022. Bitwa na Białorusi 1 I – 26 VII 1920. Dokumenty operacyjne (z Jerzym Kirszakiem i Arkadiuszem Tulińskim), 2 t., Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2021–2023. Jan Kowalewski (1892–1965). Kryptolog do zadań specjalnych (ze Stefanem Artymowskim), Muzeum Józefa Piłsudskiego, Sulejówek 2023, .

Odznaczenia i nagrody Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w działalności na rzecz rozwoju harcerstwa, za pielęgnowanie pamięci historycznej oraz osiągnięcia w pracy naukowej” (2023)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 listopada 2023 r. nr rej. 535/2023 o nadaniu orderów (). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w upowszechnianiu prawdy katyńskiej” (2011)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 marca 2011 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (). Złoty Krzyż Zasługi „za zasługi w umacnianiu suwerenności i obronności kraju” (2004)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 lipca 2004 r. o nadaniu odznaczeń (). Srebrny Krzyż Zasługi „za zasługi w działalności publicznej i publicystycznej” (1993)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 października 1993 r. o nadaniu odznaczeń (). Medal 100-lecia ustanowienia Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (2018) Nagrody Nagroda im. Jerzego Łojka (2002) Nagroda KLIO (2002 i 2005) Nagroda Varsavianów (2002) Nagroda „Buzdygan” MON i redakcji tygodnika „Polska Zbrojna” (1993) Nagroda Dyrektora IH PAN (1983) Nagroda GK ZHP (1979) Nagroda Miesięcznika „Harcerstwo” (1979)

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Członkowie Rady Naczelnej Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie ZHP Kategoria:Harcmistrzowie Kategoria:Instruktorzy Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej Kategoria:Laureaci polskich nagród naukowych Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia ustanowienia Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy historycy wojskowości Kategoria:Polscy nauczyciele historii Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Pracownicy Instytutu Studiów Politycznych PAN Kategoria:Pracownicy Instytutu Zachodniego im. Zygmunta Wojciechowskiego Kategoria:Pracownicy Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku Kategoria:Przewodniczący Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Obrony Narodowej (III Rzeczpospolita) Kategoria:Wydawcy podziemni w PRL (1976–1989) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Urodzeni w 1954