Marek Janiak (ur. 10 września 1955 w Łodzi) – polski architekt, fotograf, nauczyciel akademicki, profesor sztuki, w latach 2011–2024 Architekt Miasta Łodzi. Jeden z założycieli i ideolog grupy artystycznej Łódź Kaliska, współtwórca „Kultury Zrzuty”, współzałożyciel i prezes Fundacji Ulicy Piotrkowskiej w latach 1990–2011. Autor licznych projektów adaptacji budynków historycznych w centrum Łodzi do współczesnych funkcji – między innymi biur, wnętrz gastronomicznych i mieszkań. Od 1979 roku związany z Instytutem Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej.
Wykształcenie i praca naukowa Marek Janiak ukończył XXX Liceum Ogólnokształcące w Łodzi (1970–1974), a następnie studiował na Politechnice Łódzkiej w Instytucie Architektury i Urbanistyki, uzyskując w 1979 roku dyplom mgr. inż. architekta. W tym samym roku rozpoczął pracę na stanowisku asystenta w Instytucie Architektury i Urbanistyki PŁ, gdzie pracuje jako profesor.
Na początku lat 80. stworzył pracownię fotografii (z ciemniami, atelier i biblioteką) i opracował autorski program nauczania fotografii jako składnika procesu dydaktycznego dla architektów. Od wielu lat kieruje zespołem „Estetyki i projektowania wnętrz”.
W 2001 roku obronił pracę kwalifikacyjną I stopnia w dziedzinie sztuki plastyczne, w dyscyplinie architektura wnętrz, zatytułowaną Próba tworzenia języka Łódzkiej Architektury Lokalnej w architekturze współczesnych wnętrzach, przygotowaną pod kierunkiem prof. Andrzeja Wielgosza w Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. W 2003 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego sztuk plastycznych w zakresie fotografii w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Recenzentami jego pracy byli m.in. prof. Witosław Czerwonka oraz prof. Grzegorz Przyborek.
W czerwcu 2012 uzyskał tytuł profesora sztuk plastycznych.
W latach 2005–2007 pracował jako profesor w Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, prowadząc zajęcia z fotografii kreacyjnej. W latach 2006–2008 był także profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi, kierując Zakładem Architektury Wnętrz na Wydziale Form Przemysłowych oraz Pracownią Projektowania w Strukturach Historycznych.
Dorobek twórczy w obszarze projektowania architektury Jeszcze podczas studiów współpracował z artystą plastykiem Włodzimierzem Adamiakiem, był pod wpływem architektów Stanisława Fiszera oraz Grażyny Janiak działających w Paryżu. W latach 1997–2010 zrealizował, często we współpracy z architektem Wojciechem Saloni-Marczewskim, serię wnętrz gastronomicznych w obiektach zabytkowych strefy wielkomiejskiej Łodzi, które stały się kultowe. Były to między innymi: Pub Łódź Kaliska – ul. Piotrkowska 102, Łódź Irish Pub – ul. Piotrkowska 77, Łódź Restauracja Piotrkowska 97 – początkowy wygląd częściowo zachowany Klub Spadkobierców – Piotrkowska 77 Wnętrze biurowca Zenit – ul. Sienkiewicza 82/84 Restauracja Frascati – ul. Wigury 12A Cafe Clakier – Teatr Wielki w Łodzi, Plac Dąbrowskiego Prokadencja – ul. Wólczańska 83 Klub „Siódemki” – ul. Piotrkowska 77
Łącząc poetykę postmodernistyczną z elementami dekonstruktywizmu, Janiak i Saloni-Marczewski określali ten typ wnętrzarstwa jako „architekturę edukacyjną” – uczącą odbiorcę szacunku do architektury historycznej poprzez kontakt z awangardową nowoczesnością.
Na uwagę zasługuje rewitalizacja fabryki „Zenit” przy ul. Sienkiewicza 82/84 (we współpracy z architektem Zbigniewem Bińczykiem i artystą plastykiem Włodzimierzem Adamiakiem) jako przykład adaptacji obiektu przemysłowego do funkcji biurowych, z modelem sprzężenia historii i współczesności.
Dorobek w obszarze sztuki Pierwsze fotografie wystawiał ok. roku 1967 jako uczeń szkoły podstawowej w pracowni fotografii Pałacu Młodzieży w Łodzi. Kontynuował działalność wystawienniczą w ramach FASFwP głównie Łódzkiego Towarzystwa Fotograficznego w ramach którego w roku 1977 powołał „Grupę Młodych ŁTF” (jej członkami zostali również A. Wielogórki, Jerzy Koba, Bogdan Jędrzejak i in.). W 1978 r. zrealizowali w Darłowie, a później w Uniejowie foto instalację w przestrzeni architektonicznej pt. „Zatrzymania”.
W 1979 wraz z A. Kwietniewskim (odszedł z grupy w 2006), J. Kobą (odszedł z grupy w 1982), A. Świetlikiem, A. Rzepeckim i A. Wielogórskim (odszedł z grupy w 2024) powołał do życia Grupę Łódź Kaliska. W Łodzi Kaliskiej Marek Janiak spełniał rolę konstruktora idei, w początkowym okresie (do 2005) wraz z A. Kwietniewskim był współrealizatorem większości przedsięwzięć tworzonych przez Grupę. Jest autorem idei „Sztuki Żenującej” poruszającej problem stresu towarzyszącemu każdemu twórcy przy konstruowaniu dzieła, a szczególnie konfliktowi między akceptacją społeczną a wolnością tworzenia. Sztuka Żenująca materializowała się wieloma manifestami i realizacjami performatywnymi (np. „Ćwiczenia wyzwalające”), wieloma filmami i obiektami. Jest autorem licznych manifestów (np. „Gorset”, „Praca bez skupienia”, „Idiotic art” (wspólnie z A. Kwietniewskim), „Manifest unieważniający”, „Manifest New Pop”, „Niech sczezną mężczyźni” i inne) oraz autorem wielu tekstów teoretycznych np. „Bezczelny podwójny komfort bycia”. Skonstruował podstawy idei przedsięwzięć Łodzi Kaliskiej takich jak: „Niech sczezną mężczyźni”, „Maszyny drżące” (we współpracy z A. Świetlikiem), „Janina Kochanowska”, „Balladyna selfie”, „Stefan i majonez”. Zrealizował wystawę „Sztuce racjonalnej poświęcam” - gdzie zostały między innymi zaprezentowane po raz pierwszy „Obrazy do wycinania”. Tworząc w ramach Łodzi Kaliskiej przez ponad 45 lat wziął udział w kilkuset wystawach.
W latach 1981-1987 współtworzył (z Zofią Łuczko, Łodzią Kaliską, Józefem Robakowskim, Jackiem Jóżwiakiem i setkami innych artystów i uczestników) „Kulturę Zrzuty” - niezależny, nieoficjalny nurt sztuki współczesnej w Polsce. W jej ramach prowadził niezależną Galerię „Strych” (w pracowni Włodzimierza Adamiaka). Organizował (we współpracy z Józefem Robakowskim) Festiwale „Niemego Kina”. Współorganizował (ze Zbigniewem Bińczykiem) niezależne plenery w Teofilowie k. Spały.
Współautor publikacji: Kultura Zrzuty (1987) Bóg zazdrości nam pomyłek (1999) Na Piotrkowskiej w Europie (2000) New Pop (2004) Lomicje (2009) Potęga Łodzi
Grupa Urząd Miasta W 1981 r. wraz z architektami W. Adamiakiem, Z. Bińczykiem, W. Saloni - Marczewskim powołał Grupę „Urząd Miasta” (od „urządzania” miasta) której przesłaniem było zwrócenie uwagi społeczeństwa i środowiska architektów na niezwykłą wartość kulturową, materialną i społeczną XIX wiecznej Łodzi w kontekście współczesności. Grupa „Urząd Miasta” zrealizowała w 1981 roku legendarny happening uliczny pt.: „Odsłonięcie Pomnika Kamienicy”. W roku 1985 za scenariusz serii wydarzeń ukazujących rangę historycznego miasta i roli ciągłości rozwojowej miasta zdobyli Grand Prix Międzynarodowego Biennale Architektury w Krakowie.
Fundacja Ulicy Piotrkowskiej W 1990 roku wraz z grupą architektów (w tym) Włodzimierzem Adamiakiem, Romanem Wieszczkiem, Wojciechem Saloni - Marczewskim, Zbigniewem Bińczykiem, Zbigniewem Wycichowskim i grupą przedsiębiorców łódzkich, między innymi Zbigniewem Maraszkiem, Wojciechem Gorzuchowskim i Romualdem Kaczmarkiem założył Fundację Ulicy Piotrkowskiej, której celem było „stymulowanie” nowoczesnego rozwoju centrum Łodzi przy maksymalnie możliwym zachowaniu historycznego dziedzictwa kulturowego”.
W latach 1991-2011 Marek Janiak pełnił funkcję prezesa Zarządu FUP. W tych latach był pomysłodawcą i realizatorem (w ramach FUP) serii dużych (czasem trzydniowych) festynów na ulicy Piotrkowskiej mających w swojej strukturze niecodzienne i niezwykłe wydarzenia - happeningi i instalacje np.: „Lodowa góra” wzniesiona w lipcu, „Plaża na Piotrkowskiej”, „Gigantyczne Żagle”, pociąg ustawiony na Piotrkowskiej i inne mające na celu ściągnięcie Łodzian na Piotrkowską po kilkudziesięciu latach przerwy. Kierował również realizacją (przy współpracy W. Adamiaka i R. Wieszczka) wymyślonego przez Z. Bińczyka „Pomnika Łodzian Przełomu Tysiącleci” (2001-2002).
Architekt Miasta Łodzi W latach 2011–2024 pełnił funkcję Architekta Miasta Łodzi. W tym okresie współtworzył i nadzorował proces rewitalizacji historycznej Strefy Wielkomiejskiej Łodzi, współtworzył Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego oraz Studium Uwarunkowań i Zagospodarowania Przestrzennego. Opracował (w 2013) strategię rozwoju przestrzennego Łodzi 2020+, która promowała koncepcję "rozwoju miasta do środka", mającą na celu zatrzymanie procesu dezurbanizacji oraz oparcia wartości miasta i kierunku jego rozwoju o wykorzystanie wyjątkowego materialnego dziedzictwa kulturowo - architektonicznego XIX wieku. Jako Architekt Miasta Łodzi skonstruował ideę i nadzorował realizację serii konkursów studialnych pt. „Współczesna Kamienica Łódzka”. Stworzył ideę i nadzorował realizację serii wydawniczej „Miasto” - poświęconej edukacji na temat Łodzi, skierowaną do odbiorców z różnych grup wiekowych.
Nagrody Sprężyna (2004) – nagroda „Tygla Kultury”, honorowe wyróżnienie za działania wykraczające poza zwyczajowo przyjęte obowiązki w regionie Łódzkim, Nagroda Miasta Łodzi (2011), Brązowy Krzyż Zasługi (2011), Medal 600-lecia Łodzi(2023).
Przynależność do organizacji Związek Polskich Artystów Fotografików Związek Polskich Artystów Plastyków Stowarzyszenie Architektów Polskich Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej Stowarzyszenie Artystyczne Łódź Kaliska
Przypisy
Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Ludzie związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1955 Kategoria:Polscy artyści współcześni Kategoria:Absolwenci Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej