thumb|300px|Kimmerikon i inne kolonie greckie na wybrzeżu Morza Czarnego

Kimmerikon (gr. Κιμμερικόν, łac. Cimmericum, Chimerium; ros. Киммерик), także Psoa (Ψόα)Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Register. T. XXIII/2. Stuttgart: J.B. Metzler, 1959, s. 1417nn. – starożytne miasto greckie w południowo-wschodniej części Krymu.

Założone w VI wieku p.n.e. przez osadników z Miletu. Nazwa pochodzi od Kimerów zamieszkujących wcześniej te ziemie. Ruiny miasta znajdują się na cyplu Jelczyn-Kale pomiędzy brzegiem Morza Czarnego a jeziorem Elken (dawnym zalewem morskim), 50 km na południe od współczesnego KerczuEncyklopedia sztuki starożytnej, dz. cyt..

Historia Odkryte ślady pierwotnego osadnictwa w tym miejscu datowane są na II tysiąclecie p.n.e. W epoce brązu istniały tam osady, których pozostałości odkryto w dolnej warstwie grodziska podczas wykopalisk w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku prowadzonych przez ekspedycję Kerczeńskiego Muzeum Historyczno-ArcheologicznegoAleksiej Smirnow: Scytowie. Warszawa: PIW, 1974, s. 41..

Nowsze badania z końca lat 90. XX w. stwierdzają na podstawie znalezisk ceramiki ślady osadnictwa Greków z połowy VI w. p.n.e. Wczesne obwarowania miasta położonego na nadbrzeżnych terasach, obejmujące obszar 2 km², pochodzą z końca V/początku IV w. p.n.e. Od początku V stulecia miasto wchodziło w skład Królestwa Bosporańskiego, pozostając w zależności od silniejszego Pantikapajonu. Szczątki miejscowej architektury pochodzą z okresu hellenistycznego i rzymskiego.

Od IV wieku p.n.e. wzrosła rola miasta jako grodu chroniącego Królestwo Bosporańskie przed najeźdźcami z zachodu (głównie Scytami), dlatego rozbudowano system fortyfikacji miejskich, swą rozległością wyróżniający Kimmerikon spośród innych starożytnych miast krymskichThe Princeton Encyclopedia of Classical Sites, dz. cyt..

Centralnym punktem topograficznym była góra Opuk, główne miasto położone było od zachodu. Pierwsze umocnienia pochodzą z IV wieku p.n.e., główne fortyfikacje powstały jednak w I w. p.n.e.; grubość murów fortecznych sięgała 2,5–3,5 m, a umocnienia obejmowały obszar o powierzchni 3 km². Rozbudowano wówczas linię fortyfikacji kamiennych chroniących dodatkowo port od strony północnej, a w części wschodniej, na górze Opuk, wzniesiono cytadelę połączoną z fortyfikacjami miejskimi.

Szczyt swego rozwoju Kimmerikon osiągnęło w I-II wieku n.e., gdy mury obronne ponownie rozbudowano, a budynki miejskie wznoszono z kamienia. Początek upadku miasta wiąże się z jego zdobyciem i zniszczeniem przez Gotów pod koniec III wieku n.e. W IV i V wieku wprawdzie nadal ono istniało, lecz jako mniejsze, zajmujące tylko część dawnego terytorium; opustoszało w drugiej połowie I tysiąclecia.

W źródłach antycznych wspomniane jest przez Strabona (Geografia VII 4,5; XI 2,4-5), choć jego informacje co do usytuowania miasta i jego statusu (polis lub polichnion) są bałamutneAn Inventory of Archaic and Classical Poleis, dz. cyt..

Wykopaliska Pierwsze badania archeologiczne rozpoczęto w pierwszej połowie XIX wieku, a systematyczne prace zapoczątkowano w okresie międzywojennym i prowadzono w latach: 1927, 1947–1949, 1950–1951. W trakcie wykopalisk odsłonięto masywne fortyfikacje miejskie, domy mieszkalne z I-III w., magazyny (jamy) zbożowe, cysterny dla wody, a wewnątrz domostw liczne przykłady ceramiki i narzędzia, potwierdzające, że mieszkańcy miasta zajmowali się uprawą roli, rybołówstwem, rzemiosłem i handlemКиммерик. W Большая Советская Энциклопедия [dostęp 2007-09-13].. W najniższej warstwie grodziska, z epoki brązu, znaleziono skorupy naczyń glinianych z charakterystycznym ornamentem, krzemienne groty strzał oraz ostrza do sierpów, fragmenty kamiennych toporów i kości zwierząt domowych.

Archeologiczne badania przeszłości Kimmerikonu prowadzili wówczas I.T. Kruglikowa, A.L. Mongajt, a w latach 80-90. XX wieku: O.N. Usaczowa i G.A. Koszelenko, J.W. Gorłow i J.A. Łopanow, G.R. Czechładze, A.A. Zawojkin.

Przypisy

Bibliografia An Inventory of Archaic and Classical Poleis (ed. Mogens Herman Hansen, Thomas Heine Nielsen). Oxford: Oxford University Press, 2004, s. 946-947 M.L. Bernhard, Z. Sztetyłło: Kimmerikon, Bosporus. W The Princeton Encyclopedia of Classical Sites (ed. Richard Stillwell). Princeton (N.J.): Princeton University Press, 1976, s. 454 Encyklopedia sztuki starożytnej. Europa – Azja – Afryka – Ameryka. Warszawa: WAiF / Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 328, (PWN), (WAiF)

Linki zewnętrzne Kimmerikon w Pleiades. A Gazetteer of Past Places (2022) [dostęp 2024-02-07]

Kategoria:Starożytne miasta greckie nad Morzem Czarnym Kategoria:Miasta Królestwa Bosporańskiego Kategoria:Stanowiska archeologiczne na Krymie