Dywizjony pancerne – pododdziały rozpoznawcze Wojska Polskiego II RP, wyposażone w czołgi i samochody pancerne, sformowane w mobilizacji alarmowej i walczące w kampanii wrześniowej 1939, w składzie wielkich jednostek kawalerii.

Były to samodzielne pododdziały znajdujące się w składzie każdej z jedenastu brygad kawalerii we wrześniu 1939.

Dywizjony rozpoznawcze stanowiły niezmiernie cenny komponent brygad kawalerii i były bardzo intensywnie wykorzystywane przez dowództwo, przede wszystkim zgodnie z ich przeznaczeniem, tj. do zadań rozpoznania.

Znane są jednak liczne przypadki skutecznego wsparcia (przede wszystkim przez szwadrony TK/TKS) walk pułków kawalerii, udział w pościgu (np. nad Bzurą) oraz w działaniach opóźniających.

Organizacja wojenna dywizjonu pancernego thumb|Motocykl Sokół 1000 Dowództwo i pododdziały dywizjonu poczet dowódcy dywizjonu z gońcami drużyna łączności: patrol radiotelegraficzny patrol łączności z lotnictwem drużyna regulacji ruchu drużyna pionierów służby kwatermistrzowskie Razem w dowództwie: 3 oficerów, 20 podoficerów, 27 szeregowców samochód pancerny, 2 samochody osobowe, 2 samochody z radiostacjami N.2, 2 furgonetki, 1 sanitarka, samochód ciężarowy, 8 motocykli

Szwadron samochodów pancernych thumb|Samochód pancerny wz. 34 poczet dowódcy patrole łączności radiowej i z lotnictwem, 2 x pluton samochodów pancernych drużyna gospodarcza. Razem w szwadronie: 3 oficerów, 17 podoficerów, 25 szeregowców; 7 samochodów pancernych, samochód osobowy, samochód z radiostacją N2, 4 samochody ciężarowe, 5 motocykli, przyczepa na paliwo, kuchnia polowa

Szwadron czołgów rozpoznawczych TK/TKS thumb|Samochód pancerny Ursus thumb|czołg TK-3 thumb|TKS -czołg podstawowy dywizjonu poczet dowódcy patrole łączności radiowej i z lotnictwem 2 x pluton czołgów drużyna gospodarcza Razem w szwadronie: 3 oficerów, 21 podoficerów, 2 szeregowców; 13 czołgów, terenowy samochód osobowy, samochód z radiostacją N.2, 2 samochody ciężarowe, 5 motocykli, 2 przyczepy towarzyszące, przyczepa na paliwo, kuchnia polowa

Pluton (szwadron) techniczno-gospodarczy drużyna techniczna drużyna gospodarcza tabor załogi zapasowe Razem w plutonie 1 oficer, 11 podoficerów, 31 szeregowców samochód-warsztat, 2 cysterny, 9 samochodów ciężarowych, ciągnik, 1 motocykl, transporter czołgów, 3 przyczepy na paliwo, kuchnia polowa Ogółem dywizjon liczył 10 oficerów, 69 podoficerów i 112 szeregowców.

Większość szwadronów samochodów pancernych była wyposażona w 2,2-tonowe wozy wzór 34-II, jeden zaś w 4,8-tonowe samochody Ursus wz. 29.

Szwadron czołgów rozpoznawczych to 11 czołgów TK lub TKS.

Ze względu na bardzo słabe opancerzenie i uzbrojenie te 2,5-tonowe czołgi zasługiwały raczej na nazwę "tankietek".

Z dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego, wynika następująca organizacja dywizjonu: dowódca dywizjonu, poczet dowódcy dywizjonu z adiutantem dywizjonu, gońcami i patrolem sanitarnym, drużyna łączności: 2 patrole radio i patrol łączności z lotnictwem, drużyna regulacji ruchu (2 patrole), drużyna pioniersko-przeciwgazowa (3 patrole), organa kwatermistrzowskie, pluton techniczno-gospodarczy dowódca plutonu, drużyna techniczna, drużyna gospodarcza (załoga zapasowa, kucharze, szewc i krawiec), tabor, Razem w dowództwie: Stan etatowy: 4 oficerów, 31 podoficerów, 60 szeregowców. Sprzęt etatowy - Sprzęt pancerny: samochód pancerny – 1, Środki transportu: - samochody: osobowe-łazik – 2, ciężarowe – 10, do przewozu czołgów – 2, radio – 2 (1 N1/S i 1 N2/S), furgon – 3, sanitarny – 1, warsztat – 1, cysterna – 3, - przyczepy: kuchnia – 1, elektrownia – 1, benzynowe – 3, - motocykl z przyczepką – 9. Uzbrojenie: pistolety oficerów – 4 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 73, pistolety – 15, bagnety – 18 (tzw. luźne), RKM – 2, CKM – 2. szwadron samochodów pancernych dowódca, poczet dowódcy (gońcy, patrol radio, patrol łączności z lotnikiem), 2 plutony samochodów pancernych (każdy w składzie: dowódca, załogi samochodów pancernych, patrol reperacyjny), drużyna gospodarcza (kucharze, tabor). Razem w szwadronie: Sprzęt pancerny – samochody pancerne – 7, Środki transportu: - samochody: osobowe-łazik – 1, ciężarowe – 2, radio – 1 (N2/S), furgon – 2, : - przyczepy: kuchnia – 1, benzynowa – 1 - motocykl z przyczepką – 5 Uzbrojenie: pistolety oficerów – 3 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 24, pistolety – 18, bagnety – 18 (tzw. luźne), CKM – 4 (pokładowe), działka 37mm – 3 (pokładowe) Szwadron czołgów rozpoznawczych TK/TKS Dowódca, poczet dowódcy (gońcy, patrol radio, patrol łączności z lotnikiem), 2 plutony czołgów (każdy w składzie: dowódca, załogi czołgów, patrol reperacyjny), drużyna gospodarcza (kucharze, tabor). Razem w szwadronie: 3 oficerów, 20 podoficerów, 29 szeregowców; Sprzęt pancerny: czołgi rozpoznawcze – 13, Środki transportu: - samochody: osobowe-łazik – 1, ciężarowe – 2, radio – 1, - przyczepy: towarzyszące – 2, kuchnia – 1, benzynowe – 1 - motocykle z przyczepkami - 5 Uzbrojenie: pistolety oficerów – 3 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 20, pistolety – 29, bagnety – 29 (tzw. luźne), CKM – 8, NKM – 5.

Uwaga NKM 20mm były w etacie w ilości 5 egz. Faktycznie szwadrony posiadały po 4 egz., ale nie wszystkie. Jeżeli szwadron nie posiadał NKM, to o ilość NKM większa była ilość CKM.

Ogółem dywizjon liczył: 10 oficerów, 68 podoficerów i 114 szeregowców. Sprzęt pancerny: samochody pancerne – 8, czołgi rozpoznawcze – 13, Środki transportu: - samochody: osobowe-łazik – 4, ciężarowe – 14, do przewozu czołgów – 2, radio – 4 (1 N1/S i 3 N2/S), furgon – 5, sanitarny – 1, warsztat – 1, cysterny – 3, - przyczepy: towarzyszące – 2, kuchnie – 3, elektrownia – 1, benzynowe – 5, - motocykle z przyczepką – 19, Uzbrojenie: pistolety oficerów – 10 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 117, pistolety – 62, bagnety – 65 (tzw. luźne), RKM – 2, CKM – 14, NKM – 5, działka 37mm – 3.

Dywizjon wyposażony w samochody pancerne wz. 29 był liczniejszy, liczył: 10 oficerów, 76 podoficerów i 122 szeregowców. Sprzęt pancerny: samochody pancerne – 8, czołgi rozpoznawcze – 13, Środki transportu: - samochody: osobowe-łazik – 4, ciężarowe – 14, do przewozu czołgów – 2, radio – 4 (1 N1/S i 3 N2/S), furgon – 5, sanitarny – 1, warsztat – 1, cysterny – 3, - przyczepy: towarzyszące – 2, kuchnie – 3, elektrownia – 1, benzynowe – 5, - motocykle z przyczepką – 19, Uzbrojenie: pistolety oficerów – 10 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 117, pistolety – 78, bagnety – 81 (tzw. luźne), RKM – 2, CKM – 25, NKM – 5, działka 37mm – 8. (Uwaga do NKM jak w przypadku szwadronu czołgów rozpoznawczych).

Dywizjon wyposażony w samochody pancerne wz.34 był określany jako typ A, dywizjon z samochodami pancernymi wz.29 - jako typ B.

Uzbrojenie i wyposażenie dywizjonu 13 czołgów rozpoznawczych TK-3 lub TKS 8 samochodów pancernych wz. 34 lub wz. 29 16 samochodów ciężarowych Polski Fiat 621 L lub URSUS 8 terenowych samochodów osobowych Polski Fiat 508/III Łazik 2 samochody Polski Fiat 508/III wz. 35 furgon (odkryty) 1 sanitarka Polski Fiat 614 1 samochód-warsztat 2 samochody-cysterny 1 ciągnik 19 motocykli Sokół 600 i Sokół 1000 1 transporter czołgów 6 przyczep (w tym 3 na paliwo) 3 kuchnie polowe

Według etatów z CAW, dywizjon typ A posiadał etatowo

sprzęt pancerny: samochody pancerne - 8 czołgi rozpoznawcze - 13 środki transportu: samochody: osobowe-łazik - 4 ciężarowe - 14 do przewozu czołgów - 2 radio - 4 furgon - 5 sanitarne - 1 warsztat - 1 cysterna - 3 przyczepy towarzyszące - 2 kuchnia - 3 elektrownia - 1 benzynowe - 5 motocykle z przyczepkami - 19 uzbrojenie: pistolety oficerów - 10 kbk z bagnetem - 117 pistolety - 62 bagnety - 65 RKM - 2 CKM - 14 NKM - 5 działka 37mm - 3

Dywizjon typ B posiadał etatowo

sprzęt pancerny - jak typ A, środki transportu - jak typ A, uzbrojenie, jak typ A, z wyjątkiem: pistolety - 78 bagnety - 81 (tzw. luźne) CKM - 25 (Uwaga jak w typie A) działka 37mm - 8

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Ordre de Bataille Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Kategoria:Dywizjony