Manat karaibski manat, manat amerykański, lamantyna, brzegowiec (Trichechus manatus) – gatunek ssaka z rodziny manatowatych (Trichechidae), zamieszkujący wybrzeża zachodniego wybrzeża Oceanu Atlantyckiego od Florydy po północno-wschodnią Brazylię, a także wybrzeża Karaibów.

Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Trichechus manatus. Miejsce typowe według oryginalnego opisu to „Morze Amerykańskie” (), ograniczone w 1911 roku przez Oldfielda Thomasa do Indii Zachodnich. Formalnie nie wyznaczono żadnego okazu typowego, Linneusz w swoim oryginalnym opisie cytował wcześniejszych autorów.

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki (2 współcześnie występujące i jeden wymarły). Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:

Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypT. m. bakerorumTrichechus manatus bakerorumDomning, 2005Rock Springs (), Dr. Howard A. Kelly County Park, 10 km na północ od Apopka, Hrabstwo Orange, Floryda, Stany Zjednoczone.Czaszka i żuchwa na wpół dorosłego osobnika (sygnatura UF 123652) ze zbiorów Uniwersytetu Florydy; okaz zebrany 28 września 1989 przez Johna Bakera.T. m. latirostrisManatus latirostrisHarlan, 1824Wschodnie wybrzeże Florydy, Stany Zjednoczone.Czaszka z żuchwą (sygnatura ANSP 2497) ze zbiorów Academy of Natural Sciences of Drexel University; okaz zebrany przez dr. Burrowsa w 1822 roku.

Etymologia Trichechus: thrix, τριχος trikhos ‘włosy’; εχω ekhō ‘mieć, posiadać’. manatus: ‘manat, krowa morska’, od ‘duży bóbr’. bakerorum: John Baker z Oviedo na Florydzie oraz Aura i Wayne Bakerowie z Conway w Karolinie Południowej (osoby nie spokrewnienia), którzy zebrali odpowiednio dwa najbardziej kompletne okazy. latirostris: ‘szeroki’; -rostris ‘-pyski’, od rostrum ‘pysk’.

Zasięg występowania Manat karaibski występuje w przybrzeżnych wodach południowo-wschodniej Ameryki Północnej i północno-wschodniej Ameryki Południowej zamieszkując w zależności od podgatunku: T. m. manatus – Wielkie Antyle oraz wybrzeża Zatoki Meksykańskiej i Karaibów w Meksyku, Ameryce Środkowej i północnej Ameryce Południowej (na południe do Alagoas i Sergipe w Brazylii). T. m. bakerorum – podgatunek wymarły, znany z późnego plejstocenu wschodniego wybrzeża dzisiejszych Stanów Zjednoczonych, od Karoliny Północnej po Florydę. T. m. latirostris – południowo-wschodnie Stany Zjednoczone, głównie Floryda i Georgia, z sezonowymi migracjami do innych stanów graniczących z Zatoką Meksykańską i Oceanem Atlantyckim.

Morfologia Długość ciała 250–390 cm; masa ciała do 1620 kg Ciało o szarym kolorze pokrywają rzadkie włosy i ma kształt wrzecionowaty. Duży i płaski ogon jest wspaniałym przystosowaniem do pływania. Przednie kończyny przypominają płetwy, na ich końcach znajduje się kilka pazurów. Wysunięte nozdrza umożliwiają zaczerpnięcie powietrza bez wynurzania się. Głowa jest szeroka i masywna lecz niewielka. Ich pysk pokrywają wibrysy.

Ekologia - biologia Środowisko Ssak ten zamieszkuje słodkie i słone wody strefy zwrotnikowej i strefy podzwrotnikowej, których temperatura nie jest niższa od 20 °C. Wody, które zamieszkuje znajdują się w pobliżu brzegów i ujść rzek. Zwierzę to można spotkać także w okolicach, gdzie jest spuszczana woda z elektrowni lub w pobliżu ciepłych źródeł.

Pożywienie Pożywienia szuka na dnie zbiornika. Trawy morskie, algi oraz fragmenty roślin lądowych. Sporadycznie jedzą również małe zwierzęta, najczęściej są to bezkręgowce. Dziennie jedzą około 7% masy swojego ciała. Na odżywianiu spędza 6–8 godzin dziennie..

Zachowanie Zwierzę to jest samotnikiem. Większą liczbę manatów można spotkać tam, gdzie jest dużo pożywienia. Trwałą grupę tworzą jedynie matka i jej potomstwo. Manat pływa powoli (ok. 3 – 7 km/h, uciekając – do 25 km/h). Bez zaczerpnięcia powietrza może wytrzymać nawet do 5 minut. Ssak ten jest koczownikiem. W czasie chłodnych miesięcy przemieszcza się w poszukiwaniu ciepłych wód 150 – 200 km. Wędrówki są wynikiem powolnych przemian materii w organizmie i posiadania niewielkiego zapasu tłuszczu, co sprawia, że nie jest odporny na chłód.

Rozmnażanie Samica w rui sygnalizuje samcom obecność, ocierając się o przedmioty znajdujące się pod wodą, pozostawiając przy tym wydzielinę z gruczołów zapachowych. Samce podążające za samicą prawdopodobnie walczą ze sobą. Ciąża trwa 12 – 13 miesięcy. Na świat przychodzi zazwyczaj jedno młode. Noworodek waży 30 kg, przy 120-140 cm długości. Najpierw młode podąża za matką, która jest bardzo opiekuńcza. Młode ssie mleko przez 13-18 m-cy. Po ukończeniu 2. roku życia staje się samodzielny.

Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU ( ‘narażony’).

Ochrona

Manaty są zagrożone wyginięciem. Ludzie zabijają je ze względu na mięso, a także na cenne wyroby galanteryjne. Duże zagrożenie stanowią także motorówki, które często powodują śmierć manatów. W ramach ochrony wyznaczono strefy wód, gdzie zabronione jest pływanie motorówką. Niektóre akwaria leczą ranne i chore osobniki, po czym wypuszczają je na wolność.

Ogrody zoologiczne zrzeszone w EAZA prowadzą hodowlę zachowawczą tego gatunku. Bierze w nim udział jeden polski ogród – ZOO we Wrocławiu, gdzie mieszka obecnie (2020 r.) pięć osobników. To dwa bliźniacze samce z duńskiego ZOO w Odense – Armastrong i Gumle, dwie samice z ZOO w Singapurze – Abel i Ling oraz samiec urodzony 23 maja 2020 r. – Ambroży. Wcześniej urodzone samice – Lavia i Piraya, wyjechały w ramach hodowli do francuskiego ZooParc de Beauval.

Uwagi

Przypisy Nazwy zwyczajowe za:

Bibliografia

Kategoria:Manatowate Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza