Lis (Vulpes) – rodzaj ssaków drapieżnych z rodziny psowatych (Canidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Afryce i Ameryce Północnej.
Morfologia Długość ciała 33,3–90 cm, długość ogona 12,5–44 cm; masa ciała samic 0,8–7 kg, samców 0,8–14 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1775 roku niemiecki entomolog Johann Leonhard Frisch w publikacji własnego autorstwa dotyczącej systematyki zwierząt czworonożnych. Frisch nie wymienił gatunku typowego; w 1979 roku Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej na typ nomenklatoryczny (późniejsze oznaczenie) wyznaczyła lisa rudego (V. vulpes).
Etymologia Vulpes (Vulpis): , volpe lub vulpis ‘lis’. Gatunek typowy: Skjöldebrand (1777) (oznaczenie monotypowe): Vulpes minimus (= Canis zerda ); Bowdich (1821) i Fleming (1822): Canis vulpes . Fennecus: mauretańska nazwa fennec lub fennek dla lisa. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Fennecus arabicus (= Canis zerda ). Megalotis: gr. μεγαλως megalōs ‘niezmiernie’, od μεγας megas, μεγαλη megalē ‘wielki’; -ωτις -ōtis ‘-uchy’, od ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis cerdo (= Canis zerda ). Alopex: gr. αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos ‘lis’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis lagopus . Cynalopex: gr. κυναλωπηξ kunalōpēx „pies-lis”, od κυων kuōn, κυνος kunos „pies”; αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos „lis”. Gatunek typowy: Smith wymienił kilka gatunków – Canis chrysurus (= Canis bengalensis ), Canis kokree (= Canis bengalensis ), Canis corsac , Canis pallidus , Cynalopex insectivorus (= Canis bengalensis ) i Cynalopex turcicus (= Canis corsac ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Cynalopex insectivorus (= Canis bengalensis ). Leucocyon: gr. λευκος leukos ‘biały’; κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Canis lagopus . Mamvulpesus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku, polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka „Mam” (od Mammalia). Xenalopex: gr. ξενος xenos ‘obcy, dziwny’; αλωπηξ alōpēx, αλωπεκος alōpekos ‘lis’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Xenalopex remenyii .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące współcześnie żyjące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxVulpes zerda(A.E.W. von Zimmermann, 1780)fenek pustynnygatunek monotypowyrozpowszechniony na piaszczystych pustyniach i półpustyniach północnej Afryki (od Sahary Zachodniej i Maroka na wschód do Egiptu na północnym Synaju)DC: 33–39 cmDO: 12,5–25 cmMC: 0,8–1,9 kgcentruj|99x99pxVulpes canaBlanford, 1877lis afgańskigatunek monotypowysuche górskie obszary Bliskiego Wschodu (wschodni Egipt, Izrael, Jordania, Arabia Saudyjska, Oman i Zjednoczone Emiraty Arabskie), rozłączone poulacje w Iranie, Afganistanie, Pakistanie, Turkmenistanie, Uzbekistanie i Tadżykistanie); zakres wysokości: poniżej 2000 m n.p.m.DC: 38–80 cmDO: 26–35 cmMC: 0,8–1,6 kgcentruj|150pxVulpes chama(A. Smith, 1833)lis przylądkowygatunek monotypowypołudniowa Afryka w południowo-zachodniej Angoli (na południe od około 15° N), Namibii, Botswanie i Południowej Afryce; być może południowo-zachodnim Eswatini i LesothoDC: 45–62 cmDO: 25–41 cmMC: 2–4,2 kg centruj|150pxVulpes bengalensis(G.K. Shaw, 1800)lis bengalskigatunek monotypowysubkontynent indyjski, od podnóża Himalajów w Nepalu do południowych Indii (z wyjątkiem Ghatów Zachodnich i Wschodnich), Bangladesz i Pakistan; zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m.DC: 39–57 cmDO: 24–32 cmMC: 1,8–3,2 kgcentruj|150pxVulpes pallida(Cretzschmar, 1826)lis blady5 podgatunkówgłównie subsaharyjskie obszary pustynne i półpustynne od Mauretanii i Senegalu na wschód do Sudanu, Erytrei i EtiopiiDC: 38–55 cmDO: 23–29 cmMC: 2–3,6 kgcentruj|150pxVulpes rueppellii(H.R. Schinz, 1825)lis piaskowy5 podgatunkówrozpowszechniony na obszarach pustynnych i półpustynnych w północnej Afryce (na południowy wschód do Somalii), na Bliskim Wschodzie (na północ do Syrii, na wschodzie do Iranu), w południowym Afganistanie i zachodnim PakistanieDC: 34–56 cmDO: 22–38 cmMC: 1,1–2,3 kgcentruj|150pxVulpes vulpes(Linnaeus, 1758)lis rudy45 podgatunkówpółkula północna od koła podbiegunowego do południowej Ameryki Północnej, północnej Afryki i Eurazji (z wyjątkiem Islandii, wysp arktycznych i części Syberii); introdukowany w Australii i na Falklandach; zakres wysokości: 0–4500 m n.p.m.DC: 45–90 cmDO: 28–49 cmMC: 3–14 kgcentruj|150x150pxVulpes corsac(Linnaeus, 1768)lis stepowy3 podgatunkiEurazja od północnego Kaukazu i rzeki Wołgi na wschód przez południową Syberię do Zabajkala, na południe do północno-wschodniego Iranu, północnego Afganistanu i środkowej Chińskiej Republiki LudowejDC: 45–49 cmDO: 19–30 cmMC: 1,6–3,2 kgcentruj|150x150pxVulpes ferrilataB.H. Hodgson, 1842lis tybetańskigatunek monotypowyWyżyna Tybetańska od Ladakhu (Indie) na wschód przez Chińską Republiką Ludową (do Gansu, Syczuanu i Junnanu), także Nepal (obszar Mustang); zakres wysokości: 2500–5200 m n.p.m.DC: 45–53 cmDO: 25–34 cmMC: 1,6–2,7 kgcentruj|150pxVulpes macrotisC.H. Merriam, 1888lis długouchygatunek monotypowyzachodnie Stany Zjednoczone (na południe od południowego Oregonu i południowo-zachodniego Idaho, na wschód do zachodniego Teksasu), Meksyk (Półwysep Kalifornijski, na południe do północnego Zacatecas); zakres wysokości: 400–1900 m n.p.m.DC: 51–65 cmDO: 22–29 cmMC: 3–4,6 kgcentruj|150x150pxVulpes velox(Say, 1823)lis płowygatunek monotypowyWielkie Równiny w południowej Kanadzie (Alberta i Saskatchewan) i Stanach Zjednoczonych (na południe do Nowego Meksyku i północno-zachodniego Teksasu)DC: 47–54 cmDO: 25–34 cmMC: 1,6–2,5 kgcentruj|150pxVulpes lagopus(Linnaeus, 1758)lis polarny4 podgatunkiokołobiegunowy we wszystkich siedliskach tundry arktycznej, w tym na większości wysp arktycznych i wielu wyspach Morza Beringa; zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m.DC: 55–75 cmDO: 25–42 cmMC: 3,1–4,2 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski.
Opisano również gatunki wymarłe: Vulpes alopecoides (Europa; pliocen–plejstocen). Vulpes beihaiensis (Azja; pliocen). Vulpes galatica (Azja; pliocen). Vulpes hassani (Afryka; pliocen). Vulpes kernensis (Ameryka Północna; hemphillian). Vulpes khomenkoi (Azja; pliocen). Vulpes mathisoni (Afryka; pliocen). Vulpes palmaria (Ameryka Północna; plejstocen). Vulpes pattisoni (Afryka; plejstocen). Vulpes praecorsac (Europa; pliocen). Vulpes praeglacialis (Europa; plejstocen). Vulpes pulchra (Afryka; plejstocen). Vulpes qiuzhudingi (Azja; pliocen). Vulpes remenyii (Europa; plejstocen). Vulpes riffautae (Afryka; miocen). Vulpes rooki (Azja; pliocen). Vulpes skinneri (Afryka; plejstocen). Vulpes stenognatha (Ameryka Północna; pliocen).
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Psowate Kategoria:Lisy