Krzyżanowskizaur (Krzyzanowskisaurus hunti) – znany z niewielkiej liczby skamieniałości archozaur o niepewnej pozycji systematycznej. Żył w późnym triasie (ok. 218-211 mln lat temu) na terenach Ameryki Północnej. Jego szczątki znaleziono w USA (w stanach Arizona i Nowy Meksyk).
Zwierzę to znane jest tylko z kilku zębów. Autor opisu, Andrew B. Heckert, uznał, że należą one do nowego gatunku z rodzaju Revueltosaurus i na ich podstawie w 2002 r. opisał go pod nazwą Revueltosaurus hunti. Gatunek, na którym oparto opis rodzaju - R. callenderi - również był wówczas znany z nielicznych skamieniałości; na ich podstawie uznano go za małego, roślinożernego dinozaura z rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych (Ornithischia), o długości ciała ok. 1 m, wysokości ok. 30 cm i masie ok. 3 kg. Jednak późniejsze odkrycia większej liczby skamieniałości R. callenderi dostarczyły dowodów na to, że w istocie nie jest to w ogóle dinozaur, lecz przedstawiciel innej linii rozwojowej archozaurów - Crurotarsi, obejmującej krokodyle i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z ptakami (Parker i in., 2005).
Heckert raz jeszcze zbadał zęby R. hunti i stwierdził, że wykazują one cechy typowe dla dinozaurów ptasiomiednicznych, wskazując, że ten gatunek jednak należał właśnie do tej grupy archozaurów, a nie do Crurotarsi, jak R. callenderi. W związku z tym R. hunti nie mógł już jednak dłużej być zaliczany do tego samego rodzaju, co R. callenderi; w 2005 r. Heckert nadał mu więc nową nazwę rodzajową – Krzyzanowskisaurus. Niektórzy naukowcy (Irmis i in., 2007; Nesbitt i in., 2007) nie zgodzili się jednak z jego interpretacją, twierdząc, że zęby krzyżanowskizaura mają wiele wspólnych cech budowy z zębami R. callenderi; wskazywali też, że razem z zębami krzyżanowskizaura znaleziono kości czaszki oraz płytki kostne identyczne z odpowiadającymi im kośćmi R. callenderi (pierwotnie płytki te zostały uznane za należące do młodych aetozaurów z rodzaju Stagonolepis, patrz: Heckert & Lucas, 2002). Zdaniem tych naukowców uzasadnia to zaliczenie krzyżanowskizaura do rodzaju Revueltosaurus i tym samym prawdopodobnie do Crurotarsi, a w każdym razie podważa jego przynależność do dinozaurów ptasiomiednicznych. Pozycja systematyczna tego słabo znanego archozaura pozostaje przedmiotem sporów.
Bibliografia Heckert, A. B. (2002) "A revision of the upper Triassic ornithischian dinosaur Revueltosaurus, with a description of new species" New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 21:253–268. Heckert, A. B. (2005) "Krzyzanowskisaurus, a new name for a probable ornithischian dinosaur from the Upper Triassic Chinle Group, Arizona and New Mexico, USA." New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 29:77-83 Heckert A. B. & Lucas, S. G. (2002) "Osteoderms of juveniles of Stagonolepis (Archosauria: Aetosauria) from the lower Chinle Group, east-central Arizona." New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 21:235–239. Irmis, R. B; Parker, W. G; Nesbitt, S. J & Liu, J. (2007) "Early ornithischian dinosaurs: the Triassic record" Historical Biology 19(1): 3–22. DOI:10.1080/08912960600719988 Nesbitt, S. J; Irmis, R. B & Parker, W. G. (2007) "A critical re-evaluation of the Late Triassic dinosaur taxa of North America." Journal of Systematic Palaeontology 5(2):209-243. DOI: 10.1017/S1477201907002040 Parker, W. G; Irmis, R. B; Nesbitt, S. J; Martz, J. W & Browne, L. S. (2005) "The Late Triassic pseudosuchian Revueltosaurus callenderi and its implications for the diversity of early ornithischian dinosaurs" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. Vol. 272, no. 1566, pp. 963-969. DOI:10.1098/rspb.2004.3047
Linki zewnętrzne
Kategoria:Wymarłe gady Ameryki Północnej Kategoria:Archozaury Kategoria:Gady triasu Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 2002 roku