mały|300x300px|Podlasie i inne krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnych Ziemia mielnicka – obszar w woj. podlaskim, którego głównym miastem był Mielnik, obecnie jako kraina historyczna jest częścią Podlasia. Po raz pierwszy jako odrębna jednostka terytorialna wzmiankowana była w akcie ustanowienia województwa podlaskiego z 1520 roku. Ziemia ta finalnie wyodrębniła się na przełomie lat 30. i 40. XVI wieku z ziemi drohickiej. Szlachta tej ziemi sejmiki odbywała w Drohiczynie, wybierając 2 posłów na sejm walny. Od roku 1566 Mielnik był stolicą ziemi mielnickiej. W roku 1569 ziemia mielnicka została inkorporowana do Korony Królestwa Polskiego. Dwa miasta królewskie w ziemi mielnickiej, Mielnik i Łosice, były siedzibami starostw. Pozostałe miasta: Międzyrzec, Siemiatycze, Niemirów, Horodyszcze i Rossosz były głównymi ośrodkami dóbr. Do XVII wieku z ziemi mielnickiej odłączono Siemiatycze z okolicami oraz Boćki Sapiehów, a przyłączono znaczne obszary na południe od Bugu z centrami w Kozieradach (Konstantynowie), Międzyrzecu, Rossoszy i Horodyszczu. W takich granicach ziemia mielnicka istniała do 1795 roku.

Od północy ziemia mielnicka graniczyła z ziemią bielską, od zachodu z ziemią drohicką, od wschodu z ziemią brzeską i od południa w rejonie rzeki Krzna. Wschodnia granica ziemi mielnickiej była po Unii Lubelskiej granicą z Wielkim Księstwem Litewskim. Przez tę ziemię przechodził ważny trakt królewski przekraczający rzekę Bug przez most w Mielniku, a po jego zniszczeniu przez most w Turnej.

Ziemia mielnicka posiadała eksklawę położoną na granicy województwa lubelskiego oraz województwa brzeskolitewskiegoKarol de Perthées, Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795.. Najbardziej znaczącym miastem na terenie eksklawy był Rossosz.

23 października 1501 zatwierdzono w Mielniku jeden z aktów unii polsko-litewskiej – król Aleksander Jagiellończyk zatwierdził akt łączący Polskę i Litwę w jedno państwo poprzez osobę tego samego wybranego władcy. Siedzibą starostów królewskich na ziemi mielnickiej był zamek w Mielniku.

W drugiej połowie XVI wieku ziemia mielnicka obejmowała obszar 1169 km kwadratowych na którym znajdowało się 129 miejscowości (i osad), w tym: 2 miasta królewskie (Mielnik ok. 1520 mieszkańców oraz Łosice ok. 1130 mieszkańców), 126 wsi oraz 1 osada folwarczna (Chmielów, okolice Chotycz, lokalizacja nieznana). Pod względem własnościowym w ziemi mielnickiej 98 miejscowości stanowiło własność szlachecką, 22 - królewską, 7 - duchowną oraz były 2 miejscowości o własności mieszanej (1 szlachecko-duchowna i 1 królewsko-szlachecka). Struktura własności ziemi mielnickiej wyglądała następująco (dane we włókach): własność królewska (w tym tzw. "włóki miejskie") to 978 włók, duchowna - 61, wielka własność szlachecka - 290,5, średnia wielkość szlachecka - 216,5, drobna własność szlachecka - 123 oraz szlachta bezkmieca - 403,3 włóki co daje 2072,3 włók ziemi uprawnejWojewództwo podlaskie w drugiej połowie XVI wieku, pod red. M. Gochny, B. Szadego, cz. II: Komentarz, indeksy (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, pod red. H. Rutkowskiego, M. Słonia, t. 8), Warszawa 2021, s. 138, 153, 160, 164, 171 oraz Ziemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku. Wydanie zbiorcze, pod red. M. Słonia, cz. II: Komentarz, indeksy (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Wydanie zbiorcze serii, pod red. H. Rutkowskiego i M. Słonia), Warszawa 2021, s. 738, 857, 864, 1083, 1090 .

Starostowie mielniccy (daty oznaczając wzmianki) Sanco de Melnyky - starosta od 1388 r. Rafał Raczko z Puczyc Puczycki herbu Gozdawa - starosta od 1485 r., sędzia bielski Rafał Mleczko de Czaple - starosta od 1493 r. Niemira Grzymalicz - starosta mielnicki w latach 1499–1533 Mikołaj Andruszewicz - starosta mielnicki od 10 XI 1533 do 1535 roku Nikodem Janowicz Świejko - starosta w latach 1537–1549 Bohdan Siemaszko - starosta od 17 sierpnia 1549 r. Jan Irzykowicz - wzmiankowany jako starosta w latach 1551, 1554, 1557 Jarosz Korycki (zm. 1566) - starosta mielnicki w 1559, 1565 Grzegorz Wołłowicz - starostą od 1566 roku(?) Maciej Sawicki - starosta mielnicki od 8 września 1567 r. do rezygnacji w 1576 r., pisarz i sekretarz królewski, wojski drohicki Wojciech Sawicki - starosta mielnicki w latach 1576 - 25 grudnia 1611 Wojciech Niemira herbu Gozdawa (zm. przed 02.02.1625) - starosta mielnicki w latach 1611–1625 Krzysztof Wiesiołowski herbu Ogończyk - starosta mielnicki od 1626 roku do 19 kwietnia 1637 Mieczysław Mleczko ze Szkopów - starosta mielnicki od 25 kwietnia 1637 do 19 czerwca 1646 Wojciech Emeryk Mleczko - starosta mielnicki od 19 czerwca 1646 do 21 kwietnia 1665 r. Stanisław Mleczko - starosta od 21 kwietnia 1665 r. do 1667 r. Kazimierz Cieciszewski - wzmiankowany jako starosta w latach 1667, 1669, 1672, 1673, 1682 Jan Seweryn Cieciszewski - wzmiankowany jako starosta w latach 1689, 1697, 1701, 1702 Szymon Jurski - starosta w latach 1709–1711 Jan Władysław Kunat Wyrozębski - starosta w latach 1717–1725 Michał Józef Sapieha (1670-1738) - starostą w roku 1727 Karol Józef Sedlnicki h. Odrowąż (1703-1761)- starosta mielnicki (1732-1738) Aleksander Łukasz Butler (1711-1783) - starosta mielnicki (1739-1775) Adam Jakub Szydłowski - starosta mielnicki w 1777, 1791, 1797, 1800, 1807 r.

Przypisy

Bibliografia

Ziemia mielnicka