thumb|Kwatery wojenne Nowy cmentarz na Służewie w Warszawie – cmentarz rzymskokatolicki na warszawskim Mokotowie.

Położenie Cmentarz znajduje się przy ulicy WałbrzyskiejG. Kalwarczyk, Przewodnik po parafiach i kościołach Archidiecezji warszawskiej. Tom 2. Parafie warszawskie, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "Adam", Warszawa, 2015, , s. 362–363.K. Mórawski, Cmentarze warszawskie. Przewodnik historyczny, Wydawnictwo Nowy Świat, Warszawa 2012, , s. 85.. Od zachodniej strony cmentarza znajduje się ulica Jana Sebastiana Bacha, a od wschodniej i południowej – ulica Zygmunta Noskowskiego.

Historia Cmentarz został założony w 1900.

Spoczywają tam m.in. żołnierze, którzy zginęli w okolicach Warszawy w roku 1914, a także (w tym samym miejscu) żołnierze polegli w trakcie II wojny światowej. Jest tu pochowanych 1717 ofiar kampanii wrześniowej, co upamiętnia tablica z napisem Cmentarz wojenny, na którym pochowano w kwaterze A: 493 rozpoznanych i 1224 nie rozpoznanych żołnierzy WP i osób cywilnych – ofiar nalotów i bombardowania broniącej się Warszawy w 1939 r.. Znajdują się tu również groby 82 powstańców warszawskich z Pułku Baszta. Na tablicy upamiętnia to napis w kwaterze B: 39 rozpoznanych i 43 nie rozpoznanych żołnierzy AK pułku „Baszta”, poległych w czasie powstania warszawskiego 1944. Cmentarz został powiększony w 1955.

Na terenie włączonym w obręb cmentarza w latach 60., a być może także na terenie przyległego do cmentarza parkingu, w latach 1945−1956 potajemnie chowano bezimienne ofiary terroru komunistycznego.

Pomordowani przez służby komunistyczne W rozszerzeniu starego cmentarza służewieckiego (tzw. pole J. Bokusa) potajemnie chowano w latach 1944-1948 pomordowanych głównie w więzieniu mokotowskimIch grób symboliczny znajduje się także w kwaterze na „Łączce”.brak potwierdzenia o mordowaniu także bezpośrednio z oddziałów tzw. bezpieki tj. ul. Krzywickiego, gdzie mieściła się Informacja Wojskowa, z Koszykowej, gdzie znajdowało się Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, z ulicy 11 Listopada, z Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego na Sierakowskiej i komendy UB na ul. Cyryla i Metodego.

W rogu cmentarza tuż przy murze w pobliżu miejsca prawdopodobnego pochówku ofiar jest drewniany krzyż z tabliczką: PRZECHODNIU POCHYL CZOŁO WSTRZYMAJ KROK NA CHWILĘ. TU KAŻDA GRUDKA ZIEMI KRWIĄ MĘCZEŃSKĄ BROCZY. TO JEST SŁUŻEWIEC. TO NASZE TERMOPILE. TU LEŻĄ CI CO CHCIELI BÓJ DO KOŃCA TOCZYĆ. NIE ODPROWADZAŁ NAS KONDUKT POGRZEBOWY. NIKT NIE MIAŁ HONOROWEJ SALWY ANI WIEŃCA. W MOKOTOWSKIM WIĘZIENIU STRZAŁ W TYŁ GŁOWY A POTEM MAŁY KUCYK WIÓZŁ NAS NA SŁUŻEWIEC. Pamięci Ofiar reżimu komunistycznego bezprawnie skazanych i zamordowanych w latach 40 i 50. potajemnie pochowanych na tym cmentarzu. Tablica tej samej treści znajduje się także na pomniku ofiar stalinizmu przy klasztorze Dominikanów.

Dokładne miejsca potajemnych pochówków lat 1944-1954 nie są znane i najprawdopodobniej są one rozrzucone od cmentarza przy ul. Wałbrzyskiej przez Służew nad Dolinką do Wyścigów, a nawet do pasów lotniska OkęcieM. Szejnert, Śród żywych duchów, Aneks, Londyn 1990. (zob. także artykuł kwatera na Łączce). Ich liczba nie została dokładnie określona, szacunki sięgają kilku tysięcy pomordowanych. Przy mostku prowadzącym ulicę Nowoursynowską przez Potok Służewiecki znajduje się krzyż metalowy bez podpisu.

Ekshumacje IPN Instytut Pamięci Narodowej, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa i Ministerstwo Sprawiedliwości realizowały od 30 czerwca do 10 lipca 2014 prace w ramach projektu naukowo-badawczego „Poszukiwania nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego z lat 1944–1956”. Ekshumacje prowadzono pod kierunkiem Krzysztofa Szwagrzyka.

Pochowani na cmentarzu

Henryk Banecki (1925–1992) − prof. nauk technicznych Ryszard Bartel (1897–1982) − inżynier, konstruktor lotniczy, pilot, jeden z pionierów polskiego lotnictwa Waldemar Baszanowski (1935–2011) − sztangista, dwukrotny mistrz olimpijski Bolesław Bembnowski (1919–1997) − płk, prof. dr hab. nauk medycznych, zasłużony dla medycyny lotniczej Maksymilian Binkiewicz (1908–1942) − duchowny katolicki, błogosławiony (grób symboliczny) Józef Birkenmajer (1897–1939) − historyk literatury, poeta, prof. Ryszard Borowski (1946–2007) − pedagog, prof. Ernest Bryll (1935—2024) — pisarz, poeta Jerzy Chowańczak (1935–1995) − duchowny, publicysta, wykładowca Zdzisław Cygan (1928–2018) – prof. dr hab Dariusz Fikus (1932–1996) − dziennikarz Feliks Fikus (1905–1980) – dziennikarz, wydawca Magdalena Gross-Zielińska (1881–1948) − rzeźbiarz Zofia Hermanowicz (1921–2012) – graficzka, malarka Maria Hiszpańska-Neumann (1917–1980) − artystka plastyk Włodzimierz Humen (1904–1972) − działacz i teoretyk kultury fizycznej, doc. AWF Jerzy Jednaszewski (1930–2009) – dżokej, trener Lilla Kleszczycka (1908–1996) − psycholog, doc. Antoni Kleszczycki (1906–1974) − chemik, prof., rektor SGGW Roman Kobendza (1886–1955) − botanik leśny, dendrolog, prof. SGGW Jadwiga Kobendzina (1895–1989) − geograf, geomorfolog, prof. Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN Zofia Kodis-Freyerowa (1899–1992) − malarka Jerzy Kolendo (1933-2014) - Polski archeolog i historyk, prof. dr hab Józefa Kodisowa (1865–1940) − dr. filozof, emancypantka, pierwsza kobieta w Polsce i jedna z pierwszych w Europie, zajmująca się zawodowo filozofią Halina Krahelska (1892–1945) − publicystka, pisarka, działaczka społeczna Bogusław Kuczałek (1930–2007) – polski wynalazca Roman Kuntze (1902–1944) − zoolog, prof. SGGW Zofia Kuntze (1900–1944) zoolog, pedagog, dr Maria Kurecka-Wirpszowa (1920–1989) – pisarka, tłumaczka Jadwiga Lipińska (1932–2009) – archeolog, egiptolog Katarzyna Łaniewska (1933–2020) – polska aktorka teatralna i filmowa Adam Majewski (1940–2002) − prof. PW, specjalista w zakresie optoelektroniki i techniki światłowodowej Piotr Medyna (1904–1982) − oficer, uczestnik walk pod Monte Cassino, autor wspomnień Leonard Andrzej Mróz (1947–2020) – śpiewak operowy, profesor Ryszard Pacowski (1914–1987) − geobotanik Stanisław Płoski (1901–1968) − architekt Aleksander Przybylski (1921–1982) − architekt Adam Sirko (1930-1991) − aktor Władysław Słowański (1934–1985) − geolog, dr nauk przyrodniczych Emilia Sokólska-Kułakowska (1903–1960) − literatka, artystka scen polskich Juliusz Solecki (1931–1992) − dziennikarz Czesław Stefańczak (1891–1947) − artysta muzyk Ireneusz Strzałkowski (1939–2006) − fizyk, prof. PW, w latach 1998–2002 prezes Polskiego Towarzystwa Fizycznego Leszek Szaruga (1946−2024) − poeta, prozaik, tłumacz Piotr Szumowski (1897–1996) − poseł na Sejm IV i V kadencji (1935–1939) Wacław Tarasewicz (1913–1989) − kynolog, doc. dr hab. Eugeniusz Waszczuk (1924–2012) – dziennikarz Jerzy Ważny (1927–2010) − technolog drewna, prof. SGGW, członek PAN Witold Wirpsza (1913–1985) – poeta Zdzisław Winiarczyk (1933–2001) − aktor Elżbieta Wittczak-Ploch (1942–1991) − dr hab nauk medycznych Jerzy Wojnar (1930–2005) – inżynier, pilot szybowcowy, saneczkarz Janusz Wójcik (1953–2017) – polski trener piłkarski, selekcjoner reprezentacji Polski Alfons Zielonko (1907–1999) − prof. architektury krajobrazu, prorektor SGGW Stefan Ziętowski (1917–2008) – publicysta Jerzy Antoni Żurański (1935–2017) – polski specjalista w zakresie budownictwa

Zobacz też Stary cmentarz na Służewie w Warszawie

Przypisy

Bibliografia

Służew, Wałbrzyska Kategoria:Służew