Zbiornik Nielisz – sztuczne jezioro w powiecie zamojskim (województwo lubelskie), w Kotlinie Zamojskiej (Wyżyna Lubelska), utworzone na górnym Wieprzu w latach 1994–1998. Zapora czołowa akwenu była pierwszym w ówczesnym województwie zamojskim obiektem hydrotechnicznym tej wielkości. lewo|mały lewo|mały|Widoki ogólne zbiornika Zbiornik obejmuje tereny wsi: Nielisz, Nawóz, Kulików i DeszkowicePaweł Rytel, Ocena stateczności zapory ziemnej zbiornika Nielisz z wykorzystaniem metody elementów skończonych, w: Przegląd Naukowy – Inżynieria i Kształtowanie Środowiska, nr 61/2013, s. 303. Przekrój piętrzenia w zbiorniku zamyka zlewnię o powierzchni 1281 km² (rzeki Wieprz oraz Por) i znajduje się na 235,4 kilometrze Wieprza. Zapora czołowa posadowiona jest w Nieliszu, w ciągu drogi Nielisz – Nawóz, w miejscu dawnej zapory zbiornika suchego (istniejącej od 1976A. BORTKIEWICZ, J. SZMAGAJ: Zbiornik „Nielisz" - Charakterystyka konstrukcyjna zapory czołowej. Przegląd Naukowy SGGW zeszyt 12/1996 Warszawa, s. 291). Zapora, przebudowana w latach 1994–1998, ma długość 760 metrów i rzędną korony 196 m n.p.m. (kolejni projektanci: Biuro Projektów Wodnych Melioracji w Lublinie, Spółka Wodno-Ściekowa Wieprz i od 1994 Bipromel Warszawa). Wykonana jest z piasków miejscowych (drobnych i pylastych). Korona ma osiem metrów szerokości, a droga na niej, pierwotnie brukowana, 6,5 metra szerokości. Skarpa odwodna ma nachylenie 1:4, a odpowietrzna 1:2. Żelbetowy jaz ma konstrukcję dokową, z dwoma przęsłami po sześć metrów każde i mechaniczne zamknięcia klapowe (6 x 4 metra). Próg jazu zlokalizowano na rzędnej 191 m n.p.m., filar i przyczółki – 196 m n.p.m., dno niecki wypadowej – 187 m n.p.m., z możliwością piętrzenia do 195 m n.p.m. Niecka wypadowa ma wymiary 13 x 27 metrów oraz próg o rzędnej 188,5 m n.p.m. Umocnieniem poszaru poniżej niecki są płyty żelbetowe na długości dziewięciu metrów, potem znajduje się materac faszynowo-kamienny o długości dwunastu metrów i metrowej grubości, kryty prefabrykowanymi płytami, a na końcu czternastometrowy narzut kamienny o grubości 0,6 metra. Jaz zaprojektowano w ten sposób, by była możliwość jego nadbudowy o 5,95 metra do rzędnej piętrzenia 198,75 m n.p.m. Pojemność zalewu to 15,7 miliona m³. Trudne warunki geotechniczne (grunty słabonośne) spowodowały konieczność wzmacniania podłożaLechowicz Z., Rabarijoely S., Zbiornik Nielisz - badania wzmocnienia słabonośnego podłoża, w: Przegląd Naukowy Inżynieria i Kształtowanie Środowiska, nr 12, 1996, s. 36.
Główną funkcją zbiornika jest przeciwdziałanie powodziom. Zaprojektowano też funkcje energetyczną: projektowano elektrownię wodną o mocy 220 kW (obecna ma moc to 370 kW). Zbiornik ma też funkcję hodowlaną (zarybianie) i rekreacyjną, zwłaszcza dla Zamościa (sporty wodne, plażowanie i inne).
Analiza z 2014 wykazała, że realizacja zbiornika pozytywnie wpłynęła na wyrównanie przepływów niskich Wieprza. Podniesienie poziomu wód podziemnych w okolicy zalewu miało wpływ na poprawę warunków krążenia wód w zlewniach przyległych. Zbiornik ma wpływ na stabilizację przepływów poniżej ujęcia wód do kanału Wieprz-Krzna.
Elektrownia wodna Nielisz (przepływowa) korzysta z istniejącego piętrzenia w kilometrze 235+200. Oddano ją do użytku w grudniu 1997. Zakład wyposażony jest w jeden hydrozespół typu Kaplana o osi pionowej Mecamidi France.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Sztuczne zbiorniki wodne w województwie lubelskim Kategoria:Nielisz (gmina)