Franciszek Hynek (ur. 1 grudnia 1897 w Krakowie, zm. 8 września 1958 w Szatarpach) – major pilot balonowy Wojska Polskiego, dwukrotny zdobywca Pucharu Gordona Bennetta. Życiorys Był synem Walerego Hynka (zm. 1931)Walery Hynek został pochowany na cmentarzu parafialnym w Chotomowie.. Absolwent seminarium nauczycielskiego. W czasie I wojny światowej służył na frontach wschodnim i włoskim jako żołnierz Legionów Polskich oraz Cesarskiej i Królewskiej Armii. Po zakończeniu działań wojennych ukończył Wielkopolską Szkołę Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy z 47. lokatą, a następnie Oficerską Szkołę Aerostatyczną w Toruniu z 11. lokatą. W 1923 pełnił służbę w V batalionie balonowym w Brześciu nad Bugiem.
W 1928 jako pilot balonu „Lwów”, uczestniczył w Krajowych Zawodach Balonów Wolnych o Puchar im. płk. Aleksandra Wańkowicza, gdzie zdobył najwyższą lokatę.
Załoga Franciszek Hynek i nawigator Zbigniew Burzyński była jedną z dwóch wyznaczonych do pierwszego w historii reprezentowania Polski na najbardziej prestiżowych balonowych zawodach świata o Puchar Gordona Bennetta odbywających się w 1932 w Szwajcarii. Hynek i Burzyński zajęli wtedy szóste miejsce, a druga polska ekipa Władysław Pomaski i Antoni Janusz – miejsce czwarte.
Wraz ze Zbigniewem Burzyńskim reprezentował Polskę po raz kolejny w XXI Pucharze Gordona Bennetta w 1933 w Stanach Zjednoczonych. Polacy balonem SP-ADS „Kościuszko” przelecieli odległość 1370 km od miejsca startu w Chicago, utrzymując się powietrzu przez 39 h i 32 min. Ustanowili tym samym rekord międzynarodowy i zostali zdobywcami trofeum. W ojczyźnie Hynek został wyróżniony za swój wyczyn Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 1934 Hynek znowu reprezentował Polskę w zawodach XXII Pucharu Gordona Bennetta, tym razem odbywających się w Warszawie. Nawigatorem lotu był tym razem Władysław Pomaski, a polska załoga pobiła zarówno Polski, jak i swój własny rekord długości trwania lotu z poprzednich zawodów. Balon SP-ADS „Kościuszko” wylądował po 44-godzinnym locie w miejscowości Anna koło Woroneża w ZSRR, pokonując odległość 1340 km. Hynek po raz drugi został zdobywcą pucharu, a dwie pozostałe polskie załogi zajęły odpowiednio miejsca drugie i czwarte.
Franciszek Hynek startował również w XXIII zawodach Pucharu Gordona Bennetta w 1935 w Warszawie, gdzie z Władysławem Pomaskim zajął 5. miejsce, w zawodach z 1936 odbywających się kolejny raz w Warszawie, gdzie z Franciszkiem Janikiem również zajął 5. miejsce, oraz w 1937 w Brukseli, gdzie w tym samym składzie co poprzednio zajął znowu 5. miejsce.
W latach 1926–1939 pełnił służbę w 2 batalionie balonowym w Legionowie. Po wybuchu II wojny światowej pełnił funkcję komendanta zorganizowanego w ramach Organizacji Wojskowej „Wilki” – pułku Warszawa–Północ. Był członkiem ZWZ i AK. W połowie 1942 powierzono mu funkcję komendanta Bazy Lotniczej „Łużyce”. Został aresztowany przez Niemców 19 maja 1944 i osadzony na Pawiaku, a po 8 tygodniach odesłany do obozu koncentracyjnego w Groß-Rosen. Później przebywał jeszcze w obozach Fünfteichen, Dora i Bergen-BelsenZob. szerzej: Zbigniew Moszumański, Obozowa droga Franciszka Hynka (Goss-Rosen, Fünfteichen, Mittelbau-Dora, Bergen-Belsen), „Aeroplan” 2012, nr 1, s. 9–11..
Po wojnie zajmował się popularyzacją lotnictwa w Polsce. W rocznicę Święta Lotnictwa 7 września 1958 major Hynek podjął się przewiezienia na pokładzie balonu SP BZB „Poznań” listów opatrzonych okolicznościowym datownikiem. Balon wyleciał o godzinie 18.20 z gnieźnieńskiego Rynku. Ostatni wpis w dzienniku pokładowym pochodzi z godziny 20.00, wtedy balon znajdował się nad Żninem. Tuż po północy balon zahaczył o linię wysokiego napięcia przechodzącą przez las. Doszło do zapalenia powłoki balonu i eksplozji. Hynek zginął w wyniku katastrofy we wsi Szatarpy, a jego ciało odnalazł nad ranem rolnik Alfons DysarzPaweł Kanturski, Ostatni lot Franciszka Hynka, „Biuletyn IPN” 1/2 2005; w artykule wspomniana jest m.in. hipoteza, że Hynek mógł być zestrzelony przez funkcjonariusza SB; biuletyn IPN z możliwością uzyskania dostępu do treści w postaci pliku pdf..
Pochowany 12 września 1958 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B II 28-1-14). Pośmiertnie został awansowany do stopnia podpułkownika i odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi na polu lotnictwa sportowego.
Awanse starszy szeregowiec – 10 lutego 1917, kapral – 20 grudnia 1918, sierżant – 9 stycznia 1919, podchorąży – 1 listopada 1921, podporucznik – 14 kwietnia 1922, awans z dniem 1 marca 1922, porucznik – 16 listopada 1923, awans z dniem 1 listopada 1923, starszeństwo z dniem 1 czerwca 1921, kapitan – 12 marca 1933, awans z dniem 1 stycznia 1933, major – ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 4. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa, podpułkownikFranciszek Hynek był dwukrotnie awansowany do stopnia podpułkownika. Pierwszy raz został mianowany na ten stopień w 1943, gdy pełnił funkcję komendanta Bazy Lotniczej AK „Łużyce” [Andrzej Krzysztof Kunert, Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1944, t. II, Warszawa 1987, s. 68]. W 1950 stopień ten, niestety, nie został pozytywnie zweryfikowany przez Centralną Komisję Weryfikacyjną, mimo przedstawienia przez Franciszka Hynka stosownego zaświadczenia wystawionego przez Komisję Likwidacyjną byłej Armii Krajowej Obszaru Centralnego i podpisanej przez płk. Jana Mazurkiewicza (ps. „Radosław”) – ze względu na uznanie go za element obcy [CAW, TAP 734/61/121, Arkusz weryfikacyjny mjr. Franciszka Hynka, s. Walentego]. Po raz drugi został awansowany do stopnia podpułkownika pośmiertnie przez Ministra Obrony Narodowej, lecz dopiero w 1959 r. [Archiwum Instytucji MON, 636/92/79, k. 114, poz. 9, Rozkaz personalny Ministra Obrony Narodowej nr 0190 z 8 maja 1959 r.] – 8 maja 1959 (pośmiertnie).
Ordery i odznaczenia mały|Z lewej Zbigniew Burzyński, po prawej Franciszek Hynek Krzyż Niepodległości (13 kwietnia 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1934) „za zasługi na polu propagandy i rozwoju sportu balonowego”. Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi (9 października 1933) „za zasługi na polu rozwoju i propagandy aeronautyki polskiej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Złota Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia Odznaka Pamiątkowa I Brygady Legionów Polskich „Za wierną służbę” thumb|Grób Franciszka Hynka na Powązkach Wojskowych w Warszawie thumb|Pomnik w Szatarpach Upamiętnienie W miejscu śmierci lotnika, z inicjatywy Gdańskiego Aeroklubu i lokalnej społeczności, odsłonięto w 1969 pomnik upamiętniający najwybitniejszego polskiego baloniarza. Imię ppłk. Hynka otrzymała również w tym samym roku szkoła podstawowa w Szatarpach, imieniem pilota uhonorowano ulice w: Gdańsku (oraz osiedle), Grodzisku Mazowieckim, Krakowie, Mielcu, Poznaniu, Warszawie, Wrocławiu, Legionowie, na wrocławskim Gądowie, w Dywitach koło Olsztyna, w Witkowie koło Gniezna oraz stadion żużlowy w Gnieźnie. Trzykrotnie w latach 1960–1962 rozgrywano Krajowe Zawody Balonowe o nagrodę im. płk. Franciszka Hynka.
Przypisy
Bibliografia
Jerzy Konieczny, Tadeusz Malinowski, Mała encyklopedia lotników polskich, Biblioteczka Skrzydlatej Polski, tom 19, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1983, wyd. I, , s. 66–68.
Nota biograficzna Franciszka Hynka na stronie Szkoły Podstawowej w Szatarpach.
Nota biograficzna Franciszka Hynka na stronie lotniczapolska
Kategoria:Członkowie Organizacji Wojskowej „Wilki” Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Legionowem Kategoria:Majorowie lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką Honorową Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Wojsk Balonowych (Aeronautycznych) II Rzeczypospolitej Kategoria:Ofiary katastrof lotniczych w Polsce Kategoria:Ofiary wypadków balonowych Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Podporucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy baloniarze Kategoria:Polscy piloci sportowi Kategoria:Polscy żołnierze podziemia Kategoria:Sportowcy zmarli w wyniku wypadków i powikłań Kategoria:Więźniowie KL Bergen-Belsen Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zdobywcy balonowego Pucharu Gordona Bennetta Kategoria:Zmarli w 1958 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918