Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach (UJK) – polska uczelnia publiczna, powstała w 1969 w Kielcach jako Wyższa Szkoła Nauczycielska. W kolejnych latach ulegała licznym przekształceniom, zyskując w 2008 rangę uniwersytetu przymiotnikowego, a w 2011 uniwersytetu klasycznego. Od 1979 patronem uczelni jest Jan Kochanowski.
W latach 1969–1973 funkcjonowała w Kielcach Wyższa Szkoła Nauczycielska, przekształcona następnie w Wyższą Szkołę Pedagogiczną. W 1979 otrzymała ona imię Jana Kochanowskiego, zaś dwa lata później utworzono wydział zamiejscowy w Piotrkowie Trybunalskim, który stał się później filią uczelni istniejącą do 2023 roku. W 2000 powołano Akademię Świętokrzyską, którą w 2008 przekształcono w Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach. 1 października 2011 uczelnia została przekształcona w Uniwersytet Jana Kochanowskiego. Z końcem 2016, na bazie zniesionej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sandomierzu, utworzono wydział zamiejscowy UJK w tym mieście.
Uniwersytet tworzy osiem wydziałów, w tym siedem z siedzibą w Kielcach. Uczelnia posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i doktora habilitowanego w osiemnastu dyscyplinach, wchodzących w skład pięciu różnych dziedzin.
W rankingu szkół wyższych Perspektyw w 2026 roku uniwersytet został sklasyfikowany na miejscach 71-80. W rankingu polskich uczelni Fundacji Work & Science za rok 2026 znalazł się on na miejscu 50. spośród 101 sklasyfikowanych podmiotów. W światowym rankingu Times Higher Education World University Rankings 2026 UJK został uwzględniony w gronie 42 polskich uczeni ujętych w tym zestawieniu, zajmując (wraz z 19 innymi) miejsca 1501+.
Obecnie na 68 kierunkach kształci się prawie 9,5 tyś. studentów (w tym 354 obcokrajowców) oraz 133 doktorantów w ramach Szkoły Doktorskiej.
Kadrę UJK tworzy 1624 pracowników. Wśród nich 1036 to nauczyciele akademiccy, spośród których: 85 posiada tytuł naukowy profesora, 207 jest zatrudnionych na stanowiskach profesora uczelni lub profesora wizytującego. W Uczelni zatrudnionych jest 424 adiunktów, 224 asystentów oraz 91 innych nauczycieli akademickich na stanowiskach lektorów, wykładowców i instruktorów.
Nazwy 1969–1973: Wyższa Szkoła Nauczycielska w Kielcach 1973–1979: Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach 1979–2000: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego w Kielcach 2000–2008: Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach 2008–2011: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach od 2011: Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
Historia Wyższa Szkoła Nauczycielska i Wyższa Szkoła Pedagogiczna (1969–2000) thumb|Budynek Wyższej Szkoły Nauczycielskiej (1969) i dawnego Wydziału Humanistycznego przy ul. Leśnej. Zajęcia odbywały się tutaj do 2013 thumb|Wydział zamiejscowy Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Piotrkowie Trybunalskim (1981) thumb|Wydział Nauk Ścisłych i Przyrodniczych wraz z otwartym w 2003 roku Obserwatorium Astronomicznym thumb|Wydział Prawa i Nauk Społecznychpowstał w 1992 roku (jako Wydział Zarządzania i Administracji), a do budynków przy ówczesnej ul. Świętokrzyskiej został przeniesiony w 2003 roku. 19 czerwca 1969 Rada Ministrów swoim rozporządzeniem powołała Wyższą Szkołę Nauczycielską w Kielcach. Zgodnie z aktem normatywnym jej zadaniem miało być kształcenie nauczycieli dla potrzeb szkół podstawowych i zasadniczych szkół zawodowychRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 1969 r. w sprawie utworzenia Wyższych Szkół Nauczycielskich w Bydgoszczy, Kielcach, Olsztynie i Słupsku ().. 1 lipca pierwszym rektorem WSN wybrany został doc. dr Tadeusz Malinowski. Inauguracja roku akademickiego, w której uczestniczyli przedstawiciele władz partyjnych i państwowych, odbyła się w kinie Romantica, gdzie doc. dr Michał Jaworski wygłosił wykład inauguracyjny pt. Praca nad kulturą języka w ćwierćwieczu Polski Ludowej. Studia rozpoczęło 249 studentów na sześciu kierunkach, a rektor zapowiedział wówczas utworzenie w przyszłości dziewięciu dodatkowychM. Kmieciak, Kalendarium, w: Droga do uniwersytetu (1969–2009), pod red. W. Cabana i M. B. Markowskiego, Kielce 2009, s. 289.. W grudniu 1969 utworzono trzy wydziały (Wydział Humanistyczny, Wydział Przyrodniczy i Wydział Pedagogiczny) oraz dwa zakłady dydaktyczne (Międzywydziałowy Zakład Nauk Filozoficzno-Społecznych i Międzywydziałowy Zakład Praktyk Pedagogicznych), ujk.edu.pl, [dostęp 2014-08-25].. W listopadzie 1970 powstało pierwsze koło naukowe – na Wydziale Humanistycznym utworzono Studenckie Koło HistorykówM. Kmieciak, s. 290..
We wrześniu 1973 przekształcono Wyższą Szkołę Nauczycielską w Wyższą Szkołę Pedagogiczną, której celem miało być kształcenie nie tylko nauczycieli dla potrzeb szkół podstawowych i zasadniczych szkół zawodowych, ale również szkół średnich ogólnokształcących oraz zasadniczychRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 1973 r. w sprawie przekształcenia Wyższych Szkół Nauczycielskich w Kielcach i w Zielonej Górze w Wyższe Szkoły Pedagogiczne ().. W roku akademickim 1973/1974 uruchomiono jednolite czteroletnie studia magisterskie na dziewięciu kierunkach. Kielecka uczelnia wprowadziła wówczas, jako jedna z pierwszych w Polsce, obowiązkowe zajęcia z wychowania fizycznego dla wszystkich lat studiów. Pracownicy Instytutu Geografii w 1973 wyjechali w celach naukowych do Afganistanu. W 1974 uczelnia rozpoczęła przechodzenie od struktury zakładów do instytutów (pierwszym był Instytut Pedagogiki i Psychologii), natomiast naukowcy z Instytutu Geografii ponownie zorganizowali wyprawę naukową, tym razem do Pakistanu i IndiiM. Kmieciak, s. 291–292..
W kwietniu 1976 na uczelni obradowała grupa PAMIR, składająca się z radzieckich fizyków jądrowych, którzy wraz z polskimi naukowcami zastanawiali się nad oddziaływaniami jądrowymi bardzo wysokich energii. W czerwcu Ministerstwo Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki sporządziło ocenę wynalazczości w szkołach wyższych. WSP w Kielcach zajęła drugie miejsce w kategorii szkół pedagogicznych. W maju 1977 kielecka uczelnia podpisała umowę z Uniwersytetem Jagiellońskim, zgodnie z którą obie instytucje przewidywały współpracę m.in. w dziedzinie badań naukowych, organizacji sesji naukowych, kształcenia kadr naukowych i zdobywania stopni doktora i doktora habilitowanego. W lipcu podobne porozumienie WSP zawarła z Uniwersytetem Warszawskim. W październiku 1978 rozpoczęto budowę gmachu Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego przy ul. ŚwiętokrzyskiejM. Kmieciak, s. 292–295.. 7 września 1979 Rada Ministrów nadała uczelni imię Jana KochanowskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 września 1979 r. w sprawie nadania Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach imienia Jana Kochanowskiego ().. W 1980 wprowadzono pięcioletni cykl studiówM. Kmieciak, s. 295..
W listopadzie 1981 w Piotrkowie Trybunalskim powstał wydział zamiejscowy, utworzono również Instytut Wychowania Muzycznego. Po wprowadzeniu stanu wojennego na kierownictwo wszystkich struktur organizacyjnych uczelni został nałożony obowiązek uspokojenia wrzenia społeczno-politycznego w środowisku pracowniczym i studenckimM. Kmieciak, s. 295–296.. Ponadto zaplombowano pomieszczenia wydawnictwa i drukarni, zaś kilka osób zostało internowanych, m.in. jeden z założycieli NSZZ „Solidarność” w Wyższej Szkole Pedagogicznej Stanisław ŻakKielecka droga do uniwersytetu – kalendarium (zdjęcia), echodnia.eu [dostęp 2014-08-25].. W 1982 wraz z Politechniką Świętokrzyską powołano Międzyuczelniane Centrum Informatyki oraz podpisano umowę o współpracy naukowej ze Świętokrzyskim Parkiem Narodowym. W 1983 uchwalono pierwszy statut uczelni, a dwa lata później powstał w Kielcach Uniwersytet III Wieku. W 1986 Senat uczelni zatwierdził hymn, którego autorem jest Adam Zych, a muzykę skomponował Mirosław NiziurskiM. Kmieciak, s. 296–297..
W 1989 uczelnia uzyskała prawo do nadawania stopnia naukowego doktora nauk humanistycznych w zakresie historii. Rok później powstał Zakład Wychowania Estetycznego przy ul. Krakowskiej 11. W listopadzie 1991 uczelnia przejęła gmach przy ul. Żeromskiego 5, który w okresie PRL należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, a po zmianach ustrojowych stał się własnością Skarbu Państwa i miejscowe władze chciały umieścić w nim jedną z instytucji publicznych lub gospodarczych (sąd lub bank). Mediacje w tej sprawie prowadził minister Henryk Samsonowicz, bowiem studenci historii prowadzili w budynku strajk okupacyjny. W 1992 na bazie Instytutu Nauk Społecznych powołano Wydział Zarządzania i Administracji, którego faktycznym twórcą i pierwszym dziekanem był dr hab. Ryszard Czarny. Dla nowego wydziału pozyskano na własność budynek przy ul. Mielczarskiego. W 1993 podjęto działania związane z komputeryzacją (m.in. Biblioteki Głównej) oraz podłączeniem WSP do Internetu w ramach naukowej akademickiej sieci komputerowej NASK. Pod koniec tego roku uczelnia posiadała 140 komputerówM. Kmieciak, s. 298–299..
W czerwcu 1997 przy uczelni rozpoczęło działalność Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Nauk Ekonomicznych i Handlowych, które zapoczątkowało nauczanie niepedagogicznego kierunku – ekonomii. W 1998 wprowadzono ceremoniał akademicki, a w grudniu tego roku ostatecznie zasiedlono gmach Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego przy ul. Świętokrzyskiej. W styczniu 1999 Senat uczelni przekształcił Wydział Zamiejscowy w Filię w Piotrkowie Trybunalskim (uchwała w tej sprawie formalnie weszła w życie 8 marca 2000)M. Kmieciak, s. 301–303..
Akademia Świętokrzyska i Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy (2000–2011) thumb|Centrum Edukacji Artystycznej zostało otwarte w styczniu 2012 roku thumb|Centrum Języków Obcych oddane do użytku w 2013 (obecnie część budynku Wydziału Humanistycznego) thumb|Centrum Przedsiębiorczości i Biznesu W 2000 Wyższą Szkołę Pedagogiczną przekształcono w Akademię Świętokrzyską im. Jana Kochanowskiego w KielcachUstawa z dnia 7 czerwca 2000 r. o nadaniu Wyższej Szkole Pedagogicznej im. Jana Kochanowskiego w Kielcach nazwy „Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach” ().. W październiku tego roku utworzono Instytut Kształcenia MedycznegoM. Kmieciak, s. 303.. W kwietniu 2002 oficjalnie otwarto jego nową siedzibę przy al. IX Wieków Kielc oraz zawarto porozumienie ze Szpitalem Miejskim w sprawie kształcenia pielęgniarekB. Szczepanek, Praktyki na poziomie, „Słowo Ludu” 2002, nr 78(15845), s. 3.. W czerwcu Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów przyznała Radzie Wydziału Humanistycznego uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego nauk humanistycznych w dyscyplinie historia oraz występowania z wnioskiem o nadanie tytułu profesoraM. Kmieciak, s. 305.. W 2003 rektor uczelni Adam Massalski uzyskał zgodę od minister edukacji i szkolnictwa wyższego Krystyny Łybackiej na kupno biurowca Exbudu. Uczelnia chciała bowiem opuścić budynek przy ul. Żeromskiego 5. Do transakcji ostatecznie nie doszło. Na ul. Świętokrzyską przeniesiono za to Wydział Zarządzania i Administracji, a w maju 2003 oddano do użytku obserwatorium astronomiczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym.