thumb|Morfologia cantedeskii etiopskiej thumb|Cantedeskia etiopska thumb|Cantedeskia Rehmanna thumb|Cantedeskia Elliotta thumb|Zantedeschia albomaculata Cantedeskia, kalijka, kalia (Zantedeschia Spreng.) – rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych, obejmujący 8 gatunków pochodzących ze środkowo-południowej Afryki, z jednym gatunkiem introdukowanym na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Z uwagi na bardzo atrakcyjne kwiatostany i ulistnienie cantedeskie, zarówno gatunki botaniczne, jak i ich kultywary, są szeroko uprawiane na świecie jako rośliny ozdobne.
Rozmieszczenie geograficzne Cantedeskie pochodzą ze środkowo-południowej Afryki (od Nigerii do Tanzanii i RPA). Cantedeskia etiopska została introdukowana do Europy najprawdopodobniej w XVII wieku. Obecnie uznaje się ten gatunek za naturalizowany w Europie (na Azorach, Maderze, Półwyspie Iberyjskim, Korsyce, Półwyspie Bałkańskim oraz w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Grecji, Irlandii i Szwecji), w Ameryce Północnej (zachodnie Stany Zjednoczone) w Ameryce Środkowej (Kostaryka i Nikaragua), w Ameryce Południowej (Ekwador), na Wyspach Towarzystwa w Oceanii oraz w Australii i Nowej Zelandii. W wielu miejscach uznany jest za groźny gatunek inwazyjny, wypierający roślinność rodzimą.
Morfologia i anatomia Pokrój Średniej wielkości rośliny zielne, osiągające wysokość 120 cm, tworzące kępy i skupiska.
Łodyga Duża i gruba spichrzowa łodyga podziemna. W zależności od autora nazywana kłączem lub bulwą pędową. Z botanicznego punktu widzenia typ łodygi podziemnej nie został ostatecznie ustalony. Czasem przyjmuje się, że łodyga gatunków cantedeskia etiopska i Zantedeschia odorata jest kłączem, a pozostałych gatunków bulwą, choć również u cantedeskii etiopskiej niektórzy autorzy mówią o bulwiasto zgrubiałej łodydze.
Korzenie Korzenie, których główną funkcją jest utrzymanie rośliny w podłożu, wyrastają z górnej części łodygi podziemnej.
Liście Rośliny tworzą wiele długoogonkowych liści właściwych, które utrzymują się od późnej zimy do późnej wiosny (cantedeskia etiopska i Zantedeschia odorata), od wiosny do jesieni (pozostałe gatunki) lub całorocznie (cantedeskia etiopska w niektórych siedliskach). Ogonki liściowe gąbczaste, o długości od 15 cm (cantedeskia Rehmanna) do 1,5 m (cantedeskia etiopska). Blaszki liściowe pierzaście unerwione, ciemnozielone, niekiedy biało nakrapiane (np. Z. albomaculata). Liście zawierają hydatody umożliwiające guttację. + Cechy ulistnienia poszczególnych gatunków cantedeskii Gatunek Kształt blaszki Rozmiar blaszki Plamistość Z. aethiopica jajowato-sercowate lub oszczepowate 15–45×10–25 cm rzadko Z. odorata jajowate do sercowatych bd. brak Z. albomaculatasubsp. albomaculata podłużno-oszczepowate 20–50×6–8 cm rzadko Z. albomaculatasubsp. macrocarpa trójkątno-oszczepowate 18–20×5–7 cm tak Z. valida jajowate do sercowatych bd. brak Z. elliottiana sercowato-jajowate 22×18 cm tak Z. jucunda trójkątno-oszczepowate bd. tak Z. pentlandii lancetowate do eliptycznych bd. rzadko Z. rehmannii lancetowate 20–30×3 cm brak
Kwiaty Rośliny jednopienne, tworzące kilka kwiatostanów, typu kolbiastego pseudancjum. Szypułki zwykle dłuższe od ogonków liściowych, wynoszące kwiatostany ponad poziom liści. Pochwa kwiatostanu niezwężona, u podstawy spiralnie zwinięta, w górnej części lejkowato otwierająca się, o odchylonym i niekiedy spiczastym wierzchołku, o długości od około 10 cm (cantedeskia Rehmanna, c. albomaculata) do około 25 cm (c. etiopska). Kolba obła, gęsto pokryta kwiatami. Położone w dolnej części kolby kwiaty żeńskie niekiedy otoczone 3 szpatułkowatymi prątniczkami. Zalążnie jajowate, 1-5-komorowe, zawierające do 4 anatropowych zalążków w każdej komorze. Szyjki słupków krótkie lub nieobecne. Znamiona słupków półkulisto-dyskowate. Kwiaty męskie 2-3-pręcikowe, zrośnięte w synandrium, siedzące, o klinowato-kwadratowych główkach. Pylniki długie, niemal dotykające kolbę, otwierające się przez pionowy otworek. + Cechy kwiatostanów poszczególnych gatunków cantedeskii Gatunek Kolor pochwy kwiatostanu Okres kwitnienia Z. aethiopica biało-różowawy późna zima – późna wiosna Z. odorata biały późna zima – późna wiosna Z. albomaculatasubsp. albomaculata biało-jasnożółto-różowawy późna zima Z. albomaculatasubsp. macrocarpa żółty lato Z. valida kremowy lato Z. elliottiana złoto-żółty lato Z. jucunda złoto-żółty lato Z. pentlandii cytrynowo-żółty lato Z. rehmannii biało-różowo-kasztanowy lato
Owoce Zielone lub pomarańczowe jagody odwrotnie jajowate do niemal kulistych, 1-5-komorowe, zawierające od 1 do 2 nasion w każdej komorze. Nasiona odwrotnie jajowate, o podłużnie żłobkowanej łupinie i obfitym bielmie.
Biologia i ekologia Rozwój Wieloletnie geofity ryzomowe, przechodzące okresowy spoczynek lub wiecznie zielone (tylko cantedeskia etiopska, w niektórych siedliskach). Rośliny uprawiane na półkuli północnej przechodzą stan spoczynku (odpowiednik pory suchej) w okresie koniec od maja do lipca. W tym czasie liście zasychają i roślina zaczyna ponowny rozwój z końcem lata (obficie podlewana). Kwitnienie następuje od lutego i trwa do końca maja.
Siedlisko Wszystkie gatunki zasiedlają brzegi lasów równikowych zrzucających liście na zimę i suchych lasów podrównikowych oraz sawanny, o przeciętnych temperaturach w zimę od 10 do 11 °C (minimalnie 2–3 °C), a latem około 20 °C (maksymalnie 27 °C) i wyraźnym podziale na porę suchą (zima) i mokrą (lato). Cantedeskia etiopska jest rośliną wiecznie zieloną i zasiedla również tereny bagniste w wilgotnych (wysychających podczas pory suchej), zawsze zielonych lasach podzwrotnikowych i wilgotnych lasach równikowych. W miejscach występowania rośnie łanowo.
Cechy fitochemiczne Rośliny trujące. Wszystkie części cantedeskii zawierają ostre kryształki szczawianu wapnia oraz niezidentyfikowane, toksyczne alkaloidy. Kwiatostany zawierają również cytokininy, flawonoidy: swertyzynę i swertiajaponinę, antocyjany: cyjanidynę i peonidynę oraz kwas ferulowy. W liściach i owocach cantedeskii etiopskiej obecna jest 6-(O)-hydroksybenzylamino-9-β-D-rybofuranozypuryna i jej 2-metylotio pochodna oraz polifenole i leukocyjanidyna. Brak jest doniesień o poważnych zatruciach cantedeskią u ludzi. Kontakt rośliny ze skórą może powodować dermatozę, a ze śluzówką jamy ustnej obrzęk języka, warg i gardzieli. Spożycie może prowadzić do biegunki i zapalenia żołądka i jelit. Rośliny są silnie trujące dla zwierząt. U królików spożycie części zielonych cantedeskii powoduje hipestezję i paraliż.
Interakcje z innymi gatunkami Kłącza cantedeskii stanowią składnik diety dzików i jeżozwierzy, a jagody – ptaków. Kłącza różnych gatunków cantedeskii stanowią też pożywienie złotokretów hotentockich.
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 32.
Systematyka Rodzaj należy do monotypowego plemienia Zantedeschieae w podrodzinie Aroideae z rodziny obrazkowatych (Araceae).
Gatunki Zantedeschia aethiopica (L.) Spreng. – cantedeskia etiopska, kalia etiopska, kalijka etiopska Zantedeschia albomaculata (Hook.) Baill. Zantedeschia elliottiana (W.Watson) Engl. – cantedeskia Elliotta Zantedeschia jucunda Letty Zantedeschia odorata P.L.Perry Zantedeschia pentlandii (R.Whyte ex W.Watson) Wittm. Zantedeschia rehmannii Engl. – cantedeskia Rehmanna Zantedeschia valida (Letty) Y.Singh
Gatunek cantedeskia Rehmanna został nazwany na cześć polskiego geografa i botanika Antoniego Rehmana.
Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć włoskiego botanika Giovanni Zantedeschi, który w roku 1825 opublikował pracę na temat rzadkiej flory włoskich prowincji Bergamo i BresciaA.Engler w Das Pflanzenreich 64 (Araceae-Philodendroideae-Anubiadeae, Aglaonemateae etc.) wskazuje na żyjącego w tym samym czasie włoskiego fizyka Francesco Zantedeschi, powołując się jednak na pracę botaniczną autorstwa Giovanni Zantedeschi..
Nazwy zwyczajowe W języku polskim nazwą zwyczajową rodzaju cantedeskia jest kallijka lub kalla, co odnosi się historycznej klasyfikacji gatunków zaliczanych do tego rodzaju, do rodzaju Calla (czermień). Mimo że rośliny te zostały wydzielone do rodzaju Zantedeschia w 1826 roku, zyskał jednak wcześniej tak wielką popularność, że nazwy zwyczajowe odnoszące się do rodzaju Calla spotyka się nadal nie tylko w języku polskim, ale i angielskim (calla lilly), niemieckim (Calla), hiszpańskim (calas), francuskim (calla), włoskim (calle), czy szwedzkim (Kallasläktet). W Polsce dawniej cantedeskię określono mianem bielikrasa.
Zastosowanie Rośliny jadalne Młode liście cantedeskii etiopskiej są spożywane po ugotowaniu. Pędy podziemne tej rośliny stosowane są jako pasza dla świń.
Rośliny lecznicze W tradycyjnej medycynie afrykańskiej liście cantedeskii etiopskiej są stosowane jako kataplazmy na obtarcia, czyraki, rany, oparzenia, ukąszenia owadów, a także w razie artretyzmu i reumatyzmu.
Rośliny ozdobne Cantedeskie są popularnymi roślinami doniczkowymi i ogrodowymi, a także są uprawiane na kwiat cięty. Kwiaty cięte zachowują trwałość przez 10 dni, przy czym optymalna temperatura ich przechowywania wynosi 5 °C. Żywotność kwiatów ciętych wydłuża się, jeżeli są one trzymane w roztworze 50–100 mg/l kwasu giberelinowego. W kwiaciarstwie wykorzystywane są także liście. Najpopularniejszymi gatunkami w uprawie są cantedeskia etiopska o białej pochwie kwiatostanu, cantedeskia Rehmanna o różowej pochwie, cantedeskia Elliotta o żółtej pochwie, Zantedeschia albomaculata o białej pochwie i biało nakrapianych liściach, a także rzadsze Zantedeschia pentlandii o żółtej pochwie i biało nakrapianych liściach oraz Zantedeschia jucunda o kremowo-żółtej pochwie. Znanych jest także niemal 250 różnobarwnych kultywarów cantedeskii, w większości o nieznanych gatunkach rodzicielskich. Odmiany o znanym pochodzeniu pochodzą w większości od cantedeskii etiopskiej, a także od Z. albomaculata, Z. elliotiana i Z. rehmannii.