Cary Grant (wym. [], właśc. Archibald Alexander Leach; ur. 18 stycznia 1904 w Bristolu, zm. 29 listopada 1986 w Davenport) – angielsko-amerykański aktor filmowy, teatralny, artysta wodewilowy i przedsiębiorca. Ikona kultury popularnej, gwiazda filmowa. Jedna z największych legend w historii amerykańskiego kina i okresu „Złotej Ery Hollywood”. W 1942 został naturalizowanym obywatelem Stanów Zjednoczonych.
Karierę sceniczną rozpoczął w 1910, gdy dołączył do trupy „The Penders”, z którą początkowo występował w kraju. Na początku lat 20. XX wieku odbyli tournée po Stanach Zjednoczonych, gdzie Grant postanowił osiąść na stałe. Przez kilka lat z powodzeniem występował jako artysta wodewilowy, a w 1927 zadebiutował na Broadwayu w musicalu Złoty świt. Pięć lat później po raz pierwszy pojawił się na dużym ekranie, grając w komedii To jest ta noc. W latach 30. i 40. był jednym z wiodących aktorów w gatunku komedii romantycznej i screwball comedy, za sprawą występów w Nagiej prawdzie (1937), Drapieżnym maleństwie (1938) Dziewczynie Piętaszek (1940) i Filadelfijskiej opowieści (1940). W późniejszym etapie kariery wybierał filmy o bardziej nostalgicznym i poważniejszym charakterze. Dzięki współpracy z Alfredem Hitchcockiem w latach 40. i 50. wystąpił w takich filmach, jak Podejrzenie (1941), Osławiona (1946), Złodziej w hotelu (1955) i Północ, północny zachód (1959). Szczególnie w dwóch pierwszych produkcjach miał okazję do zaprezentowania bardziej mrocznego oraz niejednoznacznie moralnego typu bohatera. W 1966 przeszedł na filmową emeryturę, zajmując się działalnością biznesową. W trakcie kariery Grant dwukrotnie był nominowany do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. W 1970 został uhonorowany Oscarem za całokształt twórczości.
Do innych ważnych filmów w dorobku Granta zaliczają się: Nie jestem aniołem (1933), Tylko aniołowie mają skrzydła (1939), Ich dziecko (1941), Byłem wojenną narzeczoną (1949), Małpia kuracja (1952), Niedyskrecja (1958) i Szarada (1963). Wystąpił w 72 produkcjach fabularnych. W 1999 American Film Institute umieścił jego nazwisko na 2. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”.
Życiorys Rodzina i młodość Archibald Alexander Leach urodził się 18 stycznia 1904 przy 15 Hughenden Road, ulicy położonej na północnych przedmieściach Horfield, dzielnicy angielskiego miasta Bristol; .. Był drugim dzieckiem Eliasa Jamesa Leacha (1873–1935) i Elsie Marii Leach (z domu Kingdon; 1877–1973). Jego ojciec pracował jako prasowacz u krawca w fabryce ubrań, a matka, pochodząca z rodziny cieśli, była szwaczką. Starszy brat John William Elias Leach (1899–1900) zmarł w wyniku gruźlicy układu nerwowego. Grant częściowo uważał się za Żyda. Miał nieszczęśliwe dzieciństwo – ojciec był alkoholikiem i często zdradzał żonę, która cierpiała na depresję kliniczną. Przy pomocy matki uczył się tańca i pobierał lekcje nauki gry na pianinie, mając 4 lata. Okazjonalnie zabierała ona syna do kina, gdzie ten podziwiał występy artystów, takich jak Broncho Billy Anderson, Charlie Chaplin, Chester Conklin, Ford Sterling, Mack Swain czy Roscoe Arbuckle. Gdy miał 4,5 roku, został wysłany do Bishop Road Primary School. „Miał takie traumatyczne dzieciństwo, było straszne. Pracuję z wieloma dziećmi na ulicy i słyszałam dużo opowieści o tym, co dzieje się, gdy rodzina ulega rozpadowi – ale jego los był po prostu straszny.”– Dyan Cannon Biograf aktora Graham McCann wspominał, że Maureen Donaldson, kochanka Granta z lat 70., twierdziła w swojej książce, że jego matka „nie potrafiła okazywać uczuć ani ich przyjmować”. Inny biograf Geoffrey Wansell uważał, że Elsie mocno obwiniała się za śmierć starszego z braci i nigdy nie mogła sobie tego wybaczyć. Grant wprost przyznawał, że skomplikowane relacje z matką miały bezpośredni wpływ na jego późniejsze kontakty z kobietami. Elsie w wyniku utraty dziecka wykazywała się dużą nadopiekuńczością w stosunku do młodszego z synów, obawiając się, że jego również może stracić. Jednocześnie winiła go za zajęcie miejsca zmarłego syna i często wymierzała mu kary.
Gdy Grant miał 9 lat, Elias James Leach umieścił jego matkę w szpitalu Glenside na oddziale psychiatrycznym, tłumacząc początkowo synowi, że odeszła ona na „długie wakacje”, a później – za namową dwóch kuzynów – że umarła na zawał serca. Po tym wydarzeniu przeprowadzili się do domu babki w Bristolu; .. Rok później ojciec ożenił się ponownie i założył nową rodzinę. Na krótko przed swoją śmiercią w 1935, gdy syn miał 31 lat, przyznał się Grantowi do kłamstwa i oświadczył, że Elsie Maria Leach żyje i przebywa w zakładzie psychiatrycznym. Grant, krótko po tym, gdy dowiedział się gdzie przebywała kobieta, w czerwcu 1935 poczynił starania, by zabrać ją ze szpitala. Odwiedził matkę w Anglii w październiku 1938, zakończywszy zdjęcia do filmu Gunga Din (1939).
Edukacja i „The Penders” mały|left|Fairfield Grammar School, do której Grant uczęszczał w latach 1915–1918 Z uwagi na rodzicielską alienację w okresie młodości miewał trudności w nawiązywaniu kontaktów towarzyskich i był nerwowy. Lubił teatr, szczególnie pantomimy wystawiane w okresie Bożego Narodzenia, na które chodził z ojcem. Po jednym z przedstawień wystąpił jako statysta w spektaklu pantominy produkowanej przez Roberta Lomasa. Latem 1910 zaprzyjaźnił się z trupą tancerzy akrobatycznych o nazwie „The Penders” lub „Bob Pender Stage Troupe”. Został szczudlarzem i dołączył do tournée zespołu. Podczas dwutygodniowych występów w berlińskim teatrze Wintergarten w 1914 zauważył go producent Jesse Lasky, działający na Broadwayu. W pierwszym roku występów z trupą zagrał w pantomimie Jaś i magiczna fasola w Theatre Royal przy Drury Lane.
W 1915 otrzymał stypendium, dzięki któremu mógł uczęszczać do Fairfield Grammar School w Bristolu. Jego ojciec wydał ostatnie oszczędności na mundurek szkolny. Z uwagi na swój wygląd i akrobatyczny talent stał się osobą cenioną wśród kolegów i koleżanek, którzy nazywali go „Gussie”. Czynnie uczestniczył w sportowych zajęciach uczelni, wyrobił sobie opinię urwisa, często odmawiał odrabiania pracy domowej i nie przepadał za większością przedmiotów. Wieczory spędzał, pracując za kulisami bristolskich teatrów, a w 1917, gdy miał 13 lat, odpowiedzialny był za oświetlenie na występach magika Davida Devanta w Bristol Hippodrome. Przy każdej okazji pojawiał się w teatrze. Aby jak najmniej myśleć o swoim nieszczęśliwym młodzieńczym życiu, latem 1917 zgłosił się na ochotnika do pracy w charakterze posłańca i przewodnika w porcie wojskowym w Southampton. Spędzony tam czas utwierdził go w pragnieniu podróżowania; chcąc opuścić Bristol, próbował swoich sił jako chłopiec okrętowy, lecz odmówiono mu z uwagi na zbyt młody wiek.
13 marca 1918 został wydalony z Fairfield Grammar School. Podawano kilka przyczyn, w tym przebywanie w damskiej toalecie i na dziedzińcu dla dziewcząt oraz pomoc w kradzieży dwóm kolegom na terenie pobliskiego miasta Almondsbury; ; .. Trzy dni po zdarzeniu dołączył do trupy Pendera. Ojciec Granta – dowiedziawszy się o tym – podpisał trzyletni kontrakt pomiędzy jego synem a Penderem, przewidujący tygodniowe wynagrodzenie z wyżywieniem i pokojem, a także lekcje tańca i inne czynności z zakresu jego zawodu do osiągnięcia pełnoletności. W umowie zawarto klauzulę o możliwości podwyżki w zależności od wyników w pracy; ; ..
Lata 20. i 30. Występy sceniczne
mały|left|New York Hippodrome, gdzie Grant występował z trupą „The Penders” na początku lat 20. w przebojowym musicalu Good Times (1920/1921) mały|Cary Grant i Queenie Smith w musicalu The Street Singer (1930) Za występy z trupą Pendera otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 10 szylingów tygodniowo. Grupa rozpoczęła tournée po kraju, a on sam wykorzystywał rozwinięte zdolności w pantomimie do poszerzenia umiejętności aktorskich. 21 lipca 1920 trupa udała się statkiem pasażerskim RMS Olympic na występy po Stanach Zjednoczonych. Richard Schickel twierdził, że Douglas Fairbanks i Mary Pickford byli na pokładzie tego samego statku, powracając z podróży poślubnej. Fairbanks, nazywany „królem Hollywood”, stał się dla Granta dużą inspiracją. Przybywszy na miejsce grupa występowała przez dziewięć miesięcy, dwanaście razy w tygodniu w największym teatrze na świecie, nowojorskim New York Hippodrome, o pojemności niespełna sześciu tysięcy miejsc. Ich musical Good Times okazał się sukcesem.
Na fali dobrego przyjęcia Good Times rozpoczął tournée jako artysta wodewilowy, występując m.in. w Cleveland, Milwaukee i Saint Louis. Zdecydował się pozostać wraz z kilkoma innymi członkami grupy w Stanach Zjednoczonych, podczas gdy reszta wróciła do Anglii. Podziwiał występy braci Marx, a Zeppo był jego idolem. W lipcu 1922 wystąpił wraz z siedmioma kolegami pod nazwą „Knockabout Comedians” w Palace Theatre na Broadwayu. Latem założył grupę „The Walking Stanleys”, w skład której weszło kilku byłych członków trupy Pendera. Pod koniec roku wystąpili oni w musicalu Better Times prezentowanym w New York Hippodrome; ..
Po spotkaniu na jednym z przyjęć George’a C. Tilyou, właściciela toru wyścigowego w Steeplechase Park na półwyspie Coney Island w Brooklynie, został wynajęty w charakterze osoby reklamującej tor. Pojawił się na szczudłach w jasnobrązowej marynarce i z tablicą ogłoszeniową. Przez następne dwa lata zwiedzał Stany Zjednoczone, występując z „The Walking Stanleys”. W 1924 po raz pierwszy odwiedził Los Angeles, które wywarło na nim duże wrażenie. Kiedy wspomniana grupa rozpadła się, Grant powrócił do Nowego Jorku, występując w National Vaudeville Artists Club mieszczącym się przy West 46th Street. W trakcie przedstawień wykonywał akrobatykę, żonglerkę, różne sztuczki komiczne oraz przez krótki okres jazdę na monocyklu pod pseudonimem „Rubber Legs”. Praca ta była szczególnie wymagająca, ale dała Grantowi szansę na udoskonalenie komediowych technik i rozwinięcie umiejętności, przynosząc korzyści w jego przyszłej pracy.
Obok Jean Dalrymple, Grant stał się czołowym artystą wodewilowym i postanowił utworzyć „Jack Janis Company”, z którym rozpoczął tournée w maju 1926. W owym czasie częstokrotnie błędnie uważany był za Australijczyka, wskutek czego nadawano mu pseudonimy „Boomerang” lub „Kangaroo”. W wyniku zmiany środowiska akcent Granta uległ zmianie, przez co określany był jako „transatlantycki” lub „środkowoatlantycki”.
mały|left|Grant pod koniec lat 20. lub na początku 30. XX wieku W 1927 został obsadzony w roli Australijczyka w musicalu Reggiego Hammersteina Złoty świt, zarabiając 75 dolarów tygodniowo. Chociaż widowisko nie zostało dobrze przyjęte, to wystawiano je 184 razy, a kilku krytyków zaczęło dostrzegać talent Granta, pisząc o nim jako „przyjemnym młodzieńcu” lub „wykwalifikowanym młodym nowicjuszu”. W następnym roku dołączył do William Morris Agency i został ponownie obsadzony w młodzieńczej roli w musicalu Polly w reżyserii Hammersteina, która okazała się nieudaną produkcją. Jeden z krytyków napisał, że Grant „ma silny, męski sposób bycia, ale niestety nie potrafi wydobyć piękna z utworów muzycznych”. Presja związana z niepowodzeniem widowiska zaczynała budzić w nim niepokój i ostatecznie po sześciu tygodniach otrzymywania negatywnych recenzji został odsunięty od spektaklu. Mimo tego, kontrakt przyszłego aktora próbował wykupić Florenz Ziegfeld, lecz Hammerstein odsprzedał go braciom Shubert. Jacob J. Shubert obsadził Granta u boku Jeanette MacDonald we francuskiej komedii Boom-Boom, której premiera odbyła się 28 stycznia 1929 i wystawiana była w Casino Theatre na Broadwayu. MacDonald przyznawała w późniejszym czasie, że był „absolutnie straszny w tej roli”, ale wykazywał się dużym urokiem, który przyciągał ludzi i pozwolił skutecznie uchronić przedstawienie od porażki. Sztuka wystawiana była 72 razy, a Grant zarabiał 350 dolarów tygodniowo. Po zakończeniu przeniósł się do Detroit w stanie Michigan, a następnie do Chicago w Illinois.