Jacek Jan Petelenz-Łukasiewicz (ur. 21 czerwca 1934 we Lwowie, zm. 7 marca 2021 we Wrocławiu) – polski poeta, krytyk literacki, historyk literatury, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego. Autor dziewięciu tomów poezji oraz licznych publikacji krytyczno- i historycznoliterackich.
Życiorys Urodził się w rodzinie Romana Petelenz-Łukasiewicza (1900–1949), historyka sztuki, i Marii z domu Koczorowskiej (1909–1953), romanistkiJacek Petelenz-Łukasiewicz M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-07-08]..
Podczas okupacji niemieckiej przebywał w Sulistrowej. W 1945 przeniósł się wraz z rodziną do Leszna, gdzie ukończył liceum ogólnokształcące. W latach 1951–1955 studiował polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. Pracę magisterską na temat recepcji poezji Jana Kochanowskiego przygotował na seminarium prof. Tadeusza Mikulskiego. W 1971 rozpoczął pracę naukową na macierzystej uczelni. W 1972 obronił rozprawę doktorską o polskiej tradycji poetyckiej w liryce współczesnej i uzyskał stanowisko adiunkta. Habilitował się w 1980 na podstawie pracy Mieczysława Jastruna spotkania w czasie. W 1982 otrzymał stanowisko docenta. W 1991 otrzymał tytuł naukowy profesora. W latach 1999–2006 był członkiem Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
Debiutował w prasie w roku 1952 Wierszami (pod pseudonimem Gustaw Berger) oraz artykułem Artykuł czy paszkwil w dodatku „Słowa Powszechnego” pt. „W młodych oczach” (nr 8). Jego pierwsza książka – tomik poetycki Twoje i moje ukazała się siedem lat później. Przedmiotem zainteresowania Łukasiewicza jako krytyka jest powojenna poezja polska. Jest autorem prac naukowych, zbiorów analiz i esejów takich jak przełomowa dla pokolenia „Współczesności”, wydana przez Bibliotekę „Więzi” książka Szmaciarze i bohaterowie (1963). Potem powstały tomy Zagłoba w piekle (1965) – rozważania o tradycji literackiej w twórczości współczesnej, Republika mieszańców (1974) oraz Rytm, czyli powinność. Szkice o książkach i ludziach po roku 1980 (1993), jak również inne, trwale znaczące tytuły na temat współczesnej literatury polskiej: Laur i ciało (1971), Ruchome cele (2003), Jeden dzień w socrealizmie i inne szkice (2006) oraz TR – Tadeusz Różewicz (2013). Autor stworzył w nich intrygujące interpretacje utworów m.in. Miłosza, Różewicza, ks. Twardowskiego, Karpowicza, Szymborskiej, Herberta, Terleckiego, Kozioł, Barańczaka, Rymkiewicza, Szubera, Sobkowiaka.
Współpracował z wieloma czasopismami, m.in. ze „Słowem Powszechnym” (1952–1954), „Dziś i jutro” (1953–1956), „Tygodnikiem Powszechnym” (od 1958), „Więzią” (1958, 1960–1988), „Współczesnością” (1959, 1963–1966), „Odrą” (od 1961), „Twórczością” (od 1967), „Arkuszem”, „Akcentem”, „Nowymi Książkami” (1999), „Tekstami Drugimi” (2000-2001). W latach 1953–1956 pracował w redakcji „Wrocławskiego Tygodnika Katolickiego”, w latach 1971–1976 był członkiem redakcji miesięcznika „Odra”, w latach 1990–1991 należał do zespołu redakcyjnego „Tygodnika Literackiego”, a od 1991 Rady Redakcyjnej „Odry”.
Jego liryka swój wyraz znalazła m.in. w zbiorach: Moje i twoje (1959), Zabawy zimowe (1968), Podróże (1976), Czas nie dopełniony (1998), Stojąca na ruinie (2011). Jacek Łukasiewicz jest również autorem licznych monografii: Mieczysława Jastruna spotkania w czasie (1981), Mickiewicz (1996), Herbert (2001), Grochowiak i obrazy (2002).
Od 1961 był członkiem Związku Literatów Polskich, w latach 1961–1968 i 1971–1973 był członkiem zarządu Oddziału Wrocławskiego ZLP, w 1980 był członkiem Zarządu Głównego i wiceprezesem Oddziału Wrocławskiego ZLP (do rozwiązania Związku w 1983). W 1970 został członkiem Polskiego PEN Clubu. W 1989 został członkiem komitetu założycielskiego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a następnie członkiem Zarządu tego Stowarzyszenia.
Od 1956 był mężem Teresy z domu Mercik, nauczycielki polonistki, ojciec Wojciecha i Krzysztofa.
Zmarł 7 marca 2021 we Wrocławiu, pochowany na wrocławskim cmentarzu Grabiszyńskim (pole 53, rząd 16 (6 od pola 49A), grób 451)Wyszukiwarka grobów - Jacek Jan Petelenz-Łukasiewicz [dostęp 2025-07-08]..
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi (1972) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1966)
Źródło:.
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda „Słowa Powszechnego” w dziale krytyki (1953) Nagroda Pióra, przyznana przez Klub Studentów Wybrzeża „Żak” za twórczość krytyczną (1966) Nagroda na VII Ogólnopolskim Festiwalu Poezji w Łodzi za eseje Laur i ciało (1972) Nagroda Miasta Wrocławia (1975) Nagroda miesięcznika „Odra” za rozprawę Mieczysława Jastruna spotkania w czasie (1982) Nagroda PEN Clubu za twórczość eseistyczną (1995) Nagroda Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich z Toronto w dziedzinie literatury (1997) Nagroda im. Kazimierza Wyki za całokształt twórczości krytycznej i eseistycznej (1997) nominacja do Nagrody Literackiej Nike za książkę Herbert (2002) Nagroda literacka Cztery Kolumny za szkice Ruchome cele (2004) finalista Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Stojąca na ruinie (2012) nominacja do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom Rytmy jesienne (2015) Nagroda Literacka Gdynia za książkę TR – Tadeusz Różewicz (2013) nominacja do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” za tom Wiązania (2019)
Źródło:.
Przypisy
Bibliografia Wywiad z Jackiem Łukasiewiczem na Onet.pl. Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, edycja 3 (redaktorzy Lubomir Mackiewicz, Anna Żołna), Warszawa 1993, s. 414. Janusz Drzewucki: Biel, milczenie, cały świat, w książce: Smaki słowa. Szkice o poezji. Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1999. .
Linki zewnętrzne Utwory Jacka Łukasiewicza w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich Kategoria:Laureaci Nagrody im. Kazimierza Wyki Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej Gdynia Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej m.st. Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Zmarli w 2021