Frantz Fanon

Frantz Fanon (ur. 20 lipca 1925 w Fort-de-France, Martynika, zm. 6 grudnia 1961 w Bethesda, Stany Zjednoczone) – francuski lekarz psychiatra, pisarz, filozof oraz działacz polityczny związany z algierskim Frontem Wyzwolenia Narodowego.

Życiorys Dzieciństwo i młodość na Martynice, okres II wojny Urodził się na Martynice, w mieście Fort-de-France w zamożnej rodzinie. Jego ojciec był urzędnikiem, matka prowadziła sklep. Martynika była wówczas kolonią francuską, wszystkie instytucje, w tym szkoły były wzorowane na instytucjach francuskich, językiem oficjalnym był francuski. W 1943 roku przerwał naukę i udał się statkiem na Dominikę w celu dołączenia do armii Wolnej Francji pod przywództwem generała De Gaulle’a. Nie zrealizował jednak tego zamiaru, prawdopodobnie z powodu młodego wieku, został wydalony z powrotem na Martynikę, gdzie kontynuował naukę.

W 1944 roku po upadku kolaboracyjnego reżimu na Martynice dołączył do wojsk Wolnej Francji. Został przyjęty do marynarki wojennej i wypłynął w rejs do Maroka. W Maroku oddział Fanona został skierowany na szkolenie wojskowe. W tym kraju Fanon po raz pierwszy zetknął się z realiami kolonializmu w krajach Afryki Północnej, co było ważnym tematem w jego późniejszej twórczości. Z Maroka jego oddział został przeniesiony na teren Francji. Fanon wziął udział w walkach II wojny światowej, odniósł rany w walce z armią niemiecką w okolicy miejscowości Nantua pod koniec 1944 roku. Za zasługi wojenne otrzymał odznaczenie Krzyż Wojenny z brązową gwiazdą. W październiku 1945 roku powrócił na Martynikę, gdzie kontynuował edukację w liceum.

Pobyt we Francji Po ukończeniu szkoły średniej zdecydował się powrócić do Francji z Martyniki i rozpoczął studia medyczne w Lyonie. Jako weteran wojenny był zwolniony z opłat za studia. Podczas studiów rozpoczął pisanie swojej pierwszej książki, którą wydał w 1952 roku. Zainteresował się także psychiatrią i psychoanalizą. W 1952 roku ukończył studia, pracę magisterską poświęcił m.in. psychoanalizie Jacques’a Lacana. W tym samym roku rozpoczął pracę w szpitalu psychiatrycznym niedaleko Lyonu. W szpitalu zetknął się z pacjentami z Afryki Północnej, co zainspirowało go do refleksji nad związkiem pomiędzy zaburzeniami psychicznymi a kolonializmem.

Swój pierwszy tekst opublikował w czasopiśmie „Esprit” w maju 1951 roku, był to fragment książki Peau noire, masques blancs, którą opublikował w 1952 roku. Jego pierwsza książka nie zebrała początkowo pozytywnych recenzji.

Algieria thumb|left|Szpital psychiatryczny w Al-Bulajda, w którym zatrudniony był Frantz Fanon W 1953 roku zdał egzamin specjalizacyjny z psychiatrii co oznaczało, że może pracować samodzielnie jako lekarz psychiatra. W tym samym roku przeniósł się do Algierii, gdzie, na zlecenie francuskiego ministerstwa zdrowia, rozpoczął pracę jako psychiatra w szpitalu psychiatrycznym w miejscowości Blida (obecna nazwa Al-Bulajda) (Algieria była wówczas kolonią Francji).

Wkrótce po tym, gdy Fanon rozpoczął pracę w szpitalu, rozpoczęła się algierska wojna o niepodległość. Fanon leczył zarówno Francuzów, jak i Algierczyków. Pod wpływem doświadczeń w szpitalu narastał w nim krytycyzm wobec kolonializmu i rasizmu. Potajemnie zaangażował się w wojnę po stronie algierskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego (, FLN). Jego pomoc polegała na tym, że w ramach swojej pracy w szpitalu zapewniał partyzantom lekarstwa i przyjmował ukrywających się działaczy do szpitala, zapewniając im bezpieczną kryjówkę. W 1956 roku jego działalność została wykryta przez rząd Francji, dla którego wciąż oficjalnie pracował w szpitalu. Zrezygnował ze stanowiska i został wydalony z Algierii przez rząd francuski. Osiedlił się w Tunisie, gdzie już jawnie angażował się w działalność FLN (organizacja stworzyła w Tunisie rząd na emigracji).

W tym okresie Fanon aktywnie działał na rzecz niepodległości Algierii, publikował liczne artykuły na temat rasizmu i kolonializmu. W oczach zachodniej opinii publicznej stał się ikoną walki o niepodległość Algierii. Ze względu na jego aktywność polityczną doszło do kilku zamachów na jego życie.

W 1960 roku, gdy pracował jako ambasador Algierii w Ghanie, zdiagnozowano u niego białaczkę. Początkowo leczył się w ZSRR, następnie w 1961 roku z pomocą CIA został przetransportowany na leczenie do szpitala w USA. CIA udzieliło mu pomocy, ponieważ rząd amerykański był zainteresowany uzyskaniem tajnych informacji na temat działań partyzantów w Afryce Północnej. W momencie przylotu do USA jego stan był już jednak ciężki. Zmarł 6 grudnia 1961 roku. thumb|Grób Frantza Fanona

Poglądy Najbardziej wpływowym dziełem Fanona jest książka „Wyklęty lud ziemi” (1961). Fanon analizuje w niej mechanizm przemocy kolonialnej i uzasadnia konieczność sięgnięcia po przemoc przez grupy skolonizowane. Zmaganie pomiędzy kolonializmem a anty-kolonializmem umieszcza w kontekście walki między kapitalizmem a socjalizmem. Za zagrożenie dla losów krajów kolonialnych po uzyskaniu niepodległości uznaje rządy elit wychowanych w czasach kolonialnych. Uważa, że jeśli w krajach Afryki po odzyskaniu niepodległości nie dojdzie do wzrostu poziomu zamożności ludności doprowadzi to do wzrostu radykalizmu i przemocy plemiennej. W pracy inspiruje się dziełami Marksa, Jeana-Paula Sartre’a i Sigmunda Freuda. Krytycznie odnosi się do zachodniego humanizmu, argumentując, że stanowił on uzasadnienie władzy nad krajami Afryki. Podkreśla znaczenie tworzenia kultur narodowych, autonomicznych i niezależnych od kultury zachodu.

Recepcja Teksty Fanona wywarły wpływ na intelektualistów krajów Trzeciego Świata, USA i Europy Zachodniej w krajach gdzie tematyka rasy i kolonializmu odgrywała wówczas istotną rolę. Na dzieła Fanona powoływali się: Malcolm X, Amiri Baraka, Homi Bhabha, Edward Said, ruch Black Power. Jego dzieła miały znaczący wpływ na studia postkolonialne, teorię krytyczną, badania nad rasizmem. Jego życie i twórczość były inspiracją dla wielu narodowych ruchów wyzwoleńczych.

Publikacje Peau noire, masques blancs (1952), wyd. pol. Czarna skóra, białe maski, tłum. Urszula Kropiwiec, Karakter, Kraków 2020 L’An V de la révolution algérienne (1959), wyd. pol. Algieria zrzuca zasłonę, tłum. Zygmunt Szymański, Iskry, Warszawa 1962 Les Damnés de la terre (1961), wyd. pol. Wyklęty lud ziemi (1985, tłum. Hanna Tygielska, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, z posłowiem Jeana-Paula Sartre’a; następnie 2025 tłum.Hanna Tygielska i Oskar Hedemann, Wydawnictwo Karakter ) Pour la révolution africaine (1964).

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Algierscy pisarze Kategoria:Eseiści francuskojęzyczni Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Filozofowie i teoretycy marksistowscy Kategoria:Filozofowie francuskojęzyczni Kategoria:Francuscy filozofowie XX wieku Kategoria:Francuzi pochodzenia martynikańskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Fort-de-France Kategoria:Ludzie związani z Martyniką Kategoria:Martynikańscy pisarze Kategoria:Myśliciele polityczni Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Pisarze polityczni Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 1961