Skrytoskrzelne (Cryptobranchidae) – rodzina płazów z rzędu płazów ogoniastych (Caudata). Należy do niej sześć współcześnie żyjących gatunków, w tym azjatyckie salamandry olbrzymie Andrias davidianus i Andrias japonicus oraz żyjący w Ameryce Północnej skrytoskrzel (Cryptobranchus alleganiensis) – oraz trzy gatunki wymarłe. Azjatyckie salamandry olbrzymie są poławiane dla mięsa, co może przyczynić się do ich wyginięcia.

Ewolucja Skrytoskrzelne oddzieliły się od spokrewnionych kątozębnych (z którymi tworzą klad bazalny Cryptobranchoidea) co najmniej 160 milionów lat temu w Azji. Szkielet prymitywnego przedstawiciela skrytoskrzelnych Chunerpeton tianyiensis znaleziony w Mongolii Wewnętrznej datowany jest na baton i posiada wiele cech synapomorficznych w stosunku do obecnie żyjących przedstawicieli skrytoskrzelnych, takie jak żebra z jedną główką na kręgach przedkrzyżowych. Sugeruje to, że u skrytoskrzelnych doszło do niewielu zmian ewolucyjnych przez ostatnich 160 milionów lat, w związku z czym nazywane są żywymi skamieniałościami. W paleocenie rodzina ta skolonizowała Europę i Amerykę Północną, w czym następnie znacząco pomógł lodowy pomost lądowy powstały w wyniku zlodowacenia plejstoceńskiegoRobert Browne, The giant salamanders (Cryptobranchidae): Part A. palaeontology, phylogeny, genetics, and morphology, 2011..

Zasięg występowania Rodzina obejmuje gatunki występujące w środkowych Chinach, Japonii, wschodnich Stanach Zjednoczonych oraz południowo-wschodniej Kanadzie.

Morfologia Są to największe płazy, długość ich ciała wynosi od 75 do 180 cm. Żyją w chłodnych, bieżących wodach. Mają krępe, masywne ciała spłaszczone grzbietobrzusznie, a ogony spłaszczone bocznie. Oczy małe, bez powiek. Oddychają przez skórę i za pomocą skrzeli.

Systematyka Podział systematyczny Do rodziny należą dwa rodzaje: Andrias Cryptobranchus – jedynym żyjącym przedstawicielem jest Cryptobranchus alleganiensis – skrytoskrzel

Monofiletyzm rodziny oraz jej bliskie pokrewieństwo z Hynobiidae zostały wykazane badaniami Larsona i Dimmicka (1993).

Przypisy