266px|thumb|right|Bitwa pod Wiedniem, obraz Jana Krzysztofa Damela
Jan Krzysztof Damel (ur. w 1780 w Mitawie, zm. 30 sierpnia 1840 w Mińsku) – polski malarz i karykaturzysta. Nawiązywał do malarstwa klasycystycznego.
Do szkoły uczęszczał w Mitawie. Od 1799 do 1809 studiował malarstwo na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim u Franciszka Smuglewicza i Jana Rustema, otrzymując tytuł magistra malarstwa. Po studiach pozostał przez kilka lat na uczelni jako wykładowca. Nie później niż w 1816 r. przeprowadził się do Mińska. W tymże roku wstąpił do masońskiej loży Litwin Gorliwy. Z powodu oskarżeń o udział w fałszerstwach Ignacego Cejzyka został skazany i od 1820 do co najmniej 1823 przebywał na zesłaniu na Syberii w Tobolsku. Odwiedził m.in. Tomsk, Irkuck i Jenisejsku (zbiór rysunków i karykatur w Dzienniku podróży po Syberii). Po ułaskawieniu i powrocie do kraju zamieszkał w MińskuDerwojed J., Skalska L., 1975: Damel Jan Krzysztof. W: Maurin-Białostocka J. i in.: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, tom II. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, str. 5, 6..
Tematyką jego obrazów jest historia Polski (Spotkanie Jana III z cesarzem Leopoldem pod Wiedniem 1818; Tadeusz Kościuszko ranny pod Maciejowicami; Paweł I uwalnia z niewoli T. Kościuszkę). Zajmował się również tematyką napoleońską (Odwrót wojsk francuskich w 1812 na placu przy ratuszu w Wilnie).
Był również uznanym portrecistą (m.in. portret profesora J. Frankla, 1811, F.N. Golańskiego, ok. 1812, kilka autoportretów). Jego dorobkiem są też liczne obrazy z kościołów ziemi wileńskiej i mińskiej (np. Św. Józef z dzieciątkiem Jezus w Wiszniewie, 1811, Św. Konstancja do fary w Nieświeżu, po 1825)Derwojed J., Skalska L., 1975, s. 6, 7 oraz pejzaże okolic Mińska.
Malarstwo Damela ocenia się jako najczęściej wtórne, wzorowane na twórczości Smuglewicza, a w przypadku portretów także Rustema. Krytykowano je także za nieudolną kolorystykę. Niektóre jego obrazy były kopiami innych artystów. Wysoko natomiast ocenia się rysunki DamelaDerwojed J., Skalska L., 1975, s. 6, 7.
Pochowany został w podziemiach kościoła Podwyższenia Świętego Krzyża na Cmentarzu Kalwaryjskim w MińskuDerwojed J., Skalska L., 1975, s. 6.
Bywa wskazywany jako jeden z pierwowzorów postaci Hrabiego z Pana TadeuszaPierwzory.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Kalwaryjskim w Mińsku Kategoria:Polscy malarze XIX wieku Kategoria:Polscy malarze klasycyzmu Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Polscy zesłańcy do Tobolska Kategoria:Urodzeni w 1780 Kategoria:Zmarli w 1840 Kategoria:Ludzie urodzeni w Jełgawie