250px|thumb|Start do wyścigu podczas turnieju w Kaletach-Drutarnii. Speedrower (ang. cycle speedway), w Polsce potocznie żużel na rowerach – sport kolarski wzorowany na sporcie żużlowym, w którym zawodnicy ścigają się ze startu wspólnego po owalnym torze z sypką nawierzchnią. Czynnie uprawiany jest w Wielkiej Brytanii, Polsce i Australii. Zawody speedrowerowe rozgrywano także w Stanach Zjednoczonych i Holandii, a pierwsze kroki w speedrowerze stawiano też w Szwecji oraz Japonii.
Historia speedrowera Speedrower narodził się w Wielkiej Brytanii po zakończeniu II wojny światowej, choć pierwsze wyścigi rowerowe rozgrywano tam już w latach 20. Kolebką speedrowera był Londyn, skąd dyscyplina to rozprzestrzeniła się po całych wyspach brytyjskich. Pierwszy brytyjski związek speedrowerowy, National Amateur Cycle Speedway Association powstał 14 stycznia 1950 rokuD. Hunting, Cycle Speedway Teams Down the Ages, http://www.cyclespeedwayhistory.org.uk [dostęp: 21.05.2020].. Pierwsze mistrzostwa świata rozegrano w konkurencji indywidualnej, odbyły się w 1958 roku w holenderskim Hilversum, mistrzem świata został reprezentant gospodarzy Martin van der BrakelWyniki indywidualnych mistrzostwa świata, http://3318news.co.uk/results-archive/world-championships/world-individual-championships-1958-present [dostęp: 21.05.2020].. Kolejne edycje odbyły się w 1960 i 1962 roku, również w konkurencji indywidualnej. Na kolejne mistrzostwa trzeba było czekać aż do 1981 roku, kiedy to powstała Międzynarodowa Federacja Speedrowera i ponownie rozegrano indywidualne mistrzostwa świataTamże..
Pierwszą edycję drużynowych mistrzostw świata w speedrowerze rozegrano w 1983 rokuWyniki drużynowych mistrzostw świata, http://3318news.co.uk/results-archive/world-championships/world-nations-team-cup-championships-1983-present [dostęp: 22.05.2020].. W angielskim Grays triumfowali gospodarze przed Walijczykami, Szkotami i Australijczykami. W konkurencji parowej o mistrzostwo świata po raz pierwszy rywalizowano 2003 roku w CzęstochowieWyniki parowych mistrzostw świata, http://3318news.co.uk/results-archive/world-championships/world-senior-pairs-championships-2003-present [dostęp: 22.05.2020].. Mistrzami zostali wówczas Polacy przed Anglikami i Australijczykami. Juniorzy o tytuły mistrzów świata zaczęli rywalizować w 1991, weterani i kobiety od 2011, a chłopcy i dziewczynki do lat 16 w 2017. Największe, pod względem ilości konkurencji i kategorii, rozegrano w 2019 na polskich torachPlan mistrzostw świata 2019, https://docs.google.com/document/d/12A272tdcUexjPpHhNevw_SPLyr5qMclU3l5nk9GjXtc/edit.
Rywalizacja o mistrzostwo Starego Kontynentu rozpoczęła się w 1994 roku w holenderskim Almere, seniorzy rywalizowali wówczas indywidualnie i drużynowo, juniorzy i weterani indywidualnie. Dwa lata później mistrzostwa Europy rozegrano w Polsce, a program imprezy wzbogaciły drużynowe zmagania juniorówWyniki drużynowych mistrzostw Europy juniorów, http://3318news.co.uk/results-archive/european-championships/european-junior-team-championships-1996-present/ [dostęp:25.05.2020].. Rywalizacja kobiet weszła w program mistrzostw w 2012 roku.
W Polsce speedrower narodził się niezależnie w miastach z silnymi ośrodkami żużlowymi. Podwalinami dla rozgrywek ogólnopolskich były liczne ligi miejskie m.in. w Lesznie, Toruniu czy Zielonej GórzeB. Fryckowski, 20 lat tradycji, cztery tytuły i dwa kluby - historia speedrowera w Grodzie Kopernika, https://www.speedwaynews.pl/aktualnosci/item/67460-20-lat-tradycji-cztery-tytuly-i-dwa-kluby-historia-speedrowera-w-grodzie-kopernika [dostęp:23.05.2020]; B. Fryckowski, Każdy chciał być jak Huszcza, tu przygodę ze sportem zaczął Dudek (cz. 1), https://www.speedwaynews.pl/aktualnosci/item/67949-kazdy-chcial-byc-jak-huszcza-tu-przygode-ze-sportem-zaczal-dudek-cz-1 [dostęp:23.05.2020].. Kluczowy impuls dla rozwoju speedrowera jako oficjalnej dyscypliny wyszedł z Leszna, kiedy tamtejsi działacze wysłali zapytanie za pośrednictwem Tygodnika Żużlowego do innych miast w sprawie rozegrania spotkań międzymiastowych. Niedługo potem zespół z Rawicza zaczął występować w leszczyńskiej lidze. To właśnie w Rawiczu powstał pierwszy w Polsce profesjonalny tor do speedrowera. W 1995 odbyła się I edycja Drużynowych Mistrzostw Polski, gdzie oprócz drużyn z Rawicza i Leszna startowali zawodnicy z Wrocławia, Piły, Grudziądza, Częstochowy i Gniezna. Pierwszym mistrzem została drużyna z LesznaA. Pisarek, K. Cinkowski, Historia speedrowera, http://cyclespeedway.prv.pl/historia-speedrowera-2/ [dostęp:23.05.2020].. W roku 1995 Polacy zadebiutowali też w rozgrywkach międzynarodowych, w Drużynowych Mistrzostwach Świata Juniorów reprezentacja Polski zdobyła brązowy medal. Rok później Rawicz został gospodarzem mistrzostw Europy.
Od 1995 działa w Polsce PTS, Polskie Towarzystwo Speedrowera, którego siedzibą do 1999 roku był Rawicz. Następnie siedziba władz polskiego speedrowera została przeniesiona do Częstochowy, gdzie mieściła się do 2009 roku. W międzyczasie speedrower znalazł się w wykazie dyscyplin ministerstwa sportuRozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 października 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu dyscyplin i dziedzin sportu, w których mogą działać polskie związki sportowe, oraz szczegółowych warunków i trybu udzielania zezwoleń na tworzenie polskich związków sportowych, Dz.U. 2003 nr 193 poz. 1888.. Pod koniec 2005 roku towarzystwo zmieniało nazwę na obecną, Polską Federację Klubów Speedrowerowych (PFKS). W 2009 siedziba federacji została przeniesiona do Bydgoszczy, gdzie znajduje się do dzisiaj.
Zasady Wyścig Wyścig speedrowerowy, zwany również biegiem, składa się z czterech okrążeń i bierze w nim udział czterech zawodników (ilość zawodników może się różnić jeśli nie ma wystarczającej ilości zawodników w turnieju lub regulamin imprezy przewiduje inaczej)Międzynarodowy Regulamin Sportu Speedrowerowego, https://docs.google.com/document/d/1wnnPE2BBmeYT2g045xZKISsUy2c4mN3LgQysrEoImA0/edit, s. 4 [dostęp:22.05.2020].. Na polecenie sędziego, wykonywane za pomocą gwizdka, zawodnicy ustawiają się na polach startowych. Pola znajdują się na specjalnie utwardzonej części toru, wykorzystuje się do tego najczęściej kostkę brukową, ma to zapewnić odpowiednie oparcie zawodnikowi przy starcie. Pola startowe mają formę wąskich pasów, oddalonych od siebie w równych odległościach. Sędzia, znajdujący się wewnątrz toru, wypowiada komendy:
„Do startu” – zawodnik może zasygnalizować nieprzygotowanie do startu za pomocą wyciągniętej przed siebie ręki, wówczas sędzia powtarza komendę. „Gotów” – po tej komendzie zawodnik musi stać nieruchomo, jeśli się poruszy zostanie wykluczony a bieg będzie powtórzony.
Po upływie 2-5 sekund kierownik startu zwalnia maszynę startową, która może mieć formę działającej elektrycznie lub mechanicznie maszyny startowej albo zwykłej gumki. Sędzia ze środka toru obserwuje wyścig, przerwanie wyścigu sygnalizuje za pomocą gwizdka, nie jest to jednak konieczne przy wykluczaniu zawodnika z biegu. Zawodnik może zostać wykluczony, jeśli w opinii sędziego dopuścił się następujących przewinieńTamże, s. 8-9.:
Umyślnie przejechał oboma kołami wewnętrzną część toru w celu uzyskania przewagi nad rywalem lub w celu wymuszenia przerwania i powtórzenia biegu. Utrudniał jazdę rywalowi w nieprzepisowy sposób. Jego jazda jest niebezpieczna dla innych uczestników biegu Po upadku zawodnik zbyt długo biegnie z rowerem zamiast na niego wsiąść, mając do pokonania więcej niż pół okrążenia do mety. Podczas wyścigu dopuścił się niesportowego zachowania.
Rozpoczęcie ostatniego okrążenia sygnalizowane jest żółtą flagą, a jego zakończenie czaro-białą szachownicą. Jeśli osoba sygnalizująca ilość okrążeń pomyli się i pokaże szachownicę po piątym okrążeniu zaliczony zostanie stan biegu po czwartym okrążeniu, jeśli wyniku pomyłki sygnalizacja zakończenia biegu pojawi się po trzecim okrążeniu wyścig zostanie powtórzony. Jeśli bieg zostanie zakończony poprawnie zwycięzca otrzymuje 4 punkty, drugi zawodnik 3, trzeci 2, ostatni 1, 0 punktów otrzymują zawodnicy, którzy nie ukończyli biegu lub zostali z niego wykluczeniTamże, s. 5..
Ilość wyścigów w pojedynczych zawodach speedrowerowych jest uzależniona od ilość zawodników lub drużyn biorących udział w imprezie. Do najpowszechniejszych wariantów należą indywidualne zawody 20-biegowe dla 16 zawodników i 16-biegowy mecz, według których rozgrywa się zawody m.in. o odpowiednio Indywidualne Mistrzostwo Polski i Drużynowe Mistrzostwo Polski. Konkurencje i kategorie W speerowerze rywalizuje się w trzech konkurencjach, są to:
indywidualna – każdy zawodnik rywalizuje w wyścigu na swoje indywidualne konto, na którym sumuje się liczbę punktów zdobytych ze wszystkich wyścigów. parowa – w każdym wyścigu rywalizują dwa duety zawodników, punkty zdobyte przez każdego zawodnika w duecie są sumowane i dają wspólny wynik w danym wyścigu. drużynowa – w zależności od charakteru imprezy i ilości drużyn, zawodnicy startują indywidualnie (w jednym wyścigu rywalizuje czterech zawodników reprezentujących cztery różne drużyny) lub parowo (w jednym wyścigu rywalizują dwa duety reprezentujące dwie różne drużyny), w składzie każdej z drużyn znajduje się minimum czterech zawodników.
Kategorie płciowe i wiekowe, ustalane na podstawie roku urodzenia, według których rozgrywa się zawody w PolsceRegulamin Sportu Speedrowerowego ver. 2020, https://docs.google.com/document/d/1TychnzEo2z9OfqDdhfZ2WA15Rz1Ll1F4rUz7euo12xI/edit, s. 4 [dostęp:22.05.2020].:
Weteran – zawodnicy od 40 roku życia Senior – zawodnicy między 24 a 39 rokiem życia, de facto wszyscy zawodnicy, którzy są za młodzi lub za starzy żeby zaklasyfikować się do innej kategorii Kobiety – wszystkie zawodniczki bez względu na wiek Młodzieżowcy – zawodnicy do lat 23 Juniorzy – zawodnicy do lat 18 Kadeci – zawodnicy do lat 16 Młodzicy – zawodnicy do lat 14 Żacy u12 – zawodnicy do lat 12 Żacy u10 – zawodnicy do lat 10 Żacy u8 – zawodnicy do lat 8 Żacy u6 – zawodnicy do lat 6
Kategorie wiekowe i płciowe według których rozgrywa się zawody międzynarodowe ustalane na podstawie roku urodzenia:
Grand Veteran – zawodnicy od 50 roku życia, używana podczas mistrzostw świata Veteran – zawodnicy od 40 roku życia, używana podczas mistrzostw świata i Europy. Open – wszyscy zawodnicy bez względu na wiek i płeć, używana podczas mistrzostw świata i Europy Women – wszystkie kobiety bez względu na wiek, używana podczas mistrzostw świata i Europy. Junior – wszyscy zawodnicy do lat 18, używana podczas mistrzostw świata i Europy Girls u16 – dziewczynki do lat 16, używana podczas mistrzostw świata Boys u16 – chłopcy do lat 16, używana podczas mistrzostw świata. Speedrower kobiet